नृपते, भूमेः कार्यं यद् आद्यात्मनः सम्बन्धि, तत् परमात्मना स्वयम्भुवेन पूर्वमेव ज्ञातं। जगत्कर्ता, हे भारतवंशसम्भव, सर्वेषां देवासुरलोकानां चित्तोत्थानं किमर्थं न जान्यात्? ततो जगतां प्रभुः, प्रजापतिः, सर्वजीवानां कारणं, शम्भुः, भूमिं सम्बोधितवान्। ‘‘हे भूः, यस्मिन्नर्थे त्वं मम समीपं आगता, तस्मादर्थं सर्वान् दिविस्थान् प्राणिनः नियुक्तवान्।’’ इत्युक्त्वा ब्रह्मा भूमिं विमुक्तवान्, ततः सर्वान् देवर्षीन् प्रजापतिः स्वयं आज्ञापयत्। ‘‘भूमेः भारहरणाय पृथगंशेन अवतरध्वम्; स्वस्वरूपं गुप्त्वा इह जन्म गृह्णीत।’’ इत्येवम् गन्धर्वाप्सरसां संहत्य, भगवाँस्सर्वान् अर्थयुक्तं वचनं प्रोवाच। ततः देवा इन्द्रप्रमुखाः, देवगुरोः वचनं श्रुत्वा, तद् यथार्थं, हितं, शुभं च स्वीकृतवन्तः। तदनन्तरं सर्वे स्वांशेन भूमौ गन्तुं उद्युक्ताः, वैकुण्ठनिवासिनं नारायणं, शत्रुनाशनं, उपगच्छन्। तं चक्रगदाधरं, पीतवस्त्रं, दीप्तप्रभं, पद्मनाभं, सुरारिपुनाशनं, विशालसुष्मिताक्षं, प्रजापतिं, देवाधिदेवं, श्रीवत्सलक्षितं, हृषीकेशं, सर्वदेवपूजितं, तं पुरुषश्रेष्ठं भूमिशुद्ध्यर्थं, इन्द्रः ‘‘अंशेनावतारय’’ इत्युक्त्वा, हरिः ‘‘तथास्तु’’ इति प्रत्युवाच। ततः, हे ब्रह्मन्, त्वत्तः देवासुरराक्षसगन्धर्वाप्सराः अंशावतारं श्रुतम्। अधुना अहं कुरुवंशस्य आद्यादारम्भं तव वचनात् ऋषिसभायाम् श्रोतुमिच्छामि। धर्मार्थकामसम्पन्नं, राजर्षिसु प्रसिद्धं, शुद्धं, विद्वत्सु कीर्तिमन्तं, तव वचनात् शृणु। प्रजापतेः दक्षस्य, मनोः वैवस्वतस्य, भरतस्य, कुरोः, पुरोः, राजमिध्यस्य च। यदुवंशस्य, कौर्ववंशस्य, भरतवंशस्य च, पुण्यं, शुभं, सर्वं विस्तरेण कथयामि। पुण्यं, कीर्तिमन्तं, आयुष्यम्, सर्वे महर्षिसमप्रभा, तव शृणु। प्रचेतसः दश पुत्राः, धर्मज्ञाः, पूर्वं तस्य मुखाग्निना दग्धाः। तेषां दक्षः प्रचेतसः पुत्रः अभवत्; तस्मात् प्रजापतयः उत्पन्नाः; स हि विश्वपितामहः। दक्षः प्रचेतसः पुत्रः, वीरिण्यां समागम्य, सहस्रं स्वसमानव्रतान् पुत्रान् उत्पादितवान्। नारदः तान् दक्षपुत्रान् सांख्यज्ञानमार्गे मोक्षमार्गे प्रवर्तितवान्। तान् दिशान्तपर्यन्तज्ञानार्थं प्रवर्त्य, दक्षः प्रजननार्थं पञ्चाशत् कन्याः पुत्रिकाः नियुक्तवान्। दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशति कालविधानकुशलाः सोमाय दत्ताः। तासां त्रयोदशपत्नीषु, दक्षस्य श्रेष्ठा कन्या, मारीचिकश्यपयोः आदित्याः उत्पन्नाः। तेषु इन्द्रादयः महाबलिनः, विवस्वान् च जातः; विवस्वतः यमः महाबलिः पुत्रः अभवत्। यामी च मार्तण्डस्य कन्या अभवत्; मार्तण्डात् मनुः बुद्धिमान् महाबली जातः। स धर्मज्ञः मनुः, तस्य वंशे वंशः प्रतिष्ठितः; मनुवंशात् मनुष्या प्रसिद्धाः अभवन्। मनुतः ब्राह्मणक्षत्रियादयः जाताः; तथा ब्रह्मक्षत्रं समागतं। तैः ब्राह्मणैः वेदाङ्गसहितं वेदं रक्षितम्। वेनः, धृष्णुः, नरिष्यन्तः, नाभागः, इक्ष्वाकुः च। ततः कारुषः, शर्यातिः, अष्टमः इलिलः; पृषध्रः नवमः, क्षत्रधर्मनिष्ठः। नाभागः, अरिष्टः दशमः मनुपुत्रः; मनोः पञ्चाशत् पुत्राः, अन्ये च भूमौ। परस्परवैरात् सर्वे विनष्टाः, यथाश्रुतम्; ततः इला से पूरुरवा बुद्धिमान् जातः। सा तस्य माता च पिता च, यथाश्रुतम्; पूरुरवा समुद्रस्य त्रयोदश द्वीपान् उपभुङ्क्ते। मानवः सन्, पूरुरवा महाकीर्तिः, अमानुषैः परिवृतः, ब्राह्मणैः सह विवादं कृतवान्, स्वबलमदेन मोहितः। ब्राह्मणरत्नानि हृतवान्, तेषां विलपन्तीनां; ततः, हे नृप, सनत्कुमारः ब्रह्मलोकात् तं उपगच्छत्। अनुदर्शविधिं कृतवान्, न तं स्वीकृतवान्; अतः, क्रुद्धाः महर्षयः तं शापितवन्तः, स च लुप्तः। लोभमदेन मोहितः राजा बुद्धिहीनः अभवत्; विराटः, उर्वश्यासहितः, गन्धर्वलोकस्थितः। तेन विधिवत् त्रिधा अग्निहोत्रं कृतम्; चैलात् षट्पुत्राः जाताः—आयुः, धीमान्, अमावसु, दृढायुः, वनायुः, शतायुः, उर्वश्यापुत्राः। नहुषः, वृद्धशर्मा, राजिः, गयः, अनेनसः।