शत्रुविनाशकः विश्वामित्रः, महाबलशाली अम्बरीषः, मरुत्तः, मनुः, इक्ष्वाकुः, गायः, भरतश्च, रामः दशरथात्मजः, शशबिन्दुः, भागीरथः, कीर्तिमान् कृतवीर्यः, जनमेजयश्च—एते सम्राटः पुरा पृथिव्यां विख्याताः। ययातिः पुण्यकर्मा स्वयमेव देवैः आमन्त्रितः, यः पृथिवीं यूपचिह्निताम् अधितिष्ठत्, स बहुसोमयागैः कीर्तिमान् आसीत्। एवं तेषां नृपाणां महर्षिः नारदः कदाचित् श्वेताय दुःखपीडिताय पुत्रशोकात् कथयामास। तान् पूर्वं चान्ये नृपतयः अभवन्, ये बलवत्तराः, महारथाः, गुणसम्पन्नाः च। पुरुः, कुरुः, यदुः, शूरः, विशालतेजाः विश्वगश्वः, अनुहः, युवनाश्वः, ककुत्स्थः, वीर्यवान् रघुश्च, विजयः, वितिहोत्रः, अङ्गः, भवः, श्वेतः, बृहद्गुरुः, उशीनरः, शतरथः, कङ्कः, दुलिदुहः, द्रुमः, दम्भोद्भवः, परोवेणः, सगरः, संकृतिः, निमिः, अजेयः, परशुः, पुण्ड्रः, शंभुः, देववृद्धः, अनघः, देवाह्वयः, सुप्रतिमः, सुप्रतिकः, बृहद्रथः, महोत्साहः, विनीतात्मा, सुकृतुः, नैषधः, नलः, सत्यव्रतः, शान्तभयः, सुमित्रः, महाबलः सुबलः, जानुजङ्घः, अनरण्यः, अर्कः, प्रियभृत्, शुचिव्रतः, बलबन्धुः, निरमर्दः, केतुषृङ्गः, बृहद्बलः, धृष्टकेतुः, बृहत्केतुः, दीप्तकेतुः, निरामयः, अविक्षिः, चपलः, धूर्तः, कृतबन्धुः, दृढेसुधिः, महापुराणसम्भव्यः, प्रत्यङ्गः, परः, श्रुतिश्च—एवं शतशः सहस्रशश्चान्ये राजानः श्रूयन्ते, येषां संख्या शतशः कोटिशश्च प्रकीर्तिता। ते सर्वे राजानः, महाबुद्धयः, महाशक्तिमन्तः, महानुभावाः, विशालभोगान् परित्यज्य, स्वकीयकालं प्राप्तवन्तः, तव पुत्रेभ्यः अपि महानुभावाः। तेषां कर्माणि दिव्यानि, वीर्यम्, त्यागः, महत्त्वम्, श्रद्धा, सत्यं, शौचम्, दया, सरलता च—एतानि लोके पण्डितैः, कविभिः, पुराणेषु कीर्त्यन्ते; तथापि सर्वगुणोपेताः अपि ते नृपाः कालधर्मं प्राप्नुवन्ति। तव पुत्राः तु दुष्टभावाः, कोपदग्धाः, लोभसमन्विताः, पापकर्मसु प्रवृत्ताः—तैः त्वया शोकः कर्तव्यो नास्ति। त्वं पण्डितः, बुद्धिमान्, विद्वद्भिः पूजितः; ये शास्त्रमार्गं अनुगच्छन्ति, हे भारत, ते मोहिताः न भवन्ति। त्वं संजमं च अनुग्रहम् च जानासि, राजन्; पुत्ररक्षणे अतीव स्नेहं न कर्तुम् अर्हसि। यत् भवितव्यम्, तत् भविष्यति; तत्र त्वया शोकः न कर्तव्यः। पुरुषप्रयत्नेन कः दैवं निवारयितुं शक्नोति? कर्तुः नियतमार्गं कः अपि न अतिक्रामति; सर्वं सत्त्वम्-असत्त्वं, सुखं दुःखं च, कालं मूलं प्राप्नोति। कालः सत्त्वान् सृजति, कालः एव सत्त्वान् संहरति; कालः अपि, सत्त्वसंहारे, पुनः कालेन निगृह्यते। कालः लोके सर्वं शुभाशुभं परिवर्तयति; कालः सर्वाणि भूतानि संक्षिप्य पुनः मुञ्चति। सर्वे शयानेषु, कालः जागर्ति; कालः हि दुरत्ययः; कालः सर्वेषां सत्त्वानां मध्ये समवर्तते, अनीयमानः। एवं भूतानि यानि गतानि, भविष्यन्ति, वर्तमानानि च, सर्वाणि कालकृता इति विदित्वा, त्वं विवेकं न परित्यजेत्। एवं सारथिः गावल्गणः दुःखपीडितं राजा धृतराष्ट्रं सान्त्वयामास, तं धैर्ये स्थापयामास। धृतराष्ट्रः अपि, एतद् श्रुत्वा, स्वसंयमं शरणं प्रपद्य, "दैवयोगात् एषः कार्यः जातः" इति ज्ञात्वा, बुद्धिमान् धर्मात्मा चाभवत्। लोकहिताय, दयया च, महर्षिः कृष्णद्वैपायनः अत्रैव पवित्रां उपनिषदं प्रोवाच। केनापि महाभारतस्य एकं संहितां श्रद्धया पठन्, सर्वपापैः विमुच्यते इति विद्वद्भिः, कविभिश्च, पुराणेषु कथ्यते। अत्र देवाः, दिव्यर्षयः, शुद्धब्रह्मर्षयः, यक्षाः, महाभुजगाश्च पुण्यकर्माणः स्तूयन्ते। अत्रैव पुण्यश्लोको वासुदेवः सनातनः स्तूयते, स एव सत्यं, धर्मः, शौचं, पुण्यम् च। स एव नित्योऽव्ययः परं ब्रह्म, शाश्वतं ज्योतिर्हि, यस्य दिव्यानि कर्माणि पण्डितैः कथ्यन्ते। तस्मात् सत्-असत्, सर्वं च, यत् अस्ति नास्ति च, जायते; क्रमः, क्रिया, जन्म, मरणं, पुनर्जन्म च तस्मात् एव प्रवर्तते। यत्र आत्मविद्या श्रूयते, पञ्चभूतगुणात्मिका, यत् चाव्यक्तात् परं तदपि तस्मिन् एव स्तूयते। ये च सदा मुक्ताः, ध्यानयोगशक्तिसम्पन्नाः, सदा तं चिन्तयन्ति, आत्मनि तं दर्पणप्रतिबिम्बवत् पश्यन्ति। यः सदा श्रद्धावान्, नियमशीलः, धर्मनिष्ठः, अयं अध्यायं पठन्, स पापात् विमुच्यते। यः श्रद्धया महाभारतस्य अध्यायसंख्या-प्रथमं शृणोति, स दुःखकाले अपि न विकम्पते। द्वयोः सन्ध्योः किंचित् अपि पाठं कृत्वा, तावत् एव पापात् मुच्यते, यावत् अहर्निशं अनुक्रमण्याः पाठः सञ्चीयते। एषः एव भारतस्य सारः, अमृतं च, यथा नवनीतम् दध्यः सारः, ब्राह्मणः च पुरुषेषु श्रेष्ठः। यथा आरण्यकम् वेदेषु, सोमः ओषधीषु, सागरः सरःषु श्रेष्ठः, गौः चतुष्पदेषु श्रेष्ठा—एवं भारतस्यायं सारतमः।