धृतराष्ट्रः युद्धस्य भीषणं परिणामं दृष्ट्वा, अत्यन्त दुःखितः, तदर्थं तेन सहसा चित्तं लुप्तं जातं। तस्य मनसि अतीव क्लेशः समुत्पन्नः, यत्र केवलं त्रयः तस्य पुत्राः च सप्त पाण्डवाः च जीवितवन्तः, तत्र च क्षत्रिययुद्धे अष्टादश अक्षौहिण्यः नष्टाः। एषः महायुद्धः तस्य चित्तं अतीव व्यथितं कृतवान्। सूत, यद्यमि, अहं शीघ्रं आत्मनं त्यक्तुं इच्छामि; जीवनस्य किंचित् लाभं न पश्यामि। एषः दुःखः तस्य हृदयस्य गह्वरं व्याप्नोति, यथा सर्पः श्वासं गृहीत्वा विलपति। गावल्गणः, यः ज्ञानी च विवेकी च, तं दृष्ट्वा, गम्भीरं वाक्यं प्रकटितवान्। "यथा व्यासः च नारदः च उक्तवन्तौ, राजवंशेषु गुणसम्पन्नेषु," इति आरम्भः कृतवान्। "तेषां मध्ये, दिव्यास्त्राणां कुशलाः, इन्द्रस्य प्रकाशेन युक्ताः, धर्मेण पृथिवीं जितवन्तः, यज्ञेषु च दानैः परिपूर्णाः।" तेषां महात्मानां कीर्तिः, यः कालस्य वशं गताः, शैब्यः, महायोधा सृञ्जयः, विजयस्य प्रमुखः, बahlिका, दामनः चेदिविनायकः, शार्यतिः, अजयः नलः च, विश्वामित्रः, शत्रुघ्नः, अम्बरीषः, मरुत्तः, मनुः, इक्ष्वाकुः, गयः च भरतः च। रामः दशरथस्य पुत्रः, शशबिन्दुः, भागीरथः, कृतवीर्यः च जनमेजयः च। ययातिः, धर्मनिष्ठः, देवैः आमन्त्रितः, यः सोमयज्ञानां अनेकानां आयोजकः। एवं तेषां राजानां मध्ये, नारदः श्वेतस्य पुत्रेषु दुःखितः, एकस्मिन महात्मनि वाक्यम् उवाच। तेषां पूर्वं, अन्याः शक्तिमती राजाः, महायोधाः, धर्मेण युक्ताः, गुणैः सम्पन्नाः सन्ति। पुरुः, कुरुः, यदुः, शूरः, विश्वगाश्वः, अनुहा, युवनाश्वः, काकुत्स्थः, रघुः, विजयः, विटिहोत्रः, अंगः, भवः, श्वेतः, ब्रहद्गुरुः, उषिणारा, शतारथः, कङ्कः, दुलिदुहा, द्रुमः च। दम्भोद्भवः, परोवेना, सागरः, संकृतिः, निम्मिः, अजेयः, परशुः, पुन्द्रः, शम्भुः, देववृद्धः, अनघः च। देवह्वयः, सुप्रतिमा, सुप्रतिकाः, ब्रहद्रथः, महोत्साहः, विनीतात्मा, सुख्रतु, नैषधः, नलः च। सत्यव्रतः, शान्तभयः, सुमित्रा, सुभला, जनुजङ्घा, अनारण्यः, अर्कः, प्रियभृतः, शुचिव्रतः च। बालबन्धुः, निरामर्दः, केतुश्रृङ्गः, ब्रहद्बालः, धृतकेतुः, ब्रहद्केतुः, दीप्तकेतुः, निरामयः च। अविक्षी, चापलः, धूर्तः, कृतबन्धुः, दृढसुधिः, महापुराणसंबव्यः, प्रत्यङ्गः, परः, श्रुति च। अनेके अन्याः राजाः, शतैः सहस्रैः च श्रुताः, अपि च अधिकाः, शतैः अपि मिलियन्। विभूतिम् त्यक्त्वा, ज्ञानी महाबला राजाः, यः तव पुत्रैः अपि अधिकाः समाप्ताः। तेषां कर्माणि दिव्याणि, वीर्यं, त्यागं, महत्त्वं, श्रद्धां, सत्यं, पवित्रता, करुणा च, प्रतिपद्यन्ते। यः ज्ञानी, श्रेष्ठकवि, प्राचीनकथासु एतानि गाथयन्ति; किन्तु सर्वे गुणसम्पन्नाः अपि समाप्ताः। किन्तु तव पुत्राः, दुष्टस्वभावाः, क्रोधेन दग्धाः, लोभेन च, पापकर्माणि कृतवन्तः, तेषां विषये न दुःखितः। त्वं ज्ञानी, बुद्धिमान्, श्रेष्ठानां द्वारा मानितः; यः शास्त्रानुगतं चित्तं यः तव पुत्राणां रक्षणे अत्यधिकं विलासं न दर्शयेत। यद्भविष्यति, तद्भविष्यति; तस्मिन् विषये न दुःखितः। मनुष्यकर्मेण भाग्यं न प्रत्युत्थापयितुं शक्यते। कश्चन सृष्टिकर्तुः मार्गं न व्यतिक्रमेत; सर्वं अस्तित्वं च नास्तित्वं च, सुखं च दुःखं च कालस्य मूलं। कालः प्राणिनः सृष्टिं करोति, कालः प्राणिनः अपि अपहरति; कालः स्वयं, जब प्राणिनः अपहरति, पुनः कालः तं पराजयति। कालः सर्वाणि वस्तूनि, शुभाशुभानि च परिवर्तयति; कालः सर्वं प्राणिनः संकुचितं करोति, पुनः तान् विमोचयति। कालः सर्वत्र जागर्ति, यदा अन्यः सर्वे निद्रायामः; यः कालः निःसंदिग्धः अस्ति। कालः सर्वेषां प्राणिनां मध्ये सम्यक् गच्छति, अनियन्त्रितः। यः सर्वाणि वस्तूनि, अतीतानि, भविष्याणि च, इदानीं च, कालेन निर्मितानि, तं ज्ञात्वा, त्वं चित्तं न त्यजेत। एवं गावल्गणः धृतराष्ट्रं शान्तिम् अयाचत, यः पुत्रस्य दुःखेन व्यथितः, तस्य चित्तं पुनः स्थिरं कृतवान्। धृतराष्ट्रः, एषां श्रुत्वा, आत्मसंयमं प्राप्य, 'एषः भाग्येन जातः,' इति मनसि मन्यते, यः ज्ञानी च महात्मा च। जगतां कल्याणाय, करुणया च, प्रसिद्धः ऋषिः कृष्णद्वैपायनः अत्र पवित्रं उपनिषद् उवाच। महाभारते एकस्मिन अंशे श्रद्धया यः पठति, तस्य सर्वाणि पापानि शुद्धानि स्युः, इति ज्ञातं। अत्र देवाः, दिव्यऋषयः, शुद्धाः ब्रह्मर्षयः, यक्षाः च महानागाः च, सर्वे गुणैः प्रसिद्धाः।