राजा मत्स्यराजः स्वकन्यां मत्स्यगन्धां, मीनगन्धवतीं, दासाय दत्त्वा इदं वचनम् उक्तवान्—‘एषा कन्या तव भवतु।’ सा कन्या रूपेण, स्वभावेन, सर्वगुणैः युक्ता, मत्स्यगन्धा इति प्रसिद्धा अभवत्, मत्स्यपुत्राणां संसर्गात् सत्यमतीति नाम्ना च विख्याताभूत्। किञ्चित्कालं सा शुद्धस्मिता सत्यमती मत्स्यगन्धं धारयन्ती, पितरं सेवयन्ती, नौकां जलमध्यम् चलयन्ती आस्। एतस्मिन्नेव काले, पराशरमहर्षिः तीर्थयात्रायां सन्, तां जलमध्यम् नौकां चलयन्तीं अपश्यत्। सा परमसुन्दरी, सिद्धैः अपि काम्या, तं ऋषिं आकर्षयामास। तं दृष्ट्वा, दिव्यस्मितां, वासवीपुत्रीं, कदलीस्तम्भसमोरूवतीं तां कन्यां, स बुद्धिमान् पराशरः काममूर्तिम् अनुभूतवान्। तस्याः उत्पत्तिं चिन्तयन्, तां ज्ञात्वा, शक्तिपुत्रः इदं वचनम् अपृच्छत्—‘सुन्दरी, कः नाविकः यस्य नौका एषा चलिता? कथय।’ सा प्रत्युवाच—‘द्विजश्रेष्ठ, एषा नौका सहस्रजनैः पूर्णा मया चलिता, नाविकपुत्र्याः रूपेण, पितरं तुष्टयितुं, यस्य पुत्राः न सन्ति।’ तं पुनः पराशरः सत्यमतीं सम्बोधयन्, ‘वासवी, शुभे, किम् विलम्बयसि? नौकां चालय। मृदुचेतन, पारिश्रमिकं पात्रे अधर्धपूर्णं सहस्रद्रव्यं भविष्यति।’ मत्स्यगन्धा ‘एवं भवतु’ इति उक्त्वा, नौकां जलमध्यम् चालयामास। तं ऋषिं तां दृष्ट्वा, तस्य दृष्टिं अनुभूय, सा वदति—‘जनाः मां मत्स्यगन्धां नाविकराजपुत्रीं इति आहुः।’ तस्य दिव्यज्ञानात्, तं रूपं तस्याः साक्षात्कृतम्। स तस्याः स्नेहस्य ग्रहणाय, इदं वचनम् उक्तवान्—‘वासवी, शृणु; पितरः बर्हिषदः सोमपानाः प्रसिद्धाः। तव तैः मनसो जातां कन्यां अच्छोदां इति विख्यातां, अच्छोदनाम्नि दिव्यसरोवरे उत्पन्नां। तव पितरः पूर्वं दृष्टाः न, मनसो जातायाः तव पितरः न ज्ञाताः। सा अन्यं पितरं चकार, स्वान् पितृन् त्यक्त्वा, मनुपुत्रं वासुं नाम्ना, दिविस्थं, विख्यातं। सः अद्रिकया, अप्सरसा, दिव्यरथे स्थितया, संयोगः अभवत्; योगबलात्, तस्याः कामेन, सा मनोव्यतिक्रमं कृतवती। अन्यं पितरं कामयन्ती, योगेन स्वर्गात् पतिता; पतन्ती, त्रीन् दिव्यरथान् समीपात् दृष्टवती। तत्र स्वान् पितृन् दृष्टवती, सूक्ष्मांश्चण्द्रमसृण्, अव्यक्तशरीरान्, अङ्गाङ्गसंयुक्तान्। पतन्ती, सा दुःखेन ‘पितः!’ इति आक्रन्दयन्ती, तैः ‘मा भैः’ इति उक्तं, सा स्वर्गे स्थितवती। ततः, सा पितृन् प्रार्थयन्ती, विनयपूर्वं वदति; पितरः कन्यां वदन्ति—‘त्वया व्यतिक्रमात् स्वामित्वं नष्टम्।’ ‘सुन्दरी, स्वदोषात् स्वामित्वं नष्टं, अतः पतसि। देवाः अत्र शरीरेण कर्म कुर्वन्ति। तैः शरीरेणैव देवाः तेषां कर्मणां फलम् प्राप्नुवन्ति; मनुष्याः अन्येन शरीरेण शुभाशुभं अनुभवन्ति—एषा व्यवस्था। देवानां कर्मणां फलम् साक्षात्, मनुष्याणां मृत्युः अनन्तरम्; अतः कन्ये, त्वं पतिष्यसि, मृत्युः अनन्तरम् फलम् प्राप्स्यसि। त्वं अपितृका कन्या, वासुपुत्री इति गणिता; मत्स्ययोनिरेण जातायाः, राजकन्या भविष्यसि। अद्रिका मत्स्यरूपिणी गङ्गया संयोगम् प्राप्ता; त्वं पराशरस्य पुत्रं जनिष्यसि, तस्य उत्तराधिकारी भविष्यसि। स ब्रह्मर्षिः एकं वेदं चत्वारः विभजिष्यति; महावैद्यपुत्रः, शान्तनुयशः वर्धयिष्यति। त्वं ज्येष्ठं, वीरं चित्राङ्गदं, प्रसिद्धं चित्रवीर्यं च जनिष्यसि; तयोः जन्मानन्तरं पुनः गमिष्यसि। पितृव्यतिक्रमात्, अधमं जन्म प्राप्स्यसि; अद्रिकायाः कन्या, अस्य राज्ञः पुत्री भविष्यसि। अष्टाविंशे द्वापरे, मत्स्ययोनिरेण जनिष्यसि; तैः पूर्वं उक्तं, शुभा सत्यमती अभवः। अद्रिका, ब्रह्मशापात् दिव्यनर्तकी, मत्स्यरूपेण स्थित्वा, पुत्रं जनित्वा स्वर्गं प्रत्यगच्छत्। तस्याः त्वं कन्या, राजस्य बीजेन जातासि; अतः, वासुः तव पुत्रकामनां कृतवान्। स वदति—‘भाग्यवती, संयोगं दत्तुम् इच्छामि।’ सत्यमती सर्वाङ्गैः विस्मिता, पूर्वजन्मस्मरणं कृत्वा, वदति—‘पश्य, प्रभो, ऋषयः पारं स्थिताः।’ ‘कथं संयोगः भवेत्, तैः दृष्टे?’ इति उक्त्वा, पराशरः तत्र मेघं सृष्टवान्। येन सर्वं देशं तमसा आवृतम् अभवत्; तं महर्षिणा निर्मितं मेघं दृष्ट्वा, सा कन्या विस्मिता, लज्जिता, तपस्यैः संनिष्ठा अभवत्। ‘संगेन तव, निष्पाप, मम कौमार्यं नष्टं भविष्यति; यदि कौमार्यं हन्यते, कथं गृहं गन्तुं शक्यं, द्विजश्रेष्ठ?’ ‘मुनिवर, अहम् गन्तुं इच्छामि, स्थातुं न शक्नोमि; तद् विचार्य, प्रभो, यथायोग्यं विधेयम्।’ तस्याः एवं उक्तायाः, पुरुषश्रेष्ठः स्नेहपूर्वं प्रत्युवाच—‘मम इच्छां कृत्वा, त्वं कौमारी स्थास्यसि।’ ‘वरं वृणीष्व, भीरु, यं इच्छसि, सुन्दरी; मम प्रसादः पूर्वं निष्फलः न अभवत्, शुद्धस्मिता।