पाण्डुः, वनवासे स्थितः, एकदा मृगव्रतं पालयन्तं मुनिं बाणेन हत्वा तेन शप्तः—"हे क्रूर, मम कार्यं न सम्पूर्णं कृत्वा मृगव्रतं पालयन्तं मां हत्वा यः त्वया कृतं, तत् तवापि शीघ्रमेव घटिष्यते"—इति शापं प्राप्य दुःखी चित्तविकारेण स्वपत्नीषु न समीपगमयामास, शापपरिहाराय। तदा पाण्डुः स्वदोषमवलोक्य, "मम प्रमादेन एतद् अभवत्; पुराणेषु श्रूयते—अपुत्रस्य लोकाः न सन्ति"—इत्युक्त्वा कुन्त्यै प्रार्थयामास, "मम अर्थाय पुत्रान् जनय"। ततः कुन्ती धर्मात् युधिष्ठिरं, वायोः भीमसेनं, इन्द्रात् अर्जुनं च जनयामास। पाण्डुः प्रसन्नः सन्तः कुन्त्यै उक्तवान्—"एषा ते सहधर्मिणी माध्री, अपुत्रा, शीलवती; तस्याः अपि पुत्रः जन्यताम्"। कुन्ती माध्र्याः कृते तस्मिन्नेव व्रतं उपदिश्य अश्विन्भ्याम् माध्र्यै नकुलः सहदेवः च जातौ। पाण्डुः माध्रीं भूषणैः विभूषितां दृष्ट्वा मोहितः सन् तया सह संगम्य प्राणान् त्यक्तवान्। ततः माध्री पाण्डुं सह चितायां आरुरोह; सा कुन्त्यै उक्तवती—"त्वं धर्मपत्नी सततं यमपुत्राणां रक्षायै जागरूकाऽसि"। ततः तपस्विनः पञ्च पाण्डवान् कुन्त्या सह हस्तिनपुरं निनयुः। तत्र तपस्विनः भीष्मं, धृतराष्ट्रं, विदुरं च पाण्डोः स्वर्गारोहणं सत्येन निवेदयामासुः। ततः धृतराष्ट्रपुत्रः पाण्डवान् कुन्त्या सह लाक्षागृहं दग्धुमिच्छन् अभवत्। विदुरः तान् रक्षित्वा भीमसेनः हिडिम्बां हत्वा तस्यां हिडिम्बायां घटोत्कचं जनयामास। अनन्तरं ते सुरक्षिताः एकचक्रां प्राप्ताः; ततः पाञ्चालदेशं गत्वा द्रौपदीं स्वयंवरे विजित्य, राज्यस्य अर्धं प्राप्ताः, इन्द्रप्रस्थे निवसन्तः द्रौपद्यां पुत्रान् जनयामासुः। तेषां नाम श्रीतसेनः सहदेवः च। युधिष्ठिरः शैव्यकन्यां देवकीं परिणीत्वा तस्यां यौधेयं जनयामास। भीमसेनः वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां स्वयंवरे परिणीत्वा तस्यां सर्वत्रातं जनयामास। अर्जुनः द्वारवत्यां वासुदेवभगिन्यां सुभद्रां परिणीत्वा तस्यां अभिमन्युं जनयामास। नकुलः चेदिराजकन्यां रेणुमतीं परिणीत्वा तस्यां निरमित्रं जनयामास। सहदेवः स्वयंवरे विजयां, माध्रीपुत्रीं, परिणीत्वा तस्यां सुहोत्रं जनयामास। भीमसेनः राक्षसी हिडिम्बायां घटोत्कचं पूर्वमेव जनयामास; अर्जुनः उल्लूपी नागकन्यायां इरावतं जनयामास। ततः अर्जुनः मणलूरराजकन्यायां चित्राङ्गदायां बभ्रुवाहनं जनयामास। एते पाण्डवानां त्रयोदश पुत्राः। अभिमन्युः विराटकन्यां उत्तरां परिणीत्वा तस्यां मृतोऽपि पुत्रं गर्भस्थं अवाप। पृथाः तं गर्भस्थं शिशुं उत्तमपुरुषस्य आज्ञया गोदाम् उपनिन्ये; वासुदेवः उक्तवान्—"मम पादस्पर्शेन षण्मासिकं गर्भं धारयिष्यामि"। "अस्य अनन्तवीर्यस्य बालस्य प्राणान् दास्यामि; सः इदानीं जातः। अभिमन्युस्य सत्येन पृथिवी धार्यताम्"। वासुदेवपादस्पर्शेन सः जीवन् जातः; सुभद्रा तस्य नाम अकारोत्। वंशः क्षीणः सन्, उत्तरा तथा सुभद्रापुत्रस्य महात्मनः पुत्रः परिक्षित् अभवत्। परिक्षित् भद्रवतीं परिणीत्वा तस्यां जनमेजयः अभवत्। जनमेजयात् द्वौ तेजस्विनौ पुत्रौ जातौ—शतानीकः शङ्कुकर्णः च। शतानीकः विदेहराजकन्यां परिणीत्वा तस्यां अश्वमेधदत्तं जनयामास। एवं पुरुवंशः पाण्डववंशः च कीर्तितः। यः एतं पुरुवंशं शृणोति, सर्वपापेभ्यः विमुक्तः भवति। अथ, उपरिचरः नाम राजा धर्मनिष्ठः, मृगयायाम् रमणीयः, अध्ययननित्यः, शुद्धः च आसीत्। सः वसु, पौर्ववांशस्य वर्धनः, इन्द्रस्य आज्ञया चेदिराज्यं अधिगतवान्। सः आश्रमे शस्त्राणि निक्षिप्य वासं कृत्वा, शक्राद्यैः देवैः तपस्विनं राजानं समीपं आगत्य, "अयं राजा तपसा इन्द्रत्वं अर्हति" इति चिन्तयित्वा, सौम्यतया तं तपस्यां प्रत्यक्षं निवर्तयामासुः। "एष धर्मः भूमौ मिश्रः न भवतु, हे राजन्; त्वं धर्मं धारयसि, धर्मः जगत् धारयति। वयं देवाः रक्षकाः, त्वं मानवाणां रक्षिता। धर्मे स्थितः, जगति धर्मं धारय। एवं धर्मसम्पन्नः, शाश्वतान् शुभान् लोकान् अवाप्स्यसि" इति देवैः उक्तः। "भूमौ निवसन्, त्वं मम मित्रम्, स्वर्गे अहम्। हे राजन्, उधाख्ये प्रदेशे वस" इति शक्रः उक्तवान्। "स प्रदेशः पुण्यः, गोसमृद्धः, धनधान्यसम्पन्नः, सुरक्षितः, सौम्यः, भूमेः सर्वसुखगुणैः युक्तः।" "एष प्रदेशः धनसमृद्धः, रत्नादिसम्पूर्णः, भूमिः निधिभिः पूर्णा; चेदिषु वस, हे चेदिराज।" "जनाः धर्मिष्ठाः, तुष्टाः, मुक्तेषु अपि असत्यवचनं नास्ति, अन्यत्र किम्।" "पितरः पुत्रान् न विभजन्ति, ये वृद्धहिते निष्ठिताः; ते बैलान् हलाय युञ्जन्ति, कृशान् च प्रेरयन्ति।" एवं महाभारतस्य वंशकथा, धर्मकथा च, पुण्येन, श्रद्धया, संप्राप्ता।