तत्र एव दुश्यन्तः विश्वामित्रस्य पुत्रीं शकुन्तलां नाम विवाहं कृतवान्। तस्यां तु पुत्रः भरतः अभवत्। तत्र द्वे श्लोकौ कीर्त्येते—“माता वातायनं, पिता जनयिता; यस्मात् पुत्रः जायते, स एव तस्य पिता। पुत्रं स्वीकुरु, हे दुश्यन्तस्य पुत्र; शकुन्तला सत्यम् उक्तवती।” “बीजधारः, हे राजन्, यमलोकात् पुत्रं उत्थापयति; त्वं गर्भस्य पोषकः। शकुन्तला सत्यम् उक्तवती।” अतः स भरतः अभवत्। भरतः तु काशेयीं सार्वसेनस्य पुत्रीं सुनन्दां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां भूमन्युः पुत्रः अभवत्। भूमन्युः दशार्हकुल्या सुवर्णां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां सुहोत्रः पुत्रः अभवत्। सुहोत्रः इक्ष्वाकुकुल्या जयन्तीं नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां हस्ती पुत्रः अभवत्, यः एतां नगरीं निर्मितवान्। तस्मात् नगरी हास्तिनपुरम् इति अभवत्। हस्ती त्रिगर्तकुल्या यशोदां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां विकुञ्जनः पुत्रः अभवत्। विकुञ्जनः दशार्हकुल्या सुन्दरां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां अजमीढः पुत्रः अभवत्। अजमीढस्य कैकयी, नागा, गान्धारी, विमला, ऋक्षा इत्येताभ्यः १२४ पुत्राः अभवन्। तेषु, अजमीढस्य ऋक्षायाः च संवरणः पुत्रः अभवत्, यः वंशं अनुवर्तितवान्। संवरणः वैवस्वतस्य पुत्रीं तपतीं नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां कुरुः पुत्रः अभवत्। कुरुः दशार्हकुल्या शुभाङ्गीं नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां विदूरथः पुत्रः अभवत्। विदूरथः मगधकुल्या संप्रियां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां अनश्वान् पुत्रः अभवत्। अनश्वान् मगधकुल्या अमृतां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां परिक्षित् पुत्रः अभवत्। परिक्षित् बाहुकां सुवेषां नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां भीमसेनः पुत्रः अभवत्। भीमसेनः कैकयकुल्या सुकुमारीं नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां परिश्रवा पुत्रः अभवत्। सः प्रतिपः इति प्रसिद्धः। प्रतिपः शैब्यकुल्या सुनन्दीं नाम विवाहं कृतवान्; तस्यां देवापिः, शान्तनुः, बाह्लिकः इति त्रयः पुत्राः अभवन्। देवापिः बाल्ये एव वनं गतः; शान्तनुः तु राजा अभवत्। तत्र श्लोकः अस्ति—“यद् पुरातनं वस्तु हस्तेन स्पृशति, तद् सुखम् उपभुङ्क्ते, पुनः युवा भवति; अतः शान्तनुः इति प्रसिद्धः।” एतत् तस्य नाम्नः कारणम्। शान्तनुः भागीरथस्य पुत्रीं गङ्गां विवाहं कृतवान्; तस्यां देवव्रतः पुत्रः अभवत्, यः भीष्मः इति प्रसिद्धः। भीष्मः पितरं तुष्टुं कामयमानः सत्यवतीं, या काली इति प्रसिद्धा, मातरं रूपेण आनयत्। तस्यां पूर्वं पराशरमुनिना द्वैपायनः पुत्रः अभवत्; शान्तनुना चित्राङ्गदः विचित्रवीर्यः च द्वौ पुत्रौ अभवताम्। चित्राङ्गदः राज्यं प्राप्त्वा गन्धर्वेन हतः; ततः विचित्रवीर्यः राजा अभवत्। विचित्रवीर्यः काशिराजस्य द्वे कन्ये, अम्बिका अम्बालिका च, विवाहं कृतवान्; किन्तु सः पुत्ररहितः मृतः। ततः सत्यवती चिन्तां कृतवती—“कथं शान्तनुवंशे विरामः न स्यात्?” इति। ततः सा द्वैपायनं चिन्तयित्वा तं पुरतः स्थितम् अपश्यत्, सः अपृच्छत्—“किम् करवाणि?” सत्यवती उक्तवती—“भ्राता पुत्ररहितः स्वर्गं गतः; तस्यार्थे सन्तानं जनय।” सः “एवं भवतु” इति उक्त्वा तत्र धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं च त्रयः पुत्रान् उत्पादितवान्। धृतराष्ट्रात् गान्धार्याः च द्वैपायनस्य वरात् शतं पुत्राः अभवन्; तेषु चत्वारः प्रमुखाः—दुर्योधनः, दुःशासनः, विकर्णः, चित्रसेनः। पाण्डोः द्वे उत्तमपत्नी, कुन्ती मद्री च, अभवताम्। पाण्डुः शिकारार्थं गतः, यः मुनिः मृगरूपेण सह पत्न्या विहारं कृतवान्, तं बाणेन हत्वा। मुनिः बाणेन विद्धः पाण्डुं वदति स्म। तत्र श्लोकः अस्ति—“हे क्रूर, त्वया मम कार्यं अपूर्णं सति, मृगव्रतं चरन्तं बाणेन हतः; तवापि तत् शीघ्रं भविष्यति।” एवं मृगरूपेण तपस्विना शप्तः, पाण्डुः दुःखितः पत्न्याः समीपगमनं त्यक्तवान्, शापवर्जनाय। एकदा सः उक्तवान्—“स्वस्य प्रमादेन अहम् एतत् प्राप्तवान्; श्रूयते हि प्राचीनकथासु, अपुत्रस्य लोकाः न सन्ति।” अतः सः कुन्त्यै उक्तवान्—“ममार्थे पुत्रान् जनय।” ततः कुन्ती धर्मात् युधिष्ठिरं, वायोः भीमसेनं, इन्द्रात् अर्जुनं च पुत्रं अलभत्। पाण्डुः प्रसन्नः उक्तवान्—“इयं ते सहपत्नी मद्री, या अपुत्रा शीलवती; तस्याः अपि पुत्रः भवतु।” कुन्ती मद्र्यै तद् अनुव्रतं उपदिश्य, अश्विभ्याम् नकुलः सहदेवः च मद्र्यां जातौ। किन्तु पाण्डुः मद्रीं सर्वाभरणभूषितां दृष्ट्वा मोहितः, तां प्राप्त्वा मृतः। ततः मद्री पाण्डुना सह चितायां प्रविष्टवती; सा कुन्त्यै उक्तवती—“त्वं धर्मपुत्राणां हिताय जागरूकां भव।” ततः तपस्विनः पञ्च पाण्डवान् कुन्त्या सह हास्तिनपुरं निनीतुः। तत्र तपस्विनः भीष्मधृतराष्ट्रविदुराणां समीपे पाण्डोः स्वर्गारोहणं सत्यम् निवेदितवन्तः।