पाण्डवाः अत्यल्पितं राज्यं पुनः प्राप्तवन्तः, तत्र नानाविधानि यज्ञानि कृतवन्तः, अश्वमेधादीनि च। ततो धृतराष्ट्रः स्वर्गं गतः, विदुरः च दिवं प्राप्तः; तयोः अनन्ततेजसोः नृपयोः उचितानि कर्माणि कृत्वा, तान् स्वर्गलोकं प्रापयामासुः। वार्ष्णेयः कृष्णः स्वं धाम प्रविष्टः, तस्य पत्न्यः रक्षित्वा, पाण्डवाः महाप्रस्थानं कृतवन्तः, परमं स्वर्गं प्राप्तवन्तः। एवं तेषां निष्कलुषकर्मणां प्राचीनकाले विभागः, राज्यविनाशः, विजयः च अभवत्, जयश्रेष्ठ। ततः द्विजश्रेष्ठः जनमेजयः उवाच— त्वं महाभारतस्य संक्षेपेण सर्वं कौरवकृतं महाकाव्यं कथितवान्। पापरहित, तपस्विन्, विस्तरेण अर्थयुक्तं आख्यानं पुनः कथय; श्रोतुं पूर्णं आख्यानं मम उत्सुकता अतिवर्धिता। पुनः विस्तरेण कथय, पुरातनानां महत्कर्मणां श्रोतुं मम तृप्तिः नास्ति। कथं धर्मज्ञाः पाण्डवाः, निरपराधाः, तानि दुःखानि सहित्वा, मानवेषु प्रशंसिताः अभवन्? किमर्थं शक्तिमन्तः, निष्कलुषाः, तिग्ररूपाः पुरुषाः, दुष्टैः उपप्लवानि सहित्वा धैर्यं कृतवन्तः? व्रिकोदरः दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, दुःखितः सन्, क्रोधं कथं निगृहीतवान्? कृष्णा द्रौपदी, दुष्टैः क्लेशिता, धर्मिष्ठा सती, धृतराष्ट्रपुत्रेषु कोपदृष्टिं कथं निगृहीतवती? मद्रीपुत्रौ, दुष्टैः उपप्लवितौ, तदानीं युधिष्ठिरं द्यूतप्रियं कथं अनुवर्तितवन्तौ? युधिष्ठिरः धर्मनिष्ठः, धर्मपुत्रः, धर्मज्ञः, अनर्हः सन्, दुःखपरमं कथं सहित्वा स्थितवान्? धनञ्जयः कृष्णसारथिः सन्, बहूनि सैन्यानि कथं विजित्य, सर्वान् पितृलोकं प्रेषितवान्? एतानि सर्वाणि यथावत् कथय, तपस्विन्, यच्च अन्यत्र महारथैः कृतं, तदपि। किंचित् प्रतिक्षणं कुरु, राजन्; विस्तृतं गणनं इदं; कृष्णद्वैपायनस्य पुण्यं आख्यानं श्राव्यं। व्यासस्य महर्षेः अनन्ततेजसः शिक्षां समस्तां वक्ष्यामि। शतवत्साहस्रं धर्मकर्मणां व्यासपुत्रः सतीवतीपुत्रः अनन्तवीर्यः अत्र व्याख्यातवान्। आख्यानैः सहितं परमं महाभारतं ज्ञेयम्, श्राव्यम्; अधुना, राजन्, संक्षेपेण सर्वं कथयिष्यामि। द्विसहस्राः अध्यायाः, शतं विभागाः, नवतिसहस्रदश श्लोकाः; अष्टादश ग्रन्थेषु महर्षिः अत्र रचयामास। यः विद्वान् इदं पठति, यः शृणोति, तौ ब्रह्मलोकं प्राप्नुतः, देवसमाः भवतः। इदं वेदसमं, शुद्धं, परं; श्रवणीयेषु उत्तमं, प्राचीनैः ऋषिभिः प्रशंसितम्। अत्र पुण्ये महाकाव्ये अर्थः, कामः, दृढा बुद्धिः, सर्वं उपदिष्टम्। विद्यावान् यः शुद्धाचार्याः, सत्यव्रताः, न दीनदानाः, न नास्तिकाः, तेषां इदं कर्ष्णवेदं श्रावयति, स तस्य फलम् प्राप्नोति। यो गर्भघातं पापं कृतवान्, स शृण्वन् इदं महाकाव्यं, तस्य पापात् विमुक्तिः निश्चितम्। सर्वपापेभ्यः विमुक्तिः, यथा चन्द्रः राहोः मुक्तः; जयाख्यं इतिहासं विजिगीषुणा श्राव्यम्। राजा पृथिवीं जयति, शत्रून् विजित्य; पुत्रोत्पत्त्यर्थं उत्तमं, महापौष्यं। मुख्यपत्नी, युवराजः, पुनः पुनः शृण्वन्ति; वीरपुत्रः वा कन्या राज्यार्हा भवति। इदं धर्मशास्त्रं, परमं अर्थशास्त्रं, व्यासेन अनन्तबुद्धिना मोक्षशास्त्रं उक्तम्। भरतश्रेष्ठ, धर्मे, अर्थे, कामे, मोक्षे, यद् अत्र अस्ति तद् अन्यत्र अपि अस्ति; यद् अत्र नास्ति, तद् अन्यत्र नास्ति। ब्राह्मणैः लोके, ब्राह्मणैः अत्र, इदं उद्घोषितम्। अन्ये पाठयिष्यन्ति, अन्ये श्रोष्यन्ति; पुत्राः सेवायाम्, अनुचराः स्नेहेन कर्म कुर्वन्ति। ये अनसूया महाभारतवंशं शृण्वन्ति, तेषां रोगभयम् नास्ति, तस्मात् परलोकभयः कथं स्यात्? यत् किञ्चित् पापं शरीरैः, वाचा, मनसा कृतम्, तत् सर्वं शीघ्रं त्यजति, शृण्वन् इदं। कृष्णद्वैपायनः पुण्यकामः इदं रचयामास; भाग्यं, यशः, दीर्घायुः, पुण्यं, स्वर्गं च ददाति। पाण्डवानां महात्मनाम् यशः लोके उद्घोषयन्, अन्येषां क्षत्रियाणां धनसम्पन्नानां च। ये ज्ञानशुद्धाः, कर्मविशारदाः, पुण्यार्थं शुद्धब्राह्मणान् श्रावयन्ति... इदं परमपुण्यं, नित्यं धर्मं, कुरुवंशस्य यशः शुद्धया कथयित्वा पठनीयम्। यः ब्राह्मणः नियमयुक्तः, पवित्रं भारतं पठति, स विस्तीर्णवंशं प्राप्नोति, लोके पूज्यतमः भवति। भारतपाठेन, चतुर्मासानां अन्ते, सर्वपापेभ्यः मुक्तिः, वेदातीतः विज्ञेयः। अत्र देवाः, राजर्षयः, ब्रह्मर्षयः, सर्वे पापमुक्ताः स्तूयन्ति; केशवः अपि अत्र स्तूयते।