युधिष्ठिरः पाण्डवांश्च सर्वान् मित्रगणैः सहितान् निर्व्यग्रान् कण्दवप्रस्थं गन्तुं प्रेषितः। ते सर्वं धनं गृहीत्वा कण्दवप्रस्थपुरं जग्मुः, तत्र च बहून् वर्षान् निवसन्तः। तत्र पाण्डवाः शस्त्रबलात् अन्यान् नृपतीन् वशं नीतवन्तः, धर्मनिष्ठाः सत्ये स्थिताः च। तेषु, भीमसेनः सततं जाग्रतः धैर्ययुक्तः, शत्रून् निगृह्य, पूर्वदिशं विजित्य प्रसिद्धः अभवत्। अर्जुनः वीर्यवान् उत्तरदिशं विजित्य, नकुलः पश्चिमदिशं तथा, सहदेवः शत्रुसंहारकः दक्षिणदिशं विजित्य स्थितः। एवं पञ्चपाण्डवाः समस्तां पृथिवीं अधिपत्ये स्थापयन्तः, आदित्यसहितः पञ्चसूर्यवत् दीप्तिमन्तः अभवन्। तदानीं पाण्डवैर् सत्यवीर्यैः पृथिवी षड् आदित्यैः भूषिता इव अभवत्। ततः किञ्चिद् कारणं दृष्ट्वा धर्मराजः युधिष्ठिरः प्रियं भ्रातृं सव्यसाचिनं अर्जुनं वनं प्रेषितवान्, स युधिष्ठिरस्य प्राणादपि प्रियः आसीत्। अर्जुनः पुरुषसिंहः गुणसम्पन्नः एकवर्षं मासं च वनवासं कृतवान्। तीर्थयात्रां कृत्वा नागकन्यां प्राप्तवान्; पाण्ड्यराजकन्यां च लब्ध्वा, तयोः सह तत्र वासं कृतवान्। तदनन्तरं किञ्चिद् काले स द्वारावत्यां हृषीकेशं गत्वा, तत्र महाबाहुः अर्जुनः पद्माक्षीं कन्यां पत्नीत्वेन प्राप्तवान्। सा सुबद्रा वासुदेवस्य प्रियबहिनी, अर्जुनः तया संयोगं प्राप, यथाऽशची इन्द्रेण, लक्ष्मीः कृष्णेन च। सुबद्रा स्नेहेन अर्जुनं पाण्डवं संप्राप्ता, कुन्तिपुत्रः अग्निं कण्दववनं तुष्टाव्। अर्जुनः वासुदेवेन पुरुषश्रेष्ठेन सह, कृष्णं मित्रं कृत्वा तस्य कार्ये न क्लिशितः। कृष्णः यथाऽशत्रुनाशे विष्णुः, तथा साहाय्यं कृत्वा, अग्निः पार्थाय गाण्डीवं धनुः परमं दत्तवान्। अनन्तबाणपूरितं तूणीरं च, कपिलचिह्नितं रथं च दत्तवान्; तत्र अर्जुनः मायासुरं मुक्तवान्। स मायासुरः दिव्यं सभागृहं सर्वरत्नैः भूषितं निर्मितवान्; तस्मिन् सभायां दुर्योधनः लोभान्धः मूढः स्पर्धया युक्तः अभवत्। ततः स दुर्योधनः शकुनिना सह युधिष्ठिरं द्यूते मोहयित्वा, तं पाण्डवं द्वादशवर्षाणि वनवासं, एकवर्षं अज्ञातवासं च प्रेषितवान्। त्रयोदशवर्षेषु एकवर्षं राज्ये अज्ञातवासः कृतः; चतुर्दशे वर्षे पाण्डवाः स्वं धनं याच्यमानाः। तदापि न लब्धम्, ततः युद्धम् अभवत्। क्षत्रियसैन्यं नष्टम्, दुर्योधनः हतः। पाण्डवाः पुनः क्षीणं राज्यं प्राप्तवन्तः, अश्वमेधाद्यनेकयज्ञान् कृतवन्तः। धृतराष्ट्रः स्वर्गं गतः, विदुरः अपि गतः; तयोः महाश्रियम् अनुष्ठानं कृत्वा, तान् दिव्यं लोकं नीतवन्तः। वार्ष्णेयः कृष्णः स्वं स्थानं प्राप्तवान्; कृष्णपत्नीः रक्षित्वा, पाण्डवाः महाप्रस्थानं कृत्वा परमं स्वर्गं प्राप्तवन्तः। एवं पुरातने काले, निष्कल्मषकर्मणां तेषां पाण्डवानां, विभागः, राज्यनाशः, जयः च अभवत्, विजयस्रेष्ठ। द्विजश्रेष्ठ, त्वया संक्षेपतः कौरवकृत्यं महाभारतं सर्वं कथितम्। पापरहित, तत्त्वार्थसमेतं विस्तरेण पुनः कथय, तपस्विन्; पूर्णश्रवणे मम उत्सुकता अतीव वर्धिता। पुनः विस्तरेण कथनीयम्, महापुरुषकृत्यश्रवणे मम तृप्तिः नास्ति। नूनं पाण्डवाः धर्मज्ञाः, निर्दोषाः, किं कारणम्, तैः सर्वदुःखानि सहिता जयश्च प्राप्तः, पुरुषेषु पूज्याः अभवन्। केन कारणेन ते पुरुषसिंहाः शक्ताः, निर्दोषाः, दुष्टैः कृतदुःखानि धैर्येण सहिता अभवन्? वृकोदरः दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, दुःखितः सन्, क्रोधं कथं निगृह्य, द्विजश्रेष्ठ? कृष्णा द्रौपदी, दुष्टैः क्लिशिता, साध्वी सन्, क्रोधदृष्टिं धृतराष्ट्रपुत्रेषु कथं निगृह्य? मद्रीपुत्रौ, दुष्टैः पीडितौ, पार्थं द्यूतप्रवृत्तं तस्मिन्काले कथं अनुयायात्? युधिष्ठिरः, धर्मनिष्ठः, धर्मपुत्रः, धर्मज्ञः, अप्राप्तदोषः, परं दुःखं कथं सहिता? धनञ्जयः, कृष्णः रथी सन्, बहून् सेनाः कथं विजित्य, एकः सर्वान् पितृलोकं नीतवान्? एतत् यथावत् सर्वं कथय, तपस्विन्, यच्च अन्यत् महारथैः कृतं तत्र तत्र। क्षणं प्रतीक्षस्व, राजन्, एषा विस्तृतगणना; कृष्णद्वैपायनवचनं धर्म्यम् आख्यानं वक्तव्यम्। व्यासस्य महर्षेः, सर्वलोकपूजितस्य, सर्वं ज्ञानं वक्ष्यामि। शतसहस्रं धर्मकृत्यं, सत्यवत्याः पुत्रेण अत्रोक्तम्। कथासहितं महाभारतं श्रेयः ज्ञेयम्, श्रवणीयम्; अधुना, राजन्, संक्षेपेण सर्वं कथयामि। द्विसहस्राध्याययुक्तं शतविंशतिसंघातं, नवतिसहस्रदश श्लोकाः; महर्षिः अष्टादशपर्वणि तद् रचयामास।