शृणुत, अहं भवतां महद् अद्भुतं च महाभारताख्यं आख्यानं प्रारम्भतः कथयिष्यामि, यथा कृष्णद्वैपायनमुनिना उपदिष्टम्। सर्वं सम्यग् अवधानपूर्वकम् इह श्रोतव्यं, द्विजश्रेष्ठाः, यतो मम परमं हर्षं प्रवदतः जातम्। यदा जनमेजयः नागयज्ञाय दीक्षित इति श्रुत्वा, तदा विद्वान् कृष्णद्वैपायनः तं समुपजगाम। स एव काल्या पराशरस्य शक्तिपुत्रस्य कन्यायां यमुनाद्वीपे उत्पन्नः, पाण्डवानां प्रपितामहः। जातमात्रः स यज्ञेन शरीरं विवर्धयत्, वेदान् सकलाङ्गांश्च, इतिहासांश्च सम्यग् अधीतवान्, महायशाः अभवत्। न तं तपसा, न वेदाध्ययनेन, न व्रतेन, न उपवासेन, न जन्मना, न च क्रोधेन कश्चन प्राप्तुम् अशक्नोत्। स एव वेदविदां श्रेष्ठः एकं वेदं चतुर्धा व्यभजत्, उभयविद्याविद्, ब्रह्मर्षिः, कविः, सत्यसन्धः, शुद्धात्मा। स एव पाण्डुं, धृतराष्ट्रं, विदुरं च उत्पाद्य, शान्तनववंशस्य विस्तारं कृतवान्, पुण्यकीर्तिः, महायशाः। स महात्मा मुनिः शिष्यैः सहितः, ये वेदवेदाङ्गपारगाः, जनमेजयस्य राजसभां प्रविवेश। तत्र स राजा जनमेजयः सभासद्भिः परिवृतः इन्द्र इव देवैः विराजमानः दृष्टः। तं राजानः बहवः पृथिव्यां अभिषिक्ताः, ब्रह्मणा सदृशैः ऋत्विजः च, सर्वतः परिवव्रुः। राजा जनमेजयः, राजर्षिः, स मुनिं आगतम् आलोक्य, सह अमात्यैः शीघ्रं समुत्थाय, हृष्टः, भरतश्रेष्ठ, तम् अर्चयामास। सभायाः अनुमत्याः स्वर्णमयं आसनं तस्मै व्यजहार, यथा शक्रः बृहस्पतये। तत्र उपविष्टः, दिव्यर्षिसंघैः पूजितः, वरदः स मुनिः राज्ञा शास्त्रविधिना पूजितः। पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनीयम्, गौः च विधिवत् तस्मै भगवते कृष्णाय पितामहाय दत्तम्। स जनमेजयात् तां पूजां लब्ध्वा, गाम् अपि स्वीकृत्य, तस्मिन् काले व्यासः प्रीतिम् उपागमत्। स स्नेहसम्मानपूर्वकं पूजितः, समीपे उपविष्टः, प्रहृष्टचित्तः, कुशलप्रश्नं चकार। स मुनिः तं दृष्ट्वा, कुशलम् आख्याय, सर्वैः सभासद्भिः पूजितः, तेषां पूजां प्रत्यनुजग्राह। ततो जनमेजयः सर्वैः सभासद्भिः सहितः, कृताञ्जलिः, द्विजश्रेष्ठं पप्रच्छ। भवान् कुरुपाण्डवानां साक्षात् साक्षी, तत्कृत्यानि श्रुतुम् इच्छामि, द्विजोत्तम। कथं तेषां निर्दोषिणां विभागः अभवत्? कथं च स महायुद्धं, विनाशाय यः अभवत्, प्रवृत्तम्? सर्वान् पूर्वजान्, ये विधिना गृहीतचेतसः, यथावत् आख्याहि, द्विजोत्तम, सत्यम् इच्छामि श्रोतुम्, त्वं हि निपुणः। एवं वाक्यं श्रुत्वा, कृष्णद्वैपायनः समीपस्थितं शिष्यं वैशम्पायनं समादिशत्। यथा मया श्रुतं, यथा कुरुपाण्डवानां विभागः पूर्वे काले अभवत्, तथा सर्वं अस्मै आख्याहि। आचार्यस्य आज्ञां शिरसा वहन्, स ब्राह्मणश्रेष्ठः सम्पूर्णं प्राचीनम् आख्यानम् उपाकथयत्। स राजा, सभासदः, सर्वे च राजानः, तेन कुरुपाण्डवानां विभागः, संपूर्णविनाशः च आख्यातः। शृणु राजन्, पाण्डुपुत्राणां पञ्चानां वीर्यवतां दुरात्मना धृतराष्ट्रसुतैः सह कथं संघर्षः अभवत्। प्रथमं गुरवे प्राञ्जलिः मनसा बुद्ध्या च पूज्य, सर्वान् ब्राह्मणान् अन्यांश्च विदुषः यथाविधि पूजयित्वा, मुनिवरस्य व्यासस्य मतं, यस्य कीर्ति बुद्धिः च अपारता सर्वलोकेषु प्रसिद्धा, सम्पूर्णम् उद्घोषयिष्यामि। त्वं राजन्, भारताख्यानस्य श्रोतुं अर्हसि; आचार्यस्य वक्त्राचलनं मम मनः प्रचोदयति। शृणु राजन्, कुरुपाण्डवानां विभागः कथं जातः, राज्याय अक्षविनोदेन, तथा तेषां वनवासः अपि। युद्धं च कथं जातम्, येन पृथिवी विनष्टा, तदपि ते कथयिष्यामि, भरतश्रेष्ठ, यथापृच्छसि। पितरि दिवं गते, ते पाण्डुपुत्राः वनात् स्वगृहं प्रत्यागच्छन्, शीघ्रमेव वेदेषु धनुर्विद्यायां च पारंगताः अभवन्। पाण्डवान् वीर्यशौर्यतेजःसम्पन्नान्, जनैः पूजितान्, श्रीयाः कीर्त्या च भूषितान् दृष्ट्वा, कुरवः तान् सोढुं न शेकुः। तदा दुर्योधनः, क्रूरात्मा, कर्णेन शकुनिना च सह, तान् निग्रहीतुं, अपसारयितुं च नानाप्रकाराणि उपायान् अचिन्तयत्। स दुर्योधनः, क्रूरः, शकुनिसंदेशेन, राज्यसाधनाय पाण्डवान् नानाप्रकारैः पीडयामास। तदा पापात्मा धृतराष्ट्रसुतः भीमाय विषम् अददात्; स तु वृकोदरः वीरः तदन्नेन सह पचयामास। भीमः नदीतीरे सुप्तः सन्, पुनः बद्ध्वा गङ्गाजले अपातयन्, ततः नगरं प्रत्यागच्छन्। कुन्तीपुत्रः जागरितः, बन्धनानि भग्नवान्; भीमसेनः महाबलः, निर्भयः, समुत्थितः। सुप्तस्य तस्य सर्वाङ्गेषु कृष्णसर्पैः विषधरैः दष्टः, तथापि शत्रुसूदनः न म्रियते स्म। एवं महर्षिव्यासकथितं महाभारतमाख्यानं, राजर्षेः सभायां, सर्वैः सभासद्भिः श्रुतम्।