स्नानं कृत्वा, शुद्धाः, जपं समाप्त्य, अग्निं प्रज्वाल्य, भवन्तः सर्वे शान्ताः अस्मिन् स्थले उपविष्टाः। द्विजश्रेष्ठाः, किं वक्तव्यं मया इति पृच्छामि। प्राचीनानि पुण्यानि आख्यानसमूहानि धर्मार्थनिष्ठानि राजर्षीणां महर्षीणां च कर्माणि वर्णयन्ति। तद् पुराणं यत् परमर्षिणा द्वैपायनेन उक्तं, देवैः ब्रह्मर्षिभिः च श्रुत्वा सत्कृतम्। तस्य उत्तमस्य आख्यानस्य, विविधविस्तीर्णाध्याययुक्तस्य, सूक्ष्मार्थयुक्तस्य, तर्कसम्पन्नस्य, वेदार्थमणिमण्डितस्य, महाभारतस्य तस्य पुण्यस्य इतिहासस्य, श्लोकार्थसम्पूर्णस्य, शुद्धरचनायुक्तस्य, ब्राह्मणभाषायाः व्यक्तस्य, नानाशास्त्रसम्पन्नस्य, तद् वैषम्पायनः ऋषिः जनमेजयम् नृपतेः प्रश्नानुसारं द्वैपायनाज्ञया यथावत् उपवर्णयत्। तत् चतुर्वेदसम्बद्धं, व्यासस्य अद्भुतकर्मणा कृतं, पापभीतिहरणं पुण्यं इतिहासं श्रोतुम् इच्छामः। आदिपुरुषं भगवन्तं, बहुश्रुतं, पुरुषोत्तमं, एकाक्षरं सत्यम् ब्रह्म, व्यक्तं च अव्यक्तं च, नित्यं च तद्। यत् अभावं च भावं च, विश्वं च, तद् अभावभावातीतं च; ऊर्ध्वाधःकर्तारं, पुराणं, परं, अक्षरं च। शुभं विष्णुं, श्रेष्ठं, निष्कलंकं, शुद्धं, हृषीकेशं, चराचरगुरुं, हरिं नमस्कृत्य। महात्मनः व्यासस्य, सर्वलोकसम्मानितस्य, तद् दिव्यं शिक्षां, अद्भुतं कर्म व्यासस्य, अहं वक्ष्यामि। अनन्तवीर्यस्य तस्य व्यासस्य नमः, यस्य प्रसादेन अहं नारायणकथाम् वदामि। सर्वेन्द्रियनिग्रहफलम् वा सर्वतीर्थस्नानफलम् वा, नारायणकथाफलसमं न भवति। नारायणस्य तुल्यः नास्ति, न भविष्यति; एतस्मिन् सत्यवाक्ये सर्वार्थसिद्धिं करिष्यामि। केचित् कवयः पूर्वं उक्तवन्तः, अन्ये अधुना कथयन्ति, अन्ये भविष्ये अपि पृथिव्यां एतत् इतिहासं यथावत् वक्ष्यन्ति। इदं महत् विज्ञानं त्रिलोकस्थं, द्विजैः विस्तारसङ्क्षेपाभ्यां रक्षितम्। सुश्लोकमण्डितम्, दिव्यधनुषां यथाकालस्मरणयुक्तम्, नानावृत्तिबद्धम्, पण्डितैः प्रियं। तपसा ब्रह्मचर्येण च, शाश्वतं वेदं सम्यक् अधीत्य, सत्यवत्याः पुत्रः एतत् पुण्यं इतिहासं रचयामास। हिमालयस्य पुण्ये शिखरे, शुद्धे गुहायाम्, धर्मात्मा, शरीरं शुद्ध्वा, दर्भासनं उपविष्टः। शुद्धः, संयतात्मा, शान्तचित्तः, तपस्यां स्थित्वा, धर्मेन भारतस्य प्रवृत्तिं चिन्तयामास। ज्ञानयोगेन संगम्य, सर्वं सम्यक् अवलोकयामास। तत्र तमसि, सर्वतः अन्धकारवृतायां, एकं महत् ब्रह्माण्डं उत्पन्नम्—अक्षरं बीजं भूतानां। तद् महद् दिव्यं तत्त्वं, युगारम्भकारणं, तस्मिन् शाश्वतं सत्यम्, ज्योतिः, नित्यं ब्रह्म श्रूयते। तद् अद्भुतं, अचिन्त्यं, सर्वत्र समत्वसारम्, अव्यक्तं, सूक्ष्मं कारणं, यद् भावाभावात्मकम्। तस्मात् पितामहः जातः—एकः प्रभुः, प्रजापतिः: ब्रह्मा, देवगुरुः, स्थाणुः, मनुः, कः, परमेष्ठी च। तथा प्रचेतसः, दक्षः, तस्य सप्त पुत्राः, ततः प्रजापतयः, एकविंशतिः संख्या उत्पन्नाः। पुरुषः च, अनन्तस्वरूपः, यस्य सर्वे ऋषयः, देवाः, आदित्याः, वसवः, अश्विनौ च जानन्ति। यक्षाः, साध्याः, पिशाचाः, गुह्यकाः, पितरः च, ततः ब्रह्मर्षयः, महात्मनः, विद्वांसः उत्पन्नाः। ततो बहवः महर्षयः, सर्वगुणसम्पन्नाः; तस्मात् आकाशः, पृथिवी, वायु, अन्तरिक्षं, दिशः च अभवत्। संवत्सरः, ऋतवः, मासाः, पक्षः, दिनरात्रयः क्रमशः; यत् किंचित् अस्ति, तत् सर्वं लोकसाक्ष्यं अभवत्। यद् यत्र दृश्यते, चराचरं वा, सर्वं जगत्, युगान्ते पुनः विलयं याति। ऋतुषु यथा उत्तरायणदक्षिणायनस्य चिह्नानि विविधरूपेण प्रकटन्ते, तथा युगारम्भे भूतवृत्तयः। एवं, अदीदृशं, अनन्तम्, भूतसमूहकारणं, चक्रं, जगति नित्यं, अनादिनाशं प्रवर्तते। त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि, त्रयस्त्रिंशद्शतानि, त्रयस्त्रिंशत् देवाः—एवं संक्षेपेण सृष्टिक्रमः कथ्यते। दिवःपुत्रः बृहद्भानुः, नेत्रं, आत्मा, तेजस्वी; सविता, ऋचीकः, अर्कः, भानुः, ज्योतिः, रविः च। विवस्वतः सर्वपुत्राः ज्ञाताः, मनुः तेषां कनिष्ठः; देवभृत् तस्य पुत्रः, सः सुभ्राट् इत्युच्यते। सुभ्राजः त्रयः पुत्राः, बहुप्रजाः, विद्वांसः: दशज्योतिः, शतज्योतिः, सहस्रज्योतिः च। दशज्योतिः महात्मा दशसहस्रपुत्रः; शतज्योतेः पुत्राः तद् दशगुणाः। सहस्रज्योतेः पुत्राः पुनः दशगुणाधिकाः; तस्मात् कुरुवंशः, यादवः, भारतवंशः उत्पन्नः। ययातिः, इक्ष्वाकुः, सर्वे राजर्षयः च, तेषां वंशाः बहवः, विस्तीर्णाः, नानाकार्यसम्पन्नाः अभवत्।