नृपतेः सभायां तदा सर्वे जनाः सन्तुष्टाः आसन्, यथा कश्चन न भवति लोके जनसंरक्षणे त्वत्समः, त्वदीयया स्थित्या अहं निरन्तरं निरुद्वेगः अस्मि। त्वं हि वरुणधर्मराजयमसमानः इति मम मतिः। यथा वज्रधारी शक्रः अस्मिन्लोके रक्षिता, तथैव त्वं जनानां रक्षकः; अत्र पुरुषेषु त्वमेव श्रेष्ठः, त्वत्समः अन्यः कश्चन न जातः राजा। त्वं खट्वाङ्गनाभागदिलिपययातिमन्धातृसमानः बले, सूर्यतेजसा सदृशः, भीष्मव्रतधारी च। वाल्मीकिवत् स्वबलं गुह्यं करोषि, वसिष्ठवत् कोपं निगृह्णासि; त्वदीया प्रभा इन्द्रनारायणयोः सदृशी। यमवत् धर्मविवेकी, कृष्णवत् सर्वगुणोपेतः, वसुसदृशः श्रीनिवासः, यज्ञनिधिश्च। दम्भोद्भवसमः बले, रामवत् अस्त्रविद्यायाम्, और्वत्रितसदृशः तेजसा, भागीरथवत् दुरदर्शः। एवं स्तूयमाने नृपे, सभा, ऋत्विजः, होतृश्च सर्वे सन्तुष्टाः अभवन्। तेषां शुभलक्षणं दृष्ट्वा, जनमेजयो राजा तदा वाक्यमुवाच। स बालः अपि वृद्धवद् भाषते; नैनं बालमहम् मन्ये, वृद्ध एव सः। तस्मै वरं दातुमिच्छामि—ब्राह्मणाः, उचितं व्यवस्था कुरुत। तदा तक्षकः शीघ्रं आगच्छति इति उक्त्वा, राजा वरदः ब्राह्मणं प्राह—“वरं वृणु।” होतारः, हृदि पूर्णतः न तुष्टः, उवाच—“तक्षकः न आगच्छति यावद् एष यज्ञः प्रवर्तते।” यथा मम यज्ञः सम्पन्नः, तथा तक्षकः शीघ्रं आगच्छतु, सर्वे प्रयत्नं कुर्वन्तु, स हि मे शत्रुः। वेदवाक्येन, वह्निना च प्रमाणीकृतम्—तक्षकः भयार्तः इन्द्रस्य निकेतने स्थितः। यथा रक्ताक्षः सारथिः, महात्मा, प्राचीनकथाविद्, पूर्वम् अवगच्छति, तथा स तदा नृपं पृष्ट्वा, ब्राह्मणवचनं उक्त्वा, इदं श्रोतव्यं इति अवदत्। पुरातनश्रुतेः आधारं कृत्वा, इदानीं वक्ष्यामि—इन्द्रेण तक्षकाय वरः दत्तः, “मया सह इह तिष्ठ, रक्षितः; वह्निः त्वां न दहिष्यति।” एवं सर्पैः भीतिभिः विमुक्तः, प्रभुः तत्रतः निर्गतः। स चिन्तयामास—“एवमस्तु” इति। स तक्षकः, उत्तरीयवस्त्रे स्थितः, भयपीडितः, न आरामं लब्धवान्; तदा मन्त्रकुशलः राजा, कोपेन, तक्षकस्य विनाशं कामयमानः, पुनः वाक्यमुवाच। “यदि तक्षकः इन्द्रस्य निकेतने अस्ति, ब्राह्मणाः, तर्हि स इन्द्रेण सह वह्निना पतयतु।” राज्ञा तक्षकः विशेषतः न आहूतः, तदा होतृवृत्तिः तत्र आहुतीः जुहाव, तक्षकस्य आह्वानाय। एवं जुह्यमाने, तक्षकः पुरन्दरसमेतः, आकाशे तस्मिन्क्षणे प्रादुरासीत्, महतीं व्याकुलतां प्रपद्य। पुरन्दरः तं यज्ञं दृष्ट्वा, तत्र तक्षकसहितः प्रविष्टः; तदा भयभीतं तक्षकं परित्यज्य, स्वनिकेतनं प्रतिजगाम। इन्द्रे गते, नृपते, तक्षकः भयविषादाभिभूतः, मन्त्रबलात् वह्निज्वालाभिमुखं बलात् आकृष्टः; तं दृष्ट्वा, ऋत्विजः इदं वचनम् ऊचुः— “एष तक्षकः शीघ्रं तव वशे आगच्छति, नृपते; तस्य घोरं भीषणं निनादं शृणुमः।” “नूनं स सर्पः वज्रधरेण त्यक्तः, स्वर्गात् पतितः, मन्त्रभयात् सन्तप्तः; आकाशे भ्रममाणः, बुद्धिहीनः, सर्पाधिपः क्लेशेन श्वसन् उपसरति।” “तव यज्ञः सम्यक् प्रवर्तते, राजन्; इदानीं अस्मै ब्राह्मणश्रेष्ठाय वरं दातव्यं।” “त्वं यौवनस्थः, अनन्तरूपः, योग्यो वरः मया दास्यते; यत् हृदि अस्ति, तत् वृणु; यदि शक्यं, तत् दास्यामि।” यदा तक्षकः वह्नौ पतितुम् उपक्रमन्, तदा आस्तीकः तत्र प्रविवेश, इदं वचनम् अब्रवीत्— “यदि वरं दास्यसि, जनमेजय, एष एव मम वरः—तव यज्ञः निवर्त्यताम्, न चान्यः सर्पः अत्र पततु।” इति उक्तः, परीक्षित्सुतः, हृदि न तुष्टः सन्, आस्तीकाय वाक्यमुवाच— “काञ्चनं, रजतं, गावः, यद् अन्यद् इच्छसि, ब्रह्मन्, तत् दास्यामि; मम यज्ञः न स्थग्यताम्।” “काञ्चनं, रजतं, गावः—न एतान् वृणे, राजन्; तव यज्ञः निवर्त्यताम्, मातृकुले मम कल्याणं भूयात्।” एवमुक्ते, परीक्षित्पुत्रः पुनः पुनः आस्तीकं श्रेष्ठवक्तारं प्राह— “अन्यः वरः वृणुताम्, भद्रं द्विजश्रेष्ठ”—न आस्तीकः अन्यं वरं अयाचत्। तदा, प्रिय, सर्वे विद्वांसः वेदपारगाः एकमुखेन राजानम् ऊचुः— “ब्राह्मणः स्वं वरं प्राप्नुयात्।” तदा नृपते, यज्ञे पतितानां सर्पाणां नामानि श्रोतुम् इच्छामि, इति सूतपुत्रं पप्रच्छ। सहस्रशः, दशसहस्रशः, कोटिशश्च सर्पाः अत्र विनष्टाः; तेषां सर्वेषां नामानि वक्तुं न शक्यते, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। अथ प्रमुख्यानि सर्पाणां नामानि शृणु, ये स्मृताः वह्नौ आहुताः। वसुकिसन्ततिनां श्रेष्ठानां सर्पाणां नामानि क्रमशः शृणु—कृष्णाः, रक्ताः, श्वेताः, घोराः, स्थूलाः, विषपूर्णाः। मातृवाक्यपीडिताः, दण्डेन संतप्ताः, दीनाः, आहूताः—शालः, पालः, हलिमकः, पिच्छलः, मानसः, अन्ये च असंख्येयाः। पिच्छलः, कौणपः, चक्रः, कालवेगः, प्रकलनः, हिरण्यबाहुः, शरणः, कक्षकः, कालदन्तकश्च। एवं तत्र सर्पसत्रे यथाक्रमं सर्वमिदं समजनि।