सर्वे देवाः सह वासुकिना नागराजेन कमलजं प्रजापतिं प्रसादयितुम् आरभन्त, यथा तस्य शापस्य प्रभावः न स्यात्। वासुकिः नागानां राजा स्वबन्धूनां विनाशेन शोकाकुलः अभवत्—कथं मातुः शापः न भविष्यति इति चिन्तयन्। तदा देवाः वासुकये ब्रुवन्—"यदा जरत्कारुः नाम्ना पत्नीं जरत्कारुं विवाहिष्यति, तदा द्विजातिः पुत्रः जातः सर्पान् शापात् मोक्षयिष्यति।" एवं श्रुत्वा वासुकिः सर्पश्रेष्ठः माम्, तव पितरं महात्मानं, अमृतकल्पां ददौ। नियतकालात् पूर्वमेव त्वम् मय्युत्पन्नः, अधुना स कालः प्राप्तः—त्वं अस्मान् भयात् रक्षितुम् अर्हसि। अतः त्वं मम भ्रातरं वह्नेरपि रक्ष, यद् तव पितुः प्रतिज्ञा सत्त्ववतां न व्यर्था स्यात्; स त्वां अस्माकं मोक्षाय अदात्—किं मन्यसे पुत्र? एवं उक्तः शौनकः प्रत्युवाच—"एवमस्तु"—इति। ततः स मातरं सम्बोध्य, दुःखितं वासुकिं सान्त्वयन्, तं जीवयन् इव वाक्यम् अवदत्—"वासुके, नागश्रेष्ठ, त्वां मोक्षयिष्यामि; अतः एतत् सत्यम् उच्यते मया—शापात् त्वां विमोक्ष्यामि।" "शान्तचित्तो भव नाग; न ते कश्चिद् भयहेतुः। अहम् यत्नं करिष्यामि यथा राज्ञः यज्ञः तव कल्याणाय स्यात्। मम वाक्यं कदापि मिथ्या न अभवत्, स्वजनानामपि मध्ये; कथं तर्हि अन्यथा स्यात्? अहम् अभिषिक्तं जनमेजयं राजानं गन्तास्मि।" "अद्य शुभवाक्यैः राजानं तोषयिष्यामि, त्वं च माम् अविशङ्कः कुरु नागश्रेष्ठ; कदापि मयि संशयं मा कृथाः।" एवं श्रुत्वा वासुकिः "आस्तिक, मम हृदयम् भ्रमति, विदीर्णं च, दिशः न पश्यामि, ब्रह्मदण्डेन पीडितः।" इति दुःखं प्रकटयति। तं सान्त्वयन् आस्तिकः—"त्वं किञ्चिदपि न शोच्यः, नागश्रेष्ठ; दाहकाग्निसम्भूतं यत् भयम्, तत् अहम् अपाकरोमि। ब्रह्मदण्डं तं भीषणं कालाग्निसमं नाशयिष्यामि; अत्र किञ्चिद् अपि मा बिभीष।" एवमुक्त्वा, आस्तिकः वासुकेः तं भीषणं शोकं स्वयम् आत्मनि स्थापयित्वा शीघ्रं प्रस्थितः। द्विजश्रेष्ठः आस्तिकः सर्वगुणसम्पन्नः जनमेजयस्य सर्पसत्रं गन्तुं प्रवव्रे, नागेश्वराणां मोक्षाय। तत्र गत्वा, आस्तिकः तं उत्तमं यज्ञवाटं ददर्श, यत्र बहवः ऋत्विजः सूर्याग्निसमप्रभाः आसीन्। प्रवेशं कर्तुम् इच्छन् द्वारपालैः निरुद्धः, स द्विजश्रेष्ठः यज्ञं स्तोतुम् आरब्धवान्। स तु यज्ञशालाम् आगत्य, धर्मिष्ठः द्विजश्रेष्ठः, राजानं कीर्तिमन्तं, ऋत्विजः, होतारं, अग्निं च स्तोतुं प्रवव्रे। तत्र स आस्तिकः उक्तवान्—"प्रयागे सोमयागः, वरुणयागः, प्रजापतेः च यागः कृतः; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। इन्द्रस्य शतं यज्ञाः कथ्यन्ते, अन्यत् च शतम्; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। यमस्य, हरिमेधस्य, रन्तिदेवस्य च यज्ञः; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। गयस्य, शशबिन्दोः, वैश्रवणस्य च यज्ञः; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। नृगस्य, अजमीढस्य, दशरथस्य च यज्ञः; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। स्वर्गे श्रुतः यज्ञः देवपुत्रस्य, युधिष्ठिरस्य, अजमीढस्य च; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। कृष्णस्य सत्यवतीपुत्रस्य यज्ञः, यत्र सः स्वयम् आसीत्; एवं तवायं यज्ञः, भारतश्रेष्ठ, परीक्षित्सुत, अस्माकं स्वजनानां च कल्याणं भूयात्। एते चात्र, ये सूर्यसमप्रभाः, इन्द्रस्य यज्ञवत् संनिविष्टाः; अद्य तेषां ज्ञानं न लभ्यते, न च तेषां दत्तानि दानानि क्षीयन्ते। द्वैपायनात् समः ऋत्विक् लोके नास्ति; एषा मे निश्चितिः। तस्य शिष्याः पृथिव्याम् विचरन्ति, स्वस्वकर्मसु निपुणाः। विभावसुः, अद्भुततेजाः, महात्मा, हिरण्यबीजः, हविःप्राशकः, कृष्णपदः, घूर्णितज्वालामुकुटः—एषः अग्निः तव हविं गृह्णाति। इह लोके, राजन्, न कोऽपि तव समः प्रजापालनाय; तव धृत्या अहम् सदा विश्वस्तः—त्वं वै वरुणधर्मराजयमसमः। यथा शक्रः वज्रधारी अस्मिन्लोके रक्षकः, तथा त्वं प्रजापालकः; मम मतम्, त्वं मनुष्येषु श्रेष्ठः, अन्यः त्वत्समो न जातः। त्वं खट्वाङ्गनाभागदिलिपययातिमन्धातृणां समः, तव तेजः सूर्यसमं, धर्मनियमैः भीष्मवद् राज्यं पालयसि। वाल्मीकिवत् आत्मबलं निगूहसि, वसिष्ठवत् कोपं निगृह्णासि, तव ऐश्वर्यं मम मतम् इन्द्रसमं, तव श्रीर् नारायणसमप्रभा। यमवत् धर्मविनिश्चये निपुणः, कृष्णवत् सर्वगुणसम्पन्नः, वसुसदृशः श्रीनिवासः, यज्ञनिधिः च। दम्भोद्भवसमः बलतः, रामवत् अस्त्रविद्यायाम्, और्वत्रितसमः तेजसा, भागीरथवत् दुर्लभदर्शनः। एवं स्तुतः, राजा, सभासदः, ऋत्विजः, होतारः च प्रसन्नाः अभवन्; तेषां शुभसंकेतं दृष्ट्वा राजा जनमेजयः वाक्यम् अब्रवीत्—"अयं बालः सन् अपि वृद्धवत् भाषते; न एनं बालं मन्ये, वृद्धः इव सः। अस्मै वरं दातुम् इच्छामि—ब्राह्मणाः, मम कृते सम्यक् व्यवस्थितिं कुरुत।" एवम् उक्ते, तक्षकः शीघ्रं आगच्छति—इति। यदा राजा वरदाता वाक्यं वक्तुम् अर्हति, स ब्राह्मणं प्राह—"वरणं वृणुष्व"—इति। तदा होतारः, अन्तःसन्तुष्टः न सन्, वाक्यम् अब्रवीत्—"तक्षकः न आगच्छति, यावत् एष यज्ञः प्रवर्तते"—इति।