पूर्वं तव हेतोः ब्रह्माणं सम्पूजितवानस्मि; अतः त्वं निर्भयः, शोकं त्यज। इति वचनेन तेन प्रतिश्वस्तः स नागश्रेष्ठः इन्द्रस्य सदने सुखेन तुष्टः च वसति स्म। किन्तु वासुकिः स्वजनसंख्यायां न्यूनायाम् अवशिष्टैः परिवृतः, अनवरतं सर्पाणां वह्नौ पतनं दृष्ट्वा महता दुःखेन पीडितः अभवत्। स तु सर्पाधिपः वासुकिः भयानकस्यान्तरेण क्लेशेन गृहीतः, चित्तविकारेण कम्पमानः स्वसारं प्रति इदं वचनमब्रवीत्— "दुःखेन मे अङ्गानि दह्यन्ते, प्रिये, दिशः न पश्यामि; मोहात् निमज्जामि इव, मनश्च मे भ्रमति। दृष्टिर्मम अतिवेगेन परिभ्रमति, हृदयं विदीर्णमिव; अद्य अहं अनाथः तस्मिन् ज्वलिते वह्नौ पतिष्यामि। जनमेजयस्य यज्ञः प्रवृत्तः, अस्माकं विनाशाय; नूनं अहं यमलोकं गमिष्यामि। एषः स कालः, भगिनि, यस्य हेतोः त्वां जरत्कारवे पूर्वं दत्तवती; अस्मान् स्वजनांश्च रक्ष।" "आस्तिकः इति श्रूयते सर्पाणामर्थाय प्रवृत्ते तस्मिन् यज्ञे प्रतिषेधं करिष्यति; स्वयमेव ब्रह्मा पूर्वं मम इदं कथितवान्। अतः, प्रिये, तव पुत्रं आस्तिकं, वृद्धैः पूजितं, वेदविदं, अद्य मम कुलस्य च मोक्षाय उपदेशय।" ततः वासुकिनोऽज्ञया सर्पस्त्री स्वपुत्रं जरत्कारुं आहूय इदं वचनमब्रवीत्— "पुत्र, तव पितरं प्रति भ्राता मम हेतोः मां दत्तवान्; स कालः सम्प्राप्तः—कर्तव्यं कुरु।" स तु पप्रच्छ— "कस्मिन्नर्थे मम मातुलः त्वां पित्रे दत्तवान्? तत्त्वेन वद; शृत्वा यथोचितं करिष्यामि।" सा तु स्वजनहिताय सर्पराजस्य भगिनी जरत्कारुः अविचलिता सर्वमस्य निवेदयामास— "कद्रुः सर्वसर्पमाता ख्याता; तस्याः क्रोधात् श्रापो यः सुतान् प्राप्तः, तस्य कारणं शृणु। उच्चैःश्रवा अश्वराजा मया न मिथ्या निर्मितः; विनतायै हेतोः मम पुत्राः दास्ये स्थापिताः। जनमेजयस्य यज्ञे त्वं वातवाहनैः सह दग्ध्वा विनशिष्यसि, प्रेत्य लोकं गमिष्यसि। तदा ब्रह्मा तां शापदात्रीं प्रत्याक्षं 'एवमस्तु' इति सन्तुष्टः अभाषत।" "वासुकिः तदा ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, अमृतमन्थनकाले, देवेषु शरणं गतः। सर्वे देवाः परमामृतं प्राप्य कार्यं सम्पाद्य, भ्रातरं अग्रे कृत्वा ब्रह्माणमुपजग्मुः। सर्वे देवाः वासुकिना सह पद्मयोनिं तुष्टिं प्रार्थयन्तः शापस्य अप्रवृत्तये यत्नं अकुर्वन्। वासुकिः बन्धुहेतोः क्लेशितः, भगवति, कथं मातुः शापो न स्यात्?" "यदा जरत्कारुः जरत्कारुं नाम्नि भार्यां गृह्णीयात्, तदा द्विजः पुत्रः जायेत, यः सर्पान् शापात् मोक्षयेत्। तद्वचनं श्रुत्वा वासुकिः सर्पश्रेष्ठः मां तव पुण्ये पित्रे दत्तवान्, मम अमृतत्वमिव। नियतस्य काले पूर्वं त्वं मत्तः जातः; स काले सम्प्राप्ते त्वं अस्मान् भयात् त्रातुमर्हसि। अतः त्वं मम भ्रातरं वह्नेरुद्धारय; पितुः प्रतिज्ञा व्यर्था न भवेत्; स त्वां अस्माकं मोक्षाय दत्तवान्—किं मन्यसे पुत्र?" एवं उक्तः स शौनकः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, ततः मातरं चान्तर्हितदुःखां वासुकिं च सान्त्वयन् जीवयन्निव अब्रवीत्— "वासुके, त्वां त्रास्यामि, सर्पश्रेष्ठ; सत्यं वदामि, त्वां शापात् मोक्षयिष्यामि। शान्तचित्तः भव, सर्प; न ते किञ्चिद् भयम् अस्ति। यत्नं करिष्यामि यथा राज्ञः यज्ञः तव हिताय स्यात्। मम वचनं कदापि मिथ्या न अभूत्, स्वजनानामपि मध्ये; कथं पुनः अन्यत्र? अहं दीक्षितं जनमेजयं राजानं गमिष्यामि।" "अद्य शुभैः वचोभिः राजानं तुष्टिं स्थापयिष्यामि, यथा तस्य यज्ञः स्थग्यते, उत्तम। सर्पराज, मयि पूर्णं विश्वासं कुरु; मनसि कदापि संशयं मा कृथाः।" तदा वासुकिः "आस्तिक, भ्रमामि, हृदयं मे विदीर्णम्; दिशः न पश्यामि, ब्रह्मदण्डेन पीडितः।" इति व्याहरन्। आस्तिकः प्रत्युवाच— "त्वं न किञ्चिद् व्यथां गच्छ; सर्पश्रेष्ठ, तव वह्निजातं भयम् अहं निवारयिष्यामि। अहं तं भीषणं ब्रह्मदण्डं, कालाग्निसमं, नाशयिष्यामि; अत्र किञ्चिद् भयम् मा भूयात्।" एवमुक्त्वा वासुकेः भीषणं दुःखं स्वयमाधाय, शीघ्रं निर्गत्य, आस्तिकः द्विजश्रेष्ठः सर्वगुणोपेतः जनमेजयस्य यज्ञं नागेश्वराणां मोक्षाय जगाम। तत्र गत्वा, स उत्तमं यज्ञवाटिकां ददर्श, यत्र बहवः ऋत्विजः सूर्याग्निसमप्रभास्संस्तिता आसन्। प्रवेशं याचमानः द्वारपालैः निरुद्धः, आस्तिकः महातपाः यज्ञस्य स्तुतिं चकार। तत्र यज्ञशालां प्राप्य, द्विजोत्तमः धर्मिष्ठः, अनन्तकीर्तिं राजानं, ऋत्विजः, होतृन्, अग्निं च सम्यक् स्तुतवान्।