तस्मिन्नेव काले तस्मिन्न् यज्ञवाटे सम्पाद्यमाने महद् अपशकुनं समुत्पन्नम्, यत् तद् सर्वं यज्ञकर्म विघ्नाय समुत्थितम्। तदा तत्र शब्दः श्रुतः, यत्र यज्ञभूमिः सम्पद्यते स्म। तस्मिन् समये तत्र स्थापत्यविदां श्रेष्ठः, वास्तुशास्त्रकुशलः, रथकारश्च, पुराणज्ञश्च, तेषां मध्ये स्थित्वा वाक्यम् अवदत्। स उवाच—"अत्र यदा ब्राह्मणेन कारणेन मापनम् आरब्धम्, तदा अस्य यज्ञस्य सम्पूर्णता न भविष्यति।" इति। एतद् श्रुत्वा राजा तदानीं दीक्षायाः पूर्वमेव सन्निधाय सचिवं प्राह—"यो मम अज्ञातः, स कश्चन अत्र प्रविश्य न शक्नोति, हे मुख्यसेवक।" एवं निश्चिते, सर्पसत्रस्य कर्म प्रवृत्तम्। ऋत्विजः स्वस्वकर्माणि विधिवत् समारब्धवन्तः। ते कृष्टवासाः, धूमदग्धनेत्राः, मन्त्रैः हुतं ज्वलितेऽग्नौ प्रक्षिपन्ति स्म। तैः मन्त्रैः सर्पाणां चित्तानि कम्प्यमानानि, सर्वे सर्पाः तदा अग्निमुखे आहूयन्ते स्म। ततः सर्पाः संहत्य ज्वलिते यज्ञाग्नौ पीडिताः, परस्परं विलपन्तः प्रविविशुः। ते कम्पमानाः, उरःश्वासैः सन्तप्ताः, परस्परं पर्याक्ताः, पुच्छैः शिरोभिश्च दीप्तं भानुम् अलंकुर्वन्तः। श्वेताः, कृष्णाः, नीलाः, वृद्धाः, बालाः च, विविधैः शब्दैः क्रोशन्तः, ज्वलितेऽग्नौ विविशुः। गोकर्णस्य प्रमाणं एकः क्रोशः, तत्र सर्पाः निरन्तरं वेगेन अग्नौ पतन्ति स्म, हे अग्निसत्तम। तत्र शतसहस्राणि, दशकोट्यः, कोटयश्च, अशक्ताः, विनष्टाः, सर्पाणां तत्र विनाशः अभवत्। केचित् अश्वसदृशाः, केचित् गजसदृशाः, प्रमत्तगजवद् उन्मत्ताः, महाकायाः, महाबलिनः च। अन्ये दीर्घाः, ह्रस्वाः, नानावर्णाः, विषपूर्णाः, इव लोहमुसलाः, प्रबलाः सर्पाः, मातृवाक्येन दण्डेन च ताडिताः, अग्नौ पतन्ति स्म। तदा शौनकः पप्रच्छ—"पाण्डवस्य पुत्रस्य जनमेजयस्य सर्पसत्रे के ऋत्विजः आसन्, के च सदस्याः, हे महर्षयः? के ते सुताः, ये सर्पसत्रकर्मणि पारंगताः आसन्?" तदा सुतः उवाच—"अहं ते ऋत्विजां, सदस्यां च नामानि वक्ष्यामि। तत्र होतृः च्यवनस्य वंशे प्रसिद्धः ब्राह्मणः चन्दभार्गवः आसीत्। उद्गातृः वृद्धः कौत्सः, जैमिनिश्च; ब्रह्मा शार्ङ्गरवः, अध्वर्यु पिङ्गलः। व्यासः स्वपुत्रैः शिष्यैश्च सह सदस्यः, उद्दालकः, प्रमाटकः, श्वेतकेतुः, पिङ्गलः, असितः, देवलः, नारदः, पर्वतः, आत्रेयः, कुम्डजातरः, कालाघटब्राह्मणश्च। वत्स्यः वृद्धः श्रुतश्रवाः, कोहलः, देवशर्मा, मौद्गल्यः, समसौरभश्च। एते चान्ये च बहवो वेदविदः ब्राह्मणाः, तत्र सदस्याः अभवन्।" यदा ऋत्विजः हविः प्रजजुहुर्वन्, तदा सर्पाः तत्र पतन्ति स्म, भीषणा: सर्वभूतानां भयदाः। सर्पाणां मेदः अस्थिमज्जास्रवः प्रवहन्ति स्म, दिनरात्रम् अग्नौ दह्यमानानां घोरः गन्धः प्रवाति स्म। यदा सर्पाः पतन्ति स्म, आकाशे स्थितः नित्यः शब्दः श्रूयते स्म, अग्निना तीव्रं दह्यमानाः। किन्तु तक्षकः सर्पाधिपः, जनमेजयस्य यज्ञकर्म श्रुत्वा, इन्द्रस्य निकेतनं गतः। तत्र सर्वं यथावत् निवेद्य, स सर्पश्रेष्ठः, भयभीतः, पापकर्मकृत्, इन्द्रं शरणं गतः। इन्द्रः तेन तुष्टः, तक्षकं उवाच—"अत्र त्वं, तक्षक, कदाचित् सर्पसत्रात् न भीतः भव, हे सर्पाधिप। पूर्वं ते हेतोः प्रजापतिं तुष्टवान्, तस्मात् त्वं निर्भयः, चिन्ता मा अस्तु।" इति। एवं सान्त्वितः स तक्षकः इन्द्रभवने सुखेन तुष्टः वसति स्म। परन्तु वासुकिः, अल्पैः शेषैः बन्धुभिः परिवृतः, सर्पेषु अग्नौ पतद्भ्यः महता दुःखेन पीडितः। तदा वासुकिं महती व्यथा अभिभूतवती, स चित्तविक्लवः स्वसारं प्रोवाच—"मम अङ्गानि दह्यन्ते, प्रिये, दिशः न पश्यामि, मोहात् निमज्जामि, मनः भ्रमति। मम दृष्टिः अतिवेगेन भ्रमति, हृदयं विदीर्णवत्, अद्य निरुपायः अहं तस्मिन् ज्वलितेऽग्नौ पतिष्यामि।" "सः यज्ञः, पारिक्षित्सुतस्य, अस्माकं विनाशाय प्रवृत्तः; नूनं यमलोकं गन्तव्यः मया। यः कालः स तु सम्प्राप्तः, येन त्वां जरत्कारवे दत्तवान्, अस्मान् बन्धूंश्च रक्ष। आस्तिकः, इति श्रूयते, सर्पाणां कृते तं प्रवृत्तं यज्ञं निवारयिष्यति; स्वयं प्रजापतिः पूर्वं मम उक्तवान्। अतः, प्रिये, पुत्रं आस्तिकं वेदविदं, वृद्धैः पूजितं, अद्य मम कुलस्य मोक्षाय प्रयत्नेन उपदिश।" एवं सर्पसत्रे, विधिवत् ऋत्विजः कर्माणि कुर्वन्तः, सर्पाणां महाविनाशः अभवत्, सदस्याः च ब्राह्मणाः सर्वे तत्र सन्निहिताः आसन्, तक्षकः इन्द्रस्य आश्रयं गतः, वासुकिः दुःखार्तः स्वसारं आस्तिकमातरं शरणं जगाम।