जनमेजयः, पितुः मृत्युम् अधिगतवान्, तक्षकस्य कृतं पापं ज्ञातुम् इच्छन्, सर्पस्य दोषः केन प्रकारेण जातः इति सुतः शौनकं पप्रच्छ। सः दुःखेन तक्षकं सह स्वबन्धुभिः ज्वलितेऽग्नौ पातयितुम् अयच्छत्—यथा तस्य पितरं सर्पविषाग्निना दग्धं, तथा सः तं दुष्टं तक्षकं दग्धुम् इच्छति स्म। तदा ब्राह्मणः तम् उवाच—“राजन्, महत्तपः देवैः कृतम् अस्ति, पुराणेषु प्रसिद्धं, ‘सर्वमेध’ इति नाम, तव कृते तत् यज्ञं कर्तुम् अर्हसि।” पुरातनकथानुसारं, नराणां मध्ये त्वमेव तत्र योज्यः, स यज्ञः अस्माकं वर्तते इति श्रुत्वा, सः राजर्षिः तक्षकः ज्वलिताग्नेः मुखे प्रविष्टः इति विश्वसन्, मन्त्रकुशलः सः राजा ब्राह्मणान् उवाच—“अहं तं यज्ञं करिष्यामि, यथोचितं द्रव्यं समाह्रियताम्।” ततः याजकाः, वेदविदः, यज्ञवाटस्य निर्माणाय देशं मापयामासुः। सर्वे वेदविदः, परमबुद्धिमन्तः, महाधनसम्पन्नाः, ब्राह्मणगणैः सह तत्र समागच्छन्। तत्र धनधान्यसमृद्धः, ऋत्विग्भिः सेव्यमानः, विधिवत् यज्ञवाटः निर्मितः। ततः तं सर्पसत्रं पूर्णाय राजानं दीक्षितवन्तः। एष एव सर्पसत्रे प्रथमः क्रियाक्रमः जातः। तस्मिन्नेव काले महदपशकुनं जातम्—यज्ञवाटे निर्मीयमाने, काचित् दिव्या वाणी श्रूयते स्म। तदा स्थापत्यशास्त्रकुशलः सूतधारः, सारथिः, पुराणपाठकः च, प्राज्ञः तत्र उक्तवान्—“ब्राह्मणप्रेरितेन कारणेन स्थलेऽस्मिन् मापनं कृतं यतः, अस्य यज्ञस्य समाप्तिः न भविष्यति।” एतदाकर्ण्य, राजा दीक्षाकाले पूर्वमेव उवाच—“अज्ञातः कोऽपि अत्र न प्रविशेत्, हे सम्प्रतीक!” अनन्तरं सर्पसत्रस्य कर्म आरब्धम्। ऋत्विजः स्वस्वकर्माणि यथाविधि समारभन्त। कृष्णवाससः, धूमरक्तलोचनाः, मन्त्रैः ज्वलितेऽग्नौ हविः प्रायच्छन्। तैः सर्वैः मन्त्रकुशलैः, सर्वे सर्पाः तदा अग्निमुखे आहूयन्त। सर्पाः तदा दुःखार्ताः, परस्परं आह्वयन्तः, ज्वलिते यज्ञाग्नौ पतन्तः समागच्छन्। ते कम्पमानाः, गाढनिःश्वासवन्तः, परस्परं सर्पमण्डलानि बध्नन्तः, पुछशिरोभिः दीप्तं भानुम् अभिप्राप्नुवन्तः। श्वेताः, कृष्णाः, नीलाः, वृद्धाः, बालाः च—नानारवाणि कुर्वन्तः, ज्वलितेऽग्नौ शीघ्रं प्रविशन्ति स्म। गोकर्णस्य मापनं क्रोशपरिमाणम्, तत्र सर्पाः निरन्तरं शीघ्रं पतन्तः, हे अग्निसम्पन्न! एवं लक्षशः, कोटिशः, अर्बुदशः च सर्पाः तत्र विध्वस्ताः, नष्टाः। केचित् अश्वसदृशाः, केचित् गजसदृशाः, मत्तगजवन्मदविह्वलाः, महाकायाः, महाबलाः च। बहवः दीर्घाः, ह्रस्वाः, नानावर्णाः, विषसम्पन्नाः, लोहमुसलोपमभीषणा, शक्तिमन्तः, मातृवाक्यदण्डपीडिताः सर्पाः अग्नौ पतन्तः। अथ, जनमेजयस्य सर्पसत्रे, के ऋत्विजः आसन्, के च सदस्याः, इति शौनकः पप्रच्छ—कः सर्पसत्रे सूतः, कः कर्मकुशलः, सर्वं विस्तारतः वक्तुम् अर्हसि। तदा सः सर्वेषां ऋत्विजां, सदस्यानां च नामानि वक्तुम् आरभते। तत्र होतुः कार्यं च्यवनवंशसम्भूतः, वेदविदां श्रेष्ठः, चण्डभार्गवः ब्राह्मणः अकरोत्। उद्गाता वृद्धः कौत्सः, जैमिनिश्च; ब्रह्मा शार्ङ्गरवः, अध्वर्यु पिङ्गलः। व्यासः स्वपुत्रैः शिष्यैः च सदस्यः आसीत्; उद्दालकः, प्रमाटकः, श्वेतकेतुः, पिङ्गलः च। असितः, देवलः, नारदः, पर्वतः, आत्रेयः, कुम्दजठरः, कालाघाटब्रह्मणश्च। वात्स्यः, वृद्धः श्रुतश्रवाः, कोहलः, देवशर्मा, मौद्गल्यः, समसौरभः च। एवं बहवः वेदविदः ब्राह्मणाः, पारिक्षितस्य सर्पसत्रे सदस्याः आसन्। तत्र ऋत्विजः यज्ञे हविः प्रायच्छन्, तदा भीषणा, प्राणिभयदा सर्पाः तत्र पतन्तः। सर्पाणां वसा-मज्जा-वाहिन्यः प्रवहन्ति स्म; तेषां दग्धानां दिवा-निशं तीव्रगन्धः वाति स्म। पतत्सु सर्पेषु, आकाशे स्थिताः, अनवरतं शब्दं कुर्वन्तः, तेन ते तीव्राग्निना दग्धाः। किन्तु तक्षकः, सर्पाधिपः, जनमेजयस्य सर्पसत्रं श्रुत्वा, इन्द्रस्य निकेतनं गतः। तत्र सर्वं यथावत् निवेद्य, स तक्षकः, अपराधकृत्, भयभीतः, इन्द्रं शरणं प्रपेदे। तदा इन्द्रः तुष्टः तक्षकं प्रति उवाच—“इह तव किञ्चिदपि भयम् नास्ति, हे सर्पाधिप, सर्पसत्रात् कदापि।