जनमेजयः, पितुः निधनस्य कारणं श्रुत्वा, तव वचनानि श्रुत्वा, मनसि निश्चयं कृत्वा, स्वं अभिप्रायं वक्तुम् आरभते। सः तक्षकस्य, तस्य दुष्टस्य, विनाशं कर्तुम् इति निश्चितवान्। पितरं हत्वा तक्षकः तस्य प्रति दण्डं दातव्यं इति सः मन्यते; शृङ्गिं केवलं निमित्तं कृत्वा, तक्षकः राजा दग्धः। कश्यपं ब्राह्मणं अपि तक्षकः स्वदुष्टभावेन निवर्तितवान्; यदि सः ब्राह्मणः आगच्छेत्, तदा राजा जीवितः स्यात्। तक्षकस्य कः हानिः अभविष्यत् यदि कश्यपस्य अनुग्रहः तथा मन्त्रिणां मार्गदर्शनं राजा जीवितः अभविष्यत्? मोहात् तक्षकः उत्तमं ब्राह्मणं कश्यपं, अजितं राजानं पुनः जीवयितुं आगतम्, निवर्तितवान्। एषा महान् अपराधः तस्य दुष्टस्य तक्षकस्य—सः ब्राह्मणं धनं दत्त्वा, राजानं पुनः जीवितुं न इच्छति स्म। उत्तङ्कस्य तुष्ट्यर्थं, आत्मनः हिताय, सर्वेषां च हिताय, पितुः अन्त्यकर्म कर्तुं जनमेजयः निश्चितवान्। एवं उक्त्वा, सः तेजस्वी राजा, मन्त्रिभिः सह, सर्पसत्रस्य व्रतं स्वीकृतवान्। ततः, विप्रश्रेष्ठ, भरतानां श्रेष्ठ, राजा जनमेजयः पितरं पुरोहितं च आह्वयति। सः वाक्यकुशलः, स्वस्य कार्यसिद्ध्यर्थं, वचनं प्रोवाच—'तक्षकः दुष्टः, पितरं हत्वा...' कथयतु, तस्य प्रति किम् आचरितव्यम्? किं तस्य सर्पस्य कारणं ज्ञातं अस्ति? तक्षकं स्वबन्धुभिः सह दग्धुं इच्छामि; यथा पितरं सर्पविषाग्निना पूर्वं दग्धः, तथा तं दुष्टं सर्पं दग्धुं कामये। राजन्, देवैः कृतं महत् यज्ञं अस्ति, पुराणेषु 'सर्वयज्ञ' इति प्रसिद्धः, तव हेतोः। पुरातनानुसारं, नराणां मध्ये त्वमेव तस्य यज्ञस्य पात्रं; स यज्ञः अस्माकं अस्ति। एवं उक्त्वा, राजर्षिः तक्षकः अग्निमुखं प्रविष्टः इति विश्वासं कृतवान्। ततः, मन्त्रकुशलः राजा ब्राह्मणान् उवाच—'अहं तं यज्ञं करिष्यामि, आवश्यकं द्रव्यं संगृह्यताम्।' ततः, शास्त्रज्ञः, यज्ञकर्तारः, यज्ञस्थानं मापयन्ति, द्विजश्रेष्ठ, यज्ञभूमेः स्थापनाय। सर्वे वेदविदः, उत्तमज्ञानसम्पन्नाः, महत् ऐश्वर्ययुक्ताः, ब्राह्मणसमूहैः सह तत्र समागताः। धनधान्यसम्पन्नाः, यज्ञकर्तारैः सेविताः, विधिवत् यज्ञवेदिं निर्मितवन्तः। ततः, राजानं सर्पसत्रस्य पूर्णाय दीक्षयन्ति; एषः प्रथमः घटना सर्पसत्रे अभवत्। तस्मिन्नेव समये, यज्ञस्य विघ्नाय महान् अपशकुनः उत्पन्नः; यज्ञभूमिः निर्मीयमानायाम्, शब्दः श्रुतः। स्थापत्यविद्, यन्त्रकुशलः, तदा उक्तवान्—स्थपतेः, सारथ्यः, पुराणपाठकः च। 'अस्मिन्स्थले, अस्मिन्काले, ब्राह्मणेन कारणे मापनम् आरभ्य, यज्ञः समाप्तिं न गमिष्यति।' इत्युक्त्वा, राजा दीक्षाकाले पूर्वं उवाच—'अज्ञातः कश्चन अत्र न प्रविशतु, संरक्षक।' ततः, सर्पसत्रस्य कार्यम् आरभ्यते; यज्ञकर्तारः स्वं स्वं कर्म विधिवत् कृतवन्तः। कृष्णवस्त्रधारिणः, धूमेन रक्तनेत्राः, मन्त्रैः अग्नौ आहुतीः समर्पयन्ति। सर्वसर्पाणां मनांसि कम्पयन्ति, सर्वान् सर्पान् तदा अग्निमुखे आह्वयन्ति। तदा सर्पाः, दग्धाग्नौ समागताः, पीडिताः, परस्परं आक्रन्दन्तः। कम्पमानाः, गम्भीरश्वासाः, परस्परं आवृत्य, पुच्छैः शिरोभिः च तेजस्विनं भानुम् अभ्यगच्छन्। श्वेताः, कृष्णाः, नीलाः, वृद्धाः, बालाः, विविधं शब्दं कुर्वन्तः, दग्धाग्निं अभ्यधावन्। गोकर्णस्य मापनं एकः क्रोशः; ते अविरतं शीघ्रं अग्नौ पतन्ति, अग्निसम्पन्नश्रेष्ठ। एवं, शतसहस्राणि, दशलक्षाणि, कोट्यः, अनाथाः, विनष्टाः, सर्पाः तत्र नष्टाः। केचित् अश्वसदृशाः, केचित् गजसदृशाः; मदगजसदृशाः, महाशरीराः, महान् बलसम्पन्नाः। बहवः दीर्घाः, ह्रस्वाः, विविधवर्णाः, विषपूर्णाः; लोहमुष्टिसदृशाः, उग्राः, शक्तिसम्पन्नाः, मातृवाक्येन दण्डेन च आहताः, अग्नौ पतिताः। पण्डितराजस्य जनमेजयस्य सर्पसत्रे, के यज्ञकर्तारः आसन्, ऋषिश्रेष्ठ? के तत्र सभासदः आसन्, तस्मिन भयावहे सर्पसत्रे, यत्र विषस्य उत्पत्तिः, सर्पाणां महान् भयम् अभवत्? पितः, सर्वं विस्तारतः कथनीयम्; के सूताः, यज्ञकर्मणि निपुणाः, आसन्? अहं इदानीं तस्य समयस्य यज्ञकर्तारः, सभासदः च नामानि कथयिष्यामि। तत्र होताः ब्राह्मणः चन्दभार्गवः, च्यवनवंशे विख्यातः, वेदविदां श्रेष्ठः जातः। उद्गाताः वृद्धः, विद्वान् ब्राह्मणः कौत्सः, जैमिनिः च; ब्रह्मा शार्ङ्गरवः, अध्वर्यु पिङ्गलः।