राजा जनमेजयः स्वसचिवैः सह उपविष्टः तदा पृष्टवान्—“कः तत्र उपस्थितः तस्य नागराजस्य कश्यपस्य च मार्गे संवादं शृणोति वा पश्यति वा? तं संवादं श्रुत्वा, नागानां विनाशाय उपायं विधास्यामि।” ततः, “शृणु, राजन्, यथा पूर्वं अस्माभिः श्रुतं, यथा ब्राह्मणश्रेष्ठस्य नागराजस्य च सङ्गमः मार्गे अभवत्।” एकः पुरुषः तदा, राजन्, तस्मिन् शुष्कशाखायुक्ते वृक्षे आरोहितः, दारुयुत्तिं अन्वेषयन्। नागः द्विजः च तं पुरुषं वृक्षे न अपश्यताम्; तेन सह वृक्षः अपि दग्धः, राजन्। द्विजस्य शक्त्या, राजन्, वृक्षः जीवितः; एवं, ब्राह्मणश्रेष्ठ, तत्र आगतः पुरुषः अस्माकं उक्तवान्। यद् यत् तक्षके ब्राह्मणे च अभवत्, तद् दृष्टं श्रुतं च ते उक्तम्; तत् श्रुत्वा, राजसिंह, यथायोग्यं कुरु। सचिववचनं श्रुत्वा, राजा जनमेजयः शोकात् संतप्तः, हस्तं मुखे न्यस्य। पद्मनयनः राजा दीर्घानि उष्णानि श्वासान् मुमोच, तथा रुदन् अश्रूणि नेत्राभ्याम् स्रावयत्। पृथिव्याः अधिपः दुःखशोकाभिभूतः अश्रूणि कष्टेन मुमोच, जलं स्पृष्ट्वा, यथाविधि, अब्रवीत्। क्षणं विचार्य, निश्चयं कृत्वा, राजा कोपसमन्वितः सचिवान् इदं वचनम् अब्रवीत्—“पितुः गतिं श्रुत्वा, मम निश्चयः दृढः—शृणु यत् अहं चिन्तयामि; तक्षकम्, तं दुष्टं, अधुनैव साधयितव्यम् इति मे मतिः। सः पितरं मम मारयित्वा प्रतिपूर्तव्यः—श्रृंगीं केवलं निमित्तीकृत्य, सः राजानम् अदाहत्। तस्य दुष्टतया कश्यपः अपाकृतः; स ब्राह्मणः आगतः यदि, नूनं पितरं जीवयेत्। तक्षकेन किं हानिः अभविष्यत् यदि कश्यपस्य प्रसादेन, सचिवानां मार्गदर्शनेन च, राजा जीवेत्? मोहात् तेन उत्तमः ब्राह्मणः कश्यपः अपाकृतः, यो अजितं राजानम् जीवयितुं आगतः। एषा तस्य दुष्टस्य तक्षकस्य महती अपराधः—सः ब्राह्मणं धनं दत्त्वा राजानं जीवयितुं न अयच्छत्। उत्तङ्कस्य प्रियार्थम्, स्वस्य महान् उपकारार्थम्, सर्वेषां च, पितुः अन्त्यकर्म कुर्यामि। एवं उक्त्वा, राजा जनमेजयः सचिवैः समर्थितः, सर्पसत्रव्रतम् आदत्त। ततः, ब्राह्मणश्रेष्ठ, भरतानां व्याघ्रः, राजा परीक्षित्सुतः स्वपुरोहितं याजकांश्च आह्वयत्। सः वाक्यविशारदः, स्वार्थसिद्धये, इदं वचनम् अब्रवीत्—“सः दुष्टः तक्षकः, यो मे पितरं मारयत्... कथय, तं प्रति कथं कार्यं कर्तव्यम्? किम् जानासि, केन उपायेन सर्पः कारणं अभवत्? तक्षकं तस्य बान्धवैर् सह दग्धुम् इच्छामि—यथा पितरं सर्पविषाग्निना पूर्वं दग्धः, तथा तं दुष्टं सर्पं दग्धुम् इच्छामि।” राजन्, महत् यज्ञकर्म अस्ति, देवैः तव हेतोः कृतम्, पुराणेषु ‘सर्वयज्ञः’ इति प्रसिद्धम्। उक्तं, प्राचीनमतानुसारम्, यत् त्वमेव नराणां मध्ये यज्ञस्य अधिकारी; तद् कर्म अस्माकं अस्ति। एवं उक्तः, राजर्षिः तक्षकः ज्वलिताग्निमुखे प्रविष्टः इति निश्चितवान्। ततः, मन्त्रकुशलः राजा ब्राह्मणान् उवाच—“तं यज्ञं अहं आरभे; यज्ञसामग्री मम संगृह्यताम्।” ततः, शास्त्रविदः याजकाः यज्ञभूमिं मापयामासुः, द्विजश्रेष्ठ, यज्ञस्थापनाय। सर्वे वेदविदः, उत्तमज्ञानसम्पन्नाः, महद् ऐश्वर्ययुक्ताः, तत्र समागच्छन्, ब्राह्मणसमूहैः सह। धनधान्यसमृद्धाः, याजकैः सेविताः, ते यथाविधि यज्ञवेदिं निर्मितवन्तः। ततः, राजानं सर्पसत्रसमाप्तये दीक्षयामासुः; एषः प्रथमः यज्ञस्य घटना अभवत्। तस्मिन्नेव समये, महद् अपशकुनम् अभवत्, यज्ञस्य विघ्नाय; यज्ञभूमिः निर्मीयमानायां, शब्दः श्रुतः। वास्तुविद्, बुद्धिमान्, स्थापत्यकुशलः, तदा अब्रवीत्—स्थपिः, सारथिः, पुराणवाचकः च। “अत्र स्थले, अस्मिन्काले, ब्राह्मणेन कारणेन मापनं आरभ्य, यज्ञः न सम्पूर्णः भविष्यति।” तद् श्रुत्वा, राजा दीक्षाकाले पूर्वं उवाच—“अज्ञातः कश्चन इह न प्रविशतु, भृत्य।” ततः, सर्पसत्रकार्यं आरब्धम्; याजकाः स्वस्वकर्माणि यथाविधि अकरोत्। कृष्णवस्त्रधारिणः, धूमेन रक्तनेत्राः, मन्त्रैः हुतं ज्वलिते अग्नौ अर्पयामासुः। तैः सर्वान् सर्पान् मनः कम्पयित्वा, तदा अग्निमुखे आह्वयन्। ततः, सर्पाः ज्वलिते यज्ञाग्नौ समागताः, व्यथिताः, परस्परं आह्वयन्तः। ते कम्पमानाः, गम्भीरश्वासान् कुर्वन्तः, परस्परं आवृत्य, पुच्छैः शिरोभिः च दीप्तं भानुम् प्राप्तवन्तः। श्वेताः, कृष्णाः, नीलाः, वृद्धाः, युवाः च—विविधं शब्दं कृत्वा, ज्वलिते अग्नौ अभिपतितवन्तः। एवं सर्पसत्रस्य आरम्भः अभवत्, राजा जनमेजयः पितुः शोकात् प्रेरितः, तक्षकस्य दुष्टकर्मणः दण्डाय दृढनिश्चयः कृतवान्, ब्राह्मणैः सह यज्ञं आरब्धवान्, सर्वे सर्पाः ज्वलिते अग्नौ दग्धाः।