यदा ब्राह्मणः तत्रतः निर्गतः, तदा तक्षकः धर्मात्मनः तव पितुः, राजर्षेः, समीपं मायया समुपजगाम। स राजा स्वगृहे रक्ष्यमाणोऽपि, तक्षकविषाग्निना दग्धः; ततः त्वं, पुरुषव्याघ्र, विजयायाभिषिक्तः। एतत्सर्वं यथादृष्टं यथाश्रुतं च, भीष्मप्रमाणं, त्वां प्रति सम्यग् उग्रं चाख्यातम्। एतान्याख्यानानि श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, उतङ्कमुनये यथोचितं कर्तव्यं कुरु। तस्मिन्नेव काले जनमेजयः शत्रुंतपनः सर्वान् मन्त्रिणः संबोधितवान्। तदा सः पृच्छति स्म—कः तद् अद्भुतं वृक्षस्य विनाशं जगति विस्मयं जनयन्तं न्यवेदयत्? स वृक्षः यं कश्यपः तक्षकदष्टं पुनरुत्थापयामास, तत्र मन्त्रबलात् विषं नष्टं, कश्यपात् किञ्चित् नश्यति न हि। दुष्टबुद्धिः तक्षकः मनसि चिन्तयामास—यदि मया दष्टो ब्राह्मणः राजानं जीवयेत् तर्हि तक्षकः विषयोगात् लोके हास्यविषयः स्यात्। एवं विचिन्त्य तेन ब्राह्मणेन संतुष्टः अभवत्। कथञ्चित् तं दुःखितुं प्रयतिष्ये, तथापि निर्जने वने यद्वृत्तं तन्न्यवेक्ष्य श्रोतुमिच्छामि। तदा तत्र स्थितेषु केनचित् तक्षककश्यपयोः संवादं दृष्टं वा श्रुतं वा? यः तद् श्रुतवान्, तस्य वचनेन सर्पाणां विनाशाय उपायं चिन्तयिष्यामि। एवं हि, राजन्, यथावृत्तं यथाश्रुतं च पूर्वं नः आख्यातम्—कथम् ऋषेः कश्यपस्य सर्पाधिपतिना सह मार्गे समागमः अभवत्। कश्चन पुरुषः तदा तस्मिन् शुष्कशाखिनि वृक्षे अग्निहेतोः आरूढः। तत्र तक्षकः द्विजातिश्च तं वृक्षस्थं नापश्येतां, तेन सह स वृक्षः अपि भस्मीभूतः। द्विजातिबलात् स वृक्षः पुनरुत्थितः, तद्वृत्तान्तं तत्रागतः पुरुषः नः निवेदयामास। यद् यद् तक्षकब्राह्मणयोः संवृत्तं, तद् यथादृष्टं यथाश्रुतं सर्वं त्वां प्रति उक्तम्; तत् श्रुत्वा, नृपश्रेष्ठ, यथोचितं कर्तुमर्हसि। मन्त्रिणां वचः श्रुत्वा जनमेजयः शोकातुरः अभूत्, हस्तं मुखे न्यधत्त। स नृपः पद्मलोचनः दीर्घोष्णनिःश्वासान् बहुशः मुमोच, अश्रूणि च नेत्राभ्यां स्रावयामास। पृथिव्याः अधिपः दुःखशोकाभिभूतः, कष्टेन अश्रूणि विसृज्य, विधिवत् आपः स्पृष्ट्वा वाक्यम् अब्रवीत्। क्षणमन्तरं चिन्तयित्वा, निश्चित्य च, कोपसमन्वितः स नृपः सर्वान् मन्त्रिणः इदं वचनमुवाच— "यूयं यद् मम पितुः निधनं उक्तवन्तः, तदनु मम निश्चयः दृढः जातः; तक्षकं तम् अधर्मिष्ठं कर्तव्यं चिन्तयामि। तेन पितुः निधनं कृतं—शृङ्गिनं केवलं निमित्तीकृत्य स राजानं दग्धवान्। तस्य दुष्टस्यैव कृत्येन कश्यपः निवर्तितः; स ब्राह्मणः यदीहागतः स्यात्, नूनं मे पिता जीवितः स्यात्। तक्षकस्य किं नष्टं स्यात् यदि कश्यपस्य प्रसादेन मन्त्रिणां चोपदेशेन राजा जीवेत्? स तु मोहात् उत्तमं ब्राह्मणं कश्यपं, अजितराजानं जीवयितुं समागतं, निवर्तितवान्। एष महान् तक्षकस्य अपराधः—स ब्राह्मणं धनदानेन राजा जीवयितुं न अर्हति इति। उत्तंकस्य प्रीत्यर्थं, स्वस्य महत् कार्यं कर्तुं, सर्वेषां च हिताय, पितुः संस्कारं करिष्यामि।" एवं उक्त्वा स राजर्षिः मन्त्रिभिः सह सर्पसत्रव्रतम् उपगृह्णात्। ततः, ब्राह्मण, भरतश्रेष्ठ, जनमेजयः पुरोहितं ऋत्विजश्च आहूय, वाक्यकुशलः स राजा स्वकार्यसिद्धये वाक्यमुवाच— "स तक्षकः दुष्टात्मा, यः मे पितरं हन्ता..." इति। "कथं तं प्रति कर्तव्यं? किं सर्पेण किं वा कृतं, तद् ब्रूहि।" "तक्षकं स बन्धुभिः सह ज्वलिते वह्नौ क्षिप्तुमिच्छामि, यथा मे पिता तेन सर्पविषाग्निना दग्धः, तथा तमपि दग्धुमिच्छामि।" तदा ब्राह्मणः— "महद् यज्ञकर्मास्ति, देवैः तव कृते निर्मितम्, पुराणेषु 'सर्वमेध' इति प्रसिद्धम्। एवमुक्तं, राजन्, त्वमेव नृणां तत्राधिकारवान्; स यज्ञः अस्माकं विद्यते।" एवं श्रुत्वा स राजर्षिः तक्षकः वह्नौ प्रविष्ट इति निश्चित्य, मन्त्रिणः प्रति प्रोवाच— "अहं तं यज्ञं करिष्यामि, यथोपकरणानि समाह्रियन्ताम्।" ततः ऋत्विजः शास्त्रविशारदाः, यज्ञवाटं मापयामासुः, यज्ञस्थापनार्थम्। वेदविदः सर्वे ब्राह्मणगणैः सहिताः, महाविभवसमन्विताः, तत्र समागताः। धनधान्यसमृद्धं, ऋत्विग्भिः सेव्यमानं, विधिवत् यज्ञवाटं निर्मितम्। ततः सर्पसत्रे पूर्णे राजानं दीक्षितवन्तः; सर्पसत्रे तद् आद्यं कर्म समभवत्।