न कदापि अस्मिन्समुदायस्य राज्ञः कश्चन प्रजासु अप्रियः अभवत्, विशेषतः अस्माकं पूर्वजानां महात्मनां उत्तमवृत्तस्य धर्मनिष्ठस्य च चिन्तनम् कुर्वाणानाम्। कथं मम पिता, एवंविधः पुरुषः, अन्ते मृत्युम् उपागच्छत्? सत्यम् एव सविशेषम् आख्यातुम् इच्छामि; तत्त्वेन श्रोतुम् मम मनः अभिलषति। एवं राज्ञा प्रेरिताः मन्त्रिणः, राज्ञः हितकामिनः प्रियार्थिनश्च, यथावत् तस्य वृत्तान्तम् उक्तवन्तः। स राजा, पृथिव्याः रक्षकः, वीर्यश्रेणिषु श्रेष्ठः, तव पिता, हे राजन्, नित्यं मृगयायाम् प्रवृत्तः आसीत्। स महाबाहुः पाण्डुः, युद्धे धनुष्मतां श्रेष्ठः, सर्वं राजकार्यं अस्मासु न्यवेदयत्, किंचित् अपि नात्यजत्। एकदा स वनम् गतः, पर्णचापेन मृगं ताडयामास; तं विद्ध्वा, शीघ्रं तं मृगं घनदण्डकान् मध्ये अन्वधावत्। पादच्छायया, खड्गं पार्श्वे, धनुः तूणीं च गृहित्वा, स पिता तं मृगं गुहायां न प्राप्नोत्। षष्टिवर्षवयस्कः, जरया क्लान्तः, क्षुधया च पीडितः, स महावने श्रेष्ठं मुनिं अपश्यत्। स राजा, नरपतिः, तं मौनव्रतीं मुनिं पप्रच्छ; पृष्टः अपि, स मुनिः न किंचित् अवदत्। तदा राजा, क्षुधया श्रमेण च संतप्तः, तं मुनिं स्थिरमुनिं मौनिनं च पश्यन्, सहसा क्रोधेन आक्रान्तः अभवत्। स राजा न अवेत, स मुनिः मौनव्रतम् आस्थितः इति; क्रोधवशात् तव पिता तं अवमन्यत्। स भूमौ पतितां मृतसर्पम् धनुषः अग्रेण उत्थाप्य, तं शुद्धात्मानं मुनिं, हे भरतश्रेष्ठ, स्कन्धे न्यधात्। स मुनिः प्राज्ञः, न किंचित् उक्तवान्, न च तस्य सम्यगसन्म्यग्विषये ब्रवीति स्म; स एव स्थित्वा, अमर्षितः, सर्पं स्कन्धे बिभ्रद् अवतिष्ठत्। ततः स राजा, राजेन्द्र, मुनेशः स्कन्धे सर्पं स्थापयित्वा, पुनः स्वपुरं प्रतिनिवर्तितः। तस्य मुनेशः पुत्रः आसीत्, श्रुंगी नाम, महायशाः, तेजस्वी, उग्रशक्तिः, क्रोधसम्पन्नः च। स मुनिः, ब्रह्मणम् उपगम्य, पूजनं कृत्वा, तेन अनुमतेन श्रुंगी तद्वृत्तान्तम् शुश्राव। पूर्वं तव पिता, मित्रस्य पितरं तव, हे नरशार्दूल, स्थिरमुनिम् मृतसर्पेण आवृतम् अवमन्यत्। स दोषरहितः, तदा मृतसर्पं स्कन्धे बिभ्रत्, स महातपाः, मुनिश्रेष्ठः। स आत्मसंयतः, शुद्धः, अद्भुतकर्मा, तपसा दीप्तात्मा, सर्वाङ्गेषु विनीतः तदा आसीत्। स सदाचारवान्, शुभवाक्यदर्शी, दृढनिष्ठः, अलोभः, अमन्युः, अमत्सरी, वृद्धः, मौनव्रती, सर्वभूतशरण्यः; तथापि तव पिता तं अपराधितवान्। ततः क्रोधात् पूरितः, स महातेजाः मुनिपुत्रः, बालः अपि वृद्धतेजसा दीप्तः, तव पितरं शशाप। शीघ्रं जलम् उपस्पृश्य, तेजसा दीप्तः, रोषेण तव पितरं प्रति इदं वचनम् उवाच— "यः मम निर्दोषं वन्द्यं पितरं मृतसर्पेण आवृतवान्, तं तक्षकः सर्पः, रोषेण दीप्तः, तेजसा दहिष्यति।" "सर्पराजः तक्षकः, महाबलः, मम वचनप्रेरितः, सप्तमे दिने, मम तपसः प्रभावं दर्शयिष्यति—पश्य!" एवम् उक्त्वा, स स्वपितुः समीपम् अगच्छत्, दृष्ट्वा च तं, स्वशापं न्यवेदयत्। स मुनिशार्दूलः तव पितुः शिष्यं गौरमुखं नाम, गुणशीलं, प्रेषयामास। स स्थिरात्मा, राज्ञः सर्वं विस्तारतः उक्तवान्—"त्वं मम पुत्रेण शप्तः, सावधानः भव, हे राजन्!" "तक्षकः, महाबाहो, त्वां तेजसा दहिष्यति" इति। तानि भीषणानि वचनानि श्रुत्वा, तव पिता जनमेजयः— —तक्षकात् भीतः, सावधानः अभवत्। ततः सप्तमे दिने आगते— —कश्चन ब्रह्मर्षिः काश्यपः, राजानं प्रति गन्तुम् इच्छन् आसीत्। तदा सर्पराजः तक्षकः काश्यपम् अपश्यत्। स सर्पराजः शीघ्रं काश्यपम्, त्वरमाणं द्विजातिम्, इदं वचनम् उवाच— "क्व त्वं शीघ्रं गच्छसि, किं च इच्छसि कर्तुम्?" कश्यपः उवाच— "यत्र कुरुषु श्रेष्ठः राजा परीक्षित्, अद्य तक्षकसर्पेण दह्यते—तत्र अहम्, द्विज, गच्छामि।" "अहं शीघ्रं गच्छामि, तस्य तापं क्षिप्रं शमयितुम्; मम उपस्थिति सति, सर्पः तं न हिंस्यात्।" तक्षकः उवाच— "मया दष्टे सति, किं पुनरुत्थापयितुम् इच्छसि? अहं तक्षकः, ब्रह्मन्—मम अद्भुतं तेजः पश्य!" एवम् उक्त्वा, तक्षकः तत्र वृक्षं दष्टवान्। यदा तेन सर्पेण दष्टः, स वृक्षः भस्मसात् अभवत्; तदा काश्यपः तम् वृक्षं पुनः जीवयामास। ततः तक्षकः तम् लोभयामास—"किम् इच्छसि?"—इति; तदा काश्यपः पुनः तक्षकं प्रति अवदत्— "धनार्थी अहम् तत्र गच्छामि" इति। तदा तक्षकः सान्त्वपूर्वकम् तम् महात्मानम् उवाच— "यत् किंचिद् धनम् त्वं राज्ञः इच्छसि, तत् अतिशयं मत्तः गृहाण, पापरहित, निवर्तस्व।" एवं सर्पेण उक्तः, काश्यपः, नरश्रेष्ठः, तक्षकात् इच्छितं धनम् प्राप्य, प्रतिनिवृत्तः।