यदा पतिः स्वगृहं गतः, तदा जरत्कारुः स्वभ्रातरं नागराजं वासुकिं समुपेत्य सर्वमेकान्तेन यथावत् निवेदयामास, हे तपस्विन्। ततः स नागश्रेष्ठः वासुकिः तद् घोरं दुःखं श्रुत्वा, अधिकतरं शोकाकुलः सन्, स्वां दुःखार्तां भगिनीं सम्बोधयामास—“त्वं, सौम्ये, यथोचितं कर्तव्यं च दानस्य हेतुं च जानासि। यदि नागानां कल्याणाय तव पुत्रः स्यात्, तर्हि स एव तत्साधनं भवतु। स महातेजाः निश्चितं सर्पसत्रात् अस्मान् मोक्षयिष्यति; तथा पूर्वं ब्रह्मणा देवैः सह उक्तम्। भग्यवती, किम् तव गर्भे स सुतः तस्मात् ऋषेः? न हि मे इच्छा तस्य प्राज्ञस्य प्रयत्नः निष्फलः भवेत्। यद्यपि एष विषयः पृष्टव्यः नास्ति, तथापि कार्यगौरवात् त्वां पृच्छामि। तव पतिं तपस्विनं कठिनस्वभावं च जानन्, न कदापि तमनुसरिष्यामि, यथा स मां न शप्तुम् इच्छेत्। सर्वाणि तव पत्न्याः कृत्यानि मे निवेदय, चिरकालं हृदि स्थितं दुःखकण्टकं च मे निवारय।” एवं उक्ता सा जरत्कारुः दुःखार्तं वासुकिं सान्त्वयन्ती प्रत्युवाच—“स महात्मा तपस्वी पतिः सुतार्थं मया पृष्टः, स च ‘अस्ति’ इति प्रत्युवाच, ततः मां विहाय निर्गतः। सः स्वजनानामपि मध्ये कदापि मिथ्यावाक्यं न उक्तवान्, यत् एकदा उक्तं तेन, तत् स कालेन साधयिष्यति। अतः त्वं दुःखेन न क्लिश्य, नागश्रेष्ठ, पुत्रः तव जायेत, स तेजसा अग्निसूर्यसमः। इत्युक्त्वा मम पतिः तपोयुक्तः निर्गतः, हे भ्रातः; अतः तव हृदि स्थितं दुःखं महान् नश्यतु।” एवं श्रुत्वा नागराजः वासुकिः हर्षेण परिपूर्णः सन् भगिन्याः वचनं सादरं स्वीकृत्य, “एवमस्तु” इति प्राह। तत्र स नागश्रेष्ठः सान्त्वनवाक्यैः, दानैः, सत्कारैः च स्वां सुमध्यमां भगिनीं पूजयामास। ततः स गर्भः महातेजाः, महाद्युतिर्भूतः, शुक्लपक्षे वर्धमानश्चन्द्रमाः इव अभवत्। समये तु, नागराजस्य भगिनी पुत्रं प्रासूत, स देवसदृशः बालः, पितरौ मातरं च भीतिं व्यपोहयामास। स नागराजगृहे एव वृद्धिं गतः, तत्रैव भृगुपुत्रात् च्यवनात् वेदांश्च वेदाङ्गानि च अधीतवान्। बाल एव सः व्रतानि आचरन्, बुद्धिसंपन्नः, धर्मात्मा, गुणवान् च अभवत्; तस्य नाम जगति ‘आस्तिकः’ इति प्रसिद्धं अभवत्। यतः तस्य पिता गर्भस्थस्यैव गत्वा ‘अस्ति’ इति उक्तवान्, तस्मात् सः आस्तिक इति लोके प्रसिद्धः अभवत्। स बाल एव तत्र नागराजगृहे अप्रमेयया बुद्ध्या विचरन्, सदा रक्षितः स्थितवान्। स वर्धमानः सर्वान् नागान् प्रमोदितवान्, स भगवान् त्रिशूलधारिणं स्वर्णवर्णं इव दीप्तिमान् अभवत्। एवं कालान्तरे, जनमेजयः राजा मन्त्रिणः पितुः स्वर्गारोहणं विषये पृच्छन्, “पुनः विस्तारतः मे तदाख्यात,” इति उक्तवान्। तदा राज्ञा पृष्टाः मन्त्रिणः, पाण्डित्येन तस्य पिता परीक्षित् कथं मृत्युमुपगत इति प्रश्नस्य उत्तरं दातुम् आरब्धाः। “यूयं सर्वे जानाथ, मम पितुः यथा तद्वृत्तं, सः महात्मा कालेन मृत्युमुपगतः। भवद्भ्यः श्रुत्वा पितुः कर्माणि अहं धर्म्यं आचरिष्यामि, कदापि प्रतिकूलं न करिष्यामि।” तदा तं महात्मानं पृच्छन्तं मन्त्रिणः सर्वे धर्मज्ञाः, बुद्धिमन्तः, इत्युक्त्वा वाक्यम्—“हे राजन्, यत् त्वं पृच्छसि महात्मनः पितुः आचारं, तच्च कथं स राजा अन्तं प्राप, तच्छृणु। तव पिता धर्मात्मा, महात्मा, प्रजापालकः; सः यथा अत्र जीवितवान्, तच्छृणु। स चातुर्वर्ण्यं स्वकर्मसु स्थापयित्वा, धर्मज्ञः, धर्ममिव मूर्तरूपेण पालयामास। सः वीर्येण अतुल्यः पृथिवीं, देवीम्, रक्षितवान्; तस्य शत्रवः नासन्, न च कस्यचित् द्वेषः। सः सर्वेषां प्राणिनां समः, प्रजापतिसमः; ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च स्वधर्मे स्थिताः। तस्य राज्ये सर्वे सुखिनः, स्थिराः; सः विधवाः, अनाथान्, दीनान्, दरिद्रांश्च पालयामास। सः सर्वेषां मध्ये शोभनः सोमवत्, समृद्धः, बलवान्, सत्यवादी, स्थिरवीर्यश्च। धनुर्वेदे सः शरद्वतस्य शिष्यः, तव पिता जनमेजयः गोविन्दस्य प्रियः अभवत्। सः सर्वैः प्रियः, कुरूणां विनाशे सः उत्तरे पुत्रं उत्पादितवान्। तस्मात् परीक्षित् नाम सुभद्रापुत्रः जातः, सः राजधर्मकुशलः, सर्वगुणसम्पन्नः। सः जितेन्द्रियः, धृतिमान्, बुद्धिमान्, धर्मनिष्ठः, महाबुद्धिः, षड्वर्गविजयी, नीतिशास्त्रविशारदः। तव पिता षष्टिवर्षाणि प्रजाः पालयित्वा, कालेन मृत्युमुपेत्य सर्वान् शोकयामास। ततः त्वं नरश्रेष्ठ, धर्मपथं प्रतिपद्य, कुरुवंशस्य राज्यं सहस्रवर्षं प्राप्य, बाल एव सर्वभूतानां रक्षकः अभूः।” एवं महाभारतस्य अस्यांशे, जरत्कारुर्भगिनीपुत्रस्य आस्तिकस्य जन्मकथा, तस्य नागानां त्राणाय अवतरणं, तथा जनमेजयस्य पितुः महात्मनः परीक्षितः धर्मपालनं च एकस्मिन्नेव प्रवाहे विस्तरेण समुपवर्णितम्।