यः कश्चन मया पूर्वं निर्दिष्टः कन्यायाः स्वामी, स मां सर्वदिक् विचरन्तं कन्यां दद्यात् इति मुनिः जटाकाऱुः उवाच। यां कन्यां मम नाम्नि निर्दिष्टां ददाति, यां चाहं पालयितुं समर्थः, तां कन्यां मे दद्यात् इति स पुनरुवाच। ततः ये सर्पाः जटाकाऱौ भक्ताः आसन्, ते तां कन्यां गृहित्वा वासुकये निवेदयामासुः। तदाकर्ण्य सर्पाधिपः वासुकिः तां भूषितां कन्यां गृहित्वा, मुनिम् उपसंगम्य, सर्पः वनं जगाम। तत्र सर्पाधिपः वासुकिः तां कन्यां दत्तवान्, दानवत्, तस्मै महात्मने; किन्तु स मुनिः तां न जग्राह। स चिन्तयामास—“एषा न पालनीया”—इति, न च तस्याः पालनं विचिन्त्य, संन्यासे मनः कृत्वा, तां न स्वीचकार। ततः, हे भार्गव, स कन्यायाः नाम पप्रच्छ वासुकिं चोवाच—“नाहं तस्याः पालनं करिष्यामि” इति। तदा वासुकिः मुनिं जटाकाऱुं प्रति इदं वचनं प्रोवाच—“एषा कन्या, तव नाम्नि जटाकाऱु, मदीया भगिनी तपस्विनी च। अहं तव भार्यायाः पालनं करिष्यामि, त्वया सह गृहीत्वा, द्विजोत्तम; सर्वशक्त्या रक्षां करिष्यामि, तपोधन। तव निमित्तं, मुनिश्रेष्ठ, अहं ताम् रक्षिष्यामि।” अथ मुनिः उवाच—“नाहं तस्याः पालनं करिष्यामि, एष मे व्रतम्। न च किञ्चिद् अप्रियम् आचरितव्यम्; यदि तु कुर्याद्, त्यजामि ताम्।” सर्पेण प्रतिज्ञातम्—“मया भगिन्याः पालनं करिष्ये”—इति श्रुत्वा जटाकाऱुः सर्पस्य वासुकेः गृहम् अगच्छत्। तत्र मन्त्रकुशलानां श्रेष्ठः, महातपाः, व्रतधारी, धर्मात्मा स मुनिः विधिपूर्वकं मन्त्रैः कन्यायाः पाणिं जग्राह। ततः भार्यां दत्त्वा, स वासुकिः स्वगृहं ययौ, यत् देवैः प्रीतं, महर्षिभिः प्रशस्तम्। तत्र शय्या सुवर्णवस्त्रैः शोभिता विधायिता, तत्रैव जटाकाऱुः भार्यया सह वासं चकार। तत्र स धर्मात्मा स्वभार्यया सह नियमं चकार—“त्वया किञ्चिद् अप्रियम् न कर्तव्यम्, न च तादृशं वाक्यं वक्तव्यम्। यदि त्वं किञ्चित् अप्रियमाचरिष्यसि, वा वक्ष्यसि, त्यक्ष्यामि त्वां गृहं च। एष मे वचनं गृहाण।” तत् श्रुत्वा, दुःखार्ता वासुकेः भगिनी, शोकेन पीडिता, सान्त्वयन्ती प्राह—“एवं भविष्यति” इति। सा च धर्मपत्नी पतिं दुःखार्तं सान्त्वनैः प्रेम्णा च सेवमाना, तस्य प्रीत्यर्थं, कीर्तिमती, पतिसंनिधौ स्थितवती। काले सम्यगुपस्पृश्य, वासुकेः भगिनी, यथाविधि, पतिं महर्षिं उपससार। तस्यां गर्भः समभवत्, वह्निसमप्रभः, तेजसा युक्तः, वैश्वानरदीप्तिमान्। शुक्लपक्षे यथा चन्द्रः वर्धते, एवं स गर्भोऽपि ववृधे; कतिपयदिनेषु, स श्रीमाञ्जटाकाऱुः— स्वस्याः शिरः उपधाय, श्रान्तः सुप्तः; तस्मिन् समये, महर्षौ सुप्ते, सूर्यः पर्वतोत्तरम् अस्तमगच्छत्। दिवसस्य समाप्तौ वासुकेः भगिनी, धर्मभयात्, मनसा विचारयन्ती, चिन्तार्ता बभूव। सा मनसा विचारयामास—“किं धर्मं आचरामि? किं वा पतिं बोधयामि, न वा? स दुःखार्तो धर्मात्मा च—कथं तस्याः किञ्चिद् दोषं न कुर्याम्?” इति। धर्मनिष्ठस्य कोपः वा धर्मभ्रंशः वा जायेत; धर्मभ्रंशः तु गुरुतरः, इति सा चिन्तयामास। यदि अहं पतीं बोधयामि, स क्रुद्धः भविष्यति; यदि न बोधयामि, सन्ध्याकालः व्यतीतः स्यात्, धर्मभ्रंशश्च। एवं निश्चित्य, जटाकाऱोः सर्पपत्नी, तपसा दीप्तया, तं मुनिं सुप्तं समीपमुपगम्य, सान्त्वनपूर्वकमिदं मधुरं वचनमब्रवीत्—“उत्तिष्ठ, सौम्य, सूर्यः अस्तमगच्छत्। सन्ध्योपासनाकालः, अग्निहोत्रस्य समयः, इयं शोभना सन्ध्या प्रवृत्ता।” “पश्चिमदिशि सन्ध्या प्रवर्तते, प्रभो।” इति श्रुत्वा, स महातपाः जटाकाऱुः भार्यां प्राह कम्पमानोष्ठः—“त्वया मम अवमानः कृतः, हे सर्पकन्ये। नाहं तव समीपे स्थास्ये; यथागतं गमिष्यामि। त्वया न शक्तिः आसीत् सूर्यस्य अस्तं गन्तुं वारयितुम् मम सुप्ते।” “मम हृदये उपपन्नं यथाकालं गन्तुम्; न च कोऽपि तिष्ठति यत्रावमानः भवति। धर्मनिष्ठस्य वा, मम वा, वा ममसदृशस्य किम्?” इति उक्त्वा, पतिना तदुक्तं श्रुत्वा, जटाकाऱोः भगिनी दुःखिता चाभवत्। तत्र वासुकेः सभायां सा भगिनी प्रोवाच—“ब्राह्मण, नाहं तवावमानाय त्वां बोधयामास। धर्मभ्रंशो न स्यात् इति त्वां बोधयामास, यथा पतिना उपदिष्टा, महातपसा जटाकाऱुणा।” तदनन्तरं, मुनिः कोपवशात् सर्पकन्यां त्यक्तुमिच्छन्, उवाच—“मम वाक्यं कदापि मिथ्या न भवति; त्वां त्यक्ष्यामि, हे सर्पकन्ये। पूर्वं यद् वयं परस्परं नियमं कृतवन्तौ, सः। सुखेन त्वया सह वसन्, इदानीं, शुभे, भ्रातुः निवेदय। मम गत्वा, सौम्ये, तं जानीहि; मम गमनानन्तरं, त्वं शोकं मा कृथाः।” एवं तया निर्दोषया स्त्रिया, चिन्तया शोकसमाकुलया, स मुनिं जटाकाऱुं प्रत्युवाच।