तदा तु तैः पितृभिः स्नेहपूर्वकं प्रोक्तं—"सर्वमेतत्, वत्स, सतां मतं न कुलपरम्परायाः स्थित्यै तुल्यं मन्यते; अतः स तपस्वी जरत्कारुः दृष्ट्वा त्वया सम्यक् संवाद्यः। यदेतद् त्वया दृष्टं, तत् सर्वमत्र निवेदितव्यं यथा स धर्मेण भार्यां गृह्णीयात् सन्ततिं च उत्पादयेत्। अथवा, ब्राह्मण, अस्माकं तव च बान्धवानां हितार्थं, रक्षकत्वेन तस्मै तत् वक्तव्यं यथा स्वकुलस्यापि हितं स कुर्यात्।" ते पुनः पितरः पप्रच्छुः—"कस्त्वं, भूतश्रेष्ठ, यः अस्माकं कृते स्वबान्धव इव शोचसि? वयं सर्वे श्रोतुमिच्छामः, कस्त्वं यः अत्र स्थितः?" एवं तेषां वचः श्रुत्वा जरत्कारुः, शोकसम्भ्रान्तचित्तः, अश्रुपूर्णकण्ठेन तान् पितॄन् उवाच—"यूयं मे पितरः पितामहाश्च, नूनं वृद्धाः; वदत यत् अहं कर्तुं शक्नोमि, यद्वः प्रियम्। अहम् एव जरत्कारुः, पापात्मा पुत्रः; मम अपराधानां दण्डं स्वयमेव वहामि।" ते पितरः पुनरूचुः—"पुत्र, सौभाग्येन त्वं अत्र आगतः; ब्राह्मण, किमर्थं त्वया भार्या न गृहीता?" जरत्कारुः प्रत्युवाच—"एष मे पितृकार्यं सदा हृदये स्थितम्; ब्रह्मचर्ये स्थितः, आत्मानं परलोकाय समर्पयिष्यामि। मम मनसि दृढनिश्चयं कृतवान्—नाहं भार्यां गृह्णीयामि; किन्तु यूयं पक्षिवत् लम्बमानान् दृष्ट्वा मनः कम्पितम्।" "मम मनः विवाहात् निवृत्तम्, ब्रह्मचर्ये निष्ठया; अधुना तु वः प्रियं करिष्यामि, न संशयः। यदि कदाचित् मम नाम्ना कन्या स्वयमेव दत्तवत् दानवत् उपलभ्यते, तदा—" "तां गृह्णीयामि, न तु तां पोषयिष्यामि; यदि एवं स्यात्, विवाहं करिष्यामि, अन्यथा न करिष्ये—एष सत्यम्, हे पितरः। तस्मात् तस्मात् संयोगात् कोऽपि सन्ततिः भविष्यति, या वः मोक्षाय स्यात्; मम पितरः नित्यं स्थिताः सन्तु।" एवं पितॄन् संबोध्य, स महर्षिः पृथिवीं विचचार; किन्तु, हे शौनक, वृद्धत्वात् भार्यां न लब्धवान्। पितृप्रेरितः, निराशः सन्, वनं गतः, दुःखार्तः उच्चैः रुदन् अवदत्। वनं शीघ्रं प्रविश्य, पितृहिते समाहितः, "कन्यां याचे" इति त्रीः वारं शनैः उच्चैः शब्दम् अकरोत्। "यावन्तः स्थावरजङ्गमाः, गुह्याश्च ये प्राणिनः, ते सर्वे मम वचः शृण्वन्तु।" "मया घोरं तपः कृतम्; पितरः दुःखार्ताः, सन्ततिं कामयमानाः, मां गार्हस्थ्ये प्रवेशयितुम् उपदिष्टवन्तः। तस्मात् गार्हस्थ्याय अहं पृथिवीं विचरामि, कन्यां भिक्षां याचमानः; दरिद्रः, क्लेशार्तः, पितृभिः प्रेरितः।" "यस्य कस्यापि कन्या अस्ति, स मां सर्वदिक् चरन्तं कन्यां ददातु। या कन्या मम नाम्ना, दानवत् मम दत्ता, या च मया पोष्या शक्या—तां कन्यां मम ददातु।" ततः ये सर्पाः जरत्कारवे भक्ताः, तां कन्यां गृहीत्वा वासुकये निवेदयामासुः। वासुकिः तद्वचनं श्रुत्वा, तां भूषितां कन्यां गृहीत्वा, तम् ऋषिं वनं गतः। तत्र, सर्पाधिपः वासुकिः तां कन्यां भिक्षारूपेण महात्मने दत्तवान्; किन्तु स तां न जग्राह। "एषा न पोष्या" इति चिन्तयन्, तस्य पालनं न विचिन्त्य, निवृत्तिनिष्ठः, तां गृह्णातुं नासीत् प्रवृत्तः। ततः, हे भृगुनन्दन, स कन्यायाः नाम पप्रच्छ, वासुकिं च उवाच—"नाहं तां पोषयितुं समुत्सुकः।" तदा वासुकिः जरत्कारुम् ऋषिं प्रति उवाच—"एषा कन्या, त्वन्नाम्नी, मम भगिनी, तपस्यायुक्ता। अहं तव भार्यां पोषयिष्यामि; त्वं ताम् गृहाण, द्विजोत्तम। सर्वशक्त्या अहं तां रक्षिष्यामि, तपोधन; तव कृते सा मया रक्षिता भविष्यति।" जरत्कारुः पुनरूवाच—"नाहं तां पोषयिष्यामि; एष मे व्रतम्। न च किञ्चिदप्रियं कर्तव्यम्; यदि किञ्चिदप्रियं भवेत्, तदा तां परित्यजामि।" सर्पेण "मम भगिनीं अहं पोषयिष्यामि" इति प्रतिज्ञाय, जरत्कारुः ततः सर्पालयं गतः। तत्र, मन्त्रकुशलानां श्रेष्ठः, तपस्वी, व्रतान्वितः, धर्मात्मा सः, विधिपूर्वकं तस्याः पाणिं जग्राह। ततः, भार्यां दत्त्वा, वासुकिः तं रमणीयं गृहम् अगच्छत्, यत् नागाधिपेन अनुमोदितं, महर्षिभिः स्तुतम्। तत्र उत्तमशय्या विचित्रशय्योपबद्धा आसन्, तत्र जरत्कारुः भार्यया सह वासं चकार। तत्र, महात्मा स्वभार्यया सह नियमं चकार—"त्वं कदाचित् मम अप्रियम् न कर्तव्यं, न च तादृशं वचनं वक्तव्यम्। यदि त्वं अप्रियम् कुर्याः, वा तादृशं वदेत्, तदा अहं त्वां गृहं च परित्यजामि; एतद् वचनं गृहाण।" ततः, दुःखार्ता नागस्य भगिनी, शोकभाराभिपीडिता, "एवं भवतु" इति सान्त्वनं प्राह। सा तं दुःखार्तं पतिं सान्त्वनपूर्वं, सौम्यया च वृत्त्या, प्रियं कर्तुम् इच्छन्ती, यथाशक्ति सेवाम् अकरोत्। यदा कालः समुपस्थितः, वासुकेः भगिनी स्नात्वा, यथान्यायं महर्षिं पतिं समुपगच्छत्। तस्यां गर्भः समुत्पन्नः, वह्निसमप्रभः, महातेजाः, वैश्वानरदीप्त्यायुक्तः।