ततः तं सर्पं दृष्ट्वा मन्त्रिणः भयात् पलायिताः, अद्भुतं सर्पं आकाशे गच्छन्तं निरीक्षन्तः स्थिताः। तक्षकं नागश्रेष्ठं पद्मसमानप्रभं व्योमसीम्नि विलोक्य, शोकसम्बाधिताः अभवन्। ततः यं गृहं सर्पविषेण दह्यमानं अग्निना परिवृतं, तं भयात् सर्वतः त्यक्त्वा पलायिताः, स तद्वज्रहतमिव पतितम्। ततः तक्षकबलात् राजा विपन्नः, तस्य मृतस्य विधिवत् कर्माणि सम्यक् कृतानि; शुद्धः ब्राह्मणः, राजपुरोहितः, मन्त्रिणश्च तानि सम्यक् अकरोत्। ततः नगरजनाः समागत्य, तं कुमारं पुत्रं राजा इति घोषयामासुः; जनमेजयं कुरुश्रेष्ठं रिपुसूदनं राजा इति समस्ते अभ्यनुज्ञायन्। स बालोऽपि धर्मात्मा राजश्रेष्ठः, मन्त्रिभिः पुरोहितैश्च सह, पूर्ववत् महावीर्यपितामहस्य राज्यम् अकार्षीत्। ततः तं रिपुनिग्रहम् राजानं दृष्ट्वा, तस्य मन्त्रिणः काशिराजं सुवर्णवर्माणं उपगम्य, वंशस्य निमित्तं तस्य कन्यां याचन्त। स राजा धर्मानुसारं विचिन्त्य, सुन्दरीं कन्यां कुरुश्रेष्ठाय दत्तवान्; तां लब्ध्वा स तुष्टः, अन्यासु न चेतः न्यवेशयत्। स वीरः राजा हर्षपूर्णहृदयः, प्रसन्नवनसरोवरान् विचरन्, पुरूरवः उर्वशीं लब्ध्वा यथा तुष्टः, तथा स राजा तुष्टः। वपुष्टमा धर्मज्ञा पतिसंयुक्ता, शोभायुक्ता, तं राजानं रमणीया रमा इव अन्तःपुरस्त्रिषु रम्यतमासु, सुखकाले तुष्टवती। तस्मिन्नेव काले, महातपस्वी जरत्कारुः अनाश्रयः भूमौ विचरन्, सर्वां पृथिवीं पर्यटति स्म। स कठोरव्रतान्, दुर्व्यपासनान्, तपस्वी तीर्थेषु भ्रमन्, पुण्यतोयेषु स्नानं कृत्वा, केवलं वायुभोजनः, अनाहारः, दिनं दिनं कृशः अभवत्। स तदा पितृणः उलूखले शिरः अधः कृत्वा लम्बमानान् अपश्यत्। ते एकेन शेषेण तृणकाण्डेन लम्बमानाः, मूषकः बिलस्थः तं तृणकाण्डं शनैः शनैः कृच्छति। कृशाः दुःखिताः अनाहाराः, तदवतारं कामयन्तः, स तेषां समीपं गत्वा, तद्वत् दुःखितः सन्, तान् अपृच्छत्— "कः यूयं तृणकाण्डं आलम्ब्य, मूषकस्य कृच्छ्यमानं दुर्बलमूलं आश्रित्य स्थिताः?" इति। "यः एकः शेषः तृणकाण्डे स्थितः, तं मूषकः तीक्ष्णदंष्ट्रेण शनैः शनैः कृच्छति। शीघ्रं अल्पशेषेण, स अपि छिद्यते; तदा यूयं सर्वे उलूखले पतिष्यथ। शिरः अधः कृत्वा दुःखितान् दृष्ट्वा, मम शोकः उत्पन्नः—किं प्रियं तुष्टये कर्तुं शक्यम्?" "शीघ्रम् वदत यदि आपद्विमोचनम् इच्छथ, तदा चतुर्थं वा तृतीयं वा अर्धं वा तपोमाहात्म्यस्य दास्यामि। अथवा सर्वं तपोमाहात्म्यं यदि इच्छथ, तदा तदस्तु—यथा युष्माकं इच्छाः।" ते ऊचुः—"कथं ब्रह्मणश्रेष्ठस्य तपोमाहात्म्येन अस्माकं त्राणं? ब्रह्मणः तपस्याः अपि एतद् न सिध्यति।" "सर्वेषां तपसाम् फलमस्ति वा नास्ति वा? कुलक्षयात् वयं पातालं गच्छामः। पितामहः प्रजायाः परमं धर्मं उक्तवान्; किं तु, पितः, वयं अत्र लम्बमानाः, न ज्ञानं दृश्यते।" "यः त्वं लोकप्रसिद्धः वीर्येण, न ज्ञातः, त्वं पूज्यः महाभागः; वयं तव पितरः अनुदिनं शोकिताः।" "करुणया दुःखी, द्विजश्रेष्ठ, शृणु—यायावराः वयं, कठोरव्रतपरायणाः।" "वयं कुलक्षयात् पातालं पतिताः, तपोव्रतं नष्टम्, न वंशजः।" "अद्य एकः शेषः वंशजः, स अपि नष्टसमः; दुर्भाग्येषु अल्पभाग्यः, स एव तपोव्रतम् आस्थाय स्थितः।" "स जरत्कारु नाम्ना, वेदवेदाङ्गविद्, संयतात्मा, महात्मा, दृढव्रतः, तपोमहात्म्ययुक्तः।" "तपसि लोभात् वयं इदं दुःखम् आगतम्; न तस्य पत्नी, न पुत्रः, न बान्धवः।" "तस्मात् वयं उलूखले लम्बमानाः, निश्चेष्टाः; तस्य दर्शनेन, त्वं दुःस्थितं दृष्ट्वा, तं वद।" "पितरः तव उलूखले लम्बमानाः, शोकिताः; त्वं कुलवृद्ध्यर्थं पत्नीं गृह्य पुत्रं जनय, इति याचामः।" "एकः तन्तुः कुलस्य शेषः, एकः तपस्वी ब्राह्मणः, यं तृणकाण्डे शरणं गच्छन्तं पश्यसि।" "एष वंशस्तम्भः, अत्र स्थितः, कुलवृद्धि; एतान् मूलान् यः पश्यसि, तस्य शाखाः।" "एते, पितः, वंशाः, कालेन क्षीणा; यत् पश्यसि, ब्रह्मन्, मूलं अर्धं कृच्छितम्।" "यत्र उलूखले लम्बामः, स अपि तपसि लीनः; मूषकः, ब्रह्मन्, कालः एव।" "स शनैः शनैः दुर्बलतपस्विनं जरत्कारुं, तपोलोभात्, मूढबुद्धिं कृच्छति।" "तस्य तपसः अस्माकं त्राणं न स्यात्; कालग्रस्ताः, पतिताः, मनः क्लेशिताः।" "पश्य अस्मान्, अधः गतान्, दुष्कृतिनः; पतिते अस्मिन्, सर्वे वंशजः पतिष्यन्ति।" "यदा स अपि कालच्छेदेन नष्टः, अत्रात् नरकं गच्छति; तपः, यज्ञः, वा अन्यः शुद्धिकर्म वा, न त्राणं दास्यति।" एवं जरत्कारुः पितृणां दुःखं, कुलस्य क्षयं, कालस्य प्रभावं च दृष्ट्वा, तेषां वचनानि शृण्वन्, तान् पितृन् कृपया यथावत् प्रत्यवदत्।