कश्यपः नाम ब्राह्मणः, लोके पूजितः, विषविद्यायाम् प्रवीणः, स्वगुरुदृष्ट्या विषनाशनकुशलः, तत्र स्थितः आसीत्। तदा तक्षकः सर्पराजः तम् ब्राह्मणम् उवाच— "अहं तक्षकः ब्राह्मण, तं नृपतिं दग्धुम् इच्छामि। त्वम् निवर्तस्व, मया दष्टस्य चिकित्सां कर्तुं न समर्थः।" कश्यपः प्रत्युवाच— "मदीया ज्ञानशक्त्या युक्तः अहम्, तव दष्टस्य नृपतेः समीपं गत्वा तम् ज्वररहितं करिष्यामि।" तदा तक्षकः तम् ब्राह्मणम् अवोचत्— "यदि मया दष्टस्य कस्यचित् चिकित्सां कर्तुं त्वम् शक्नोषि, तर्हि एष वटवृक्षः मया दष्टः चेत्, तं पुनः जीवय, हे कश्यप।" तदा तक्षकः तम् ब्राह्मणम् पुनर् अवोचत्— "स्वमन्त्रबलं दर्शय, यत्नं कुरु। अहम् एषं वटवृक्षं तव साक्षात् पश्यतः दष्टुम् इच्छामि।" कश्यपः प्रत्युवाच— "यदि एवं मन्यसे, हे सर्पराज, वृक्षं दंशय; अहम् तव दष्टं वटं पुनर् जीवयिष्यामि। अद्य मम मन्त्रशक्तिं पश्य, वटं दंशय।" एवं कश्यपेन प्रोक्तः स महात्मा सर्पराजः समीपं गत्वा वटवृक्षं दष्टवान्। तक्षकस्य विषेण दष्टः स वृक्षः सर्वतः ज्वलितः। ततः सर्पराजशक्त्या दग्धं तम् वृक्षं द्रष्ट्वा, स सर्पः कश्यपं पुनर् उवाच— "यत्नं कुरु, द्विजोत्तम, एष वृक्षः पुनर् जीवय।" तदा स कश्यपः, वटस्य भस्मनि समुपगृह्य, वाक्यम् अवदत्— "पश्य, हे सर्पराज, अद्य मम ज्ञानशक्तिं अस्मिन्वृक्षे; अहम् एनं पुनर् जीवयिष्यामि, साक्षात् पश्य।" ततः स पूज्यः विद्वान् कश्यपः, द्विजोत्तमः, स्वविद्यया तं भस्मीकृतं वृक्षं पुनर् जीवयामास। तत्र स प्ररोहं उत्पादितवान्, ततो द्विदलं, शाखां, पत्रशाखां, पुनः विस्तीर्णां वृक्षशाखां च। एवं महात्मना कश्यपेन जीवितं तम् वृक्षं दृष्ट्वा तक्षकः विस्मितः स ब्राह्मणम् उवाच— "ब्राह्मण, एष ते महत् आश्चर्यम्। यदि त्वम् मम विषं वा मम सदृशस्य वा शमयितुं शक्नोषि, तर्हि किं हेतोः गच्छसि, तपोधन?" तक्षकः पुनर् अवदत्— "यद् यत् फलं त्वम् नृपस्य प्रार्थयसि, तद् अहम् अपि दातुं समर्थः, यद्यपि दुर्लभम्। स राजा ब्राह्मणशापेन पीडितः, प्रायः प्राणनाशः; तव प्रयत्नस्य सिद्धिः सन्दिग्धा।" "तदा त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा तव कीर्तिः अस्तमितरश्मेरिव सूर्यस्य नश्येत्।" कश्यपः उवाच— "अहम् वित्तार्थम् तत्र गच्छामि; तत् वित्तं मे दत्त्वा, निवर्तिष्ये।" तक्षकः प्रत्युवाच— "यावद् वित्तं त्वम् नृपतिं प्रति इच्छसि, तत् अहम् अधिकं दास्यामि; निवर्तस्व, द्विजोत्तम।" एवम् उक्त्वा तक्षकस्य वचः श्रुत्वा, कश्यपः महातेजाः, तं नृपं विचारयामास। दिव्यज्ञानसम्पन्नः स ऋषिः पाण्डवानां नृपतेः अल्पजीवितं विचिन्त्य, कश्यपः निवृत्तः। तक्षकात् यथेष्टं वित्तं प्राप्त्वा, स महर्षिः तत्क्षणमेव प्रत्यागच्छत्। तक्षकः शीघ्रं नागसाह्वयं नाम नगरीं गतः। गच्छन् तक्षकः पृथिवीपतिं विषशमनीभिः दिव्यैः मन्त्रैः रक्षितं श्रुतवान्। स चिन्तयामास— "कथं मम कार्यं सिध्येत्?" तदा तापसवेषं गृहीत्वा, स सर्पान् प्रेषयामास। "यूयं सर्वे नृपतिं प्रति निर्भयम् गच्छत; यथायोग्यम् कर्म कुरुत।" तक्षकस्य आज्ञया ते सर्पाः तथा अकुर्वन्। ते नृपतये कुशा जलं फलानि च न्यवेदयन्; नृपतिः तानि स्वीकृत्य, तेषां कार्यसिद्धिं ज्ञात्वा तान् उवाच— "युष्माकं गमनं स्वातन्त्र्येण अस्तु।" तदा ते सर्पाः तापसवेषधारिणः निष्क्रम्य, नृपतिः मन्त्रिभिः सखिभिः च प्रोवाच— "यूयं सर्वे एतानि मधुराणि फलानि खादत।" मया तानि फलानि प्राप्तानि; ततः राजा मन्त्रिभिः सहितः फलं भोक्तुम् इच्छत्। ऋषिवचनबद्धः स राजा तस्मिन्नेव फले, यत्र सर्पः स्थितः, अश्नन् आसीत्। तदा फलं भुञ्जानस्य सूनक, लघु कीटः कृष्णलोचनः ताम्रवर्णः अपश्यत्। तं गृहित्वा राजा मन्त्रिभ्यः उवाच— "अद्य सूर्यास्तमितः, विषस्य भीः नास्ति।" ऋषिः सत्यवचनः अवदत्— "अयं कृमिः मां दंशति; तक्षकनाम्ना स एव भविष्यति।" मन्त्रिभिः कालप्रेरितैः सह राजा तं कृमिं ग्रीवायाम् स्थापयामास। मृत्युं इच्छन्, मूर्च्छितः, स राजा हसन् शीघ्रं कृमिं स्थापयामास; तदा तक्षकः हासमानस्य राज्ञः ग्रीवायाम् वेष्टयित्वा द्रुतं बभूव। फलं निष्क्रम्य, यथोक्तं राज्ञे, तक्षकः सर्पपतिः तं नृपं वेष्टयित्वा, महान् नादं कृत्वा, तं भूमिपालं दष्टवान्। एवं तं तक्षकवेष्टितं दृष्ट्वा, सर्वे मन्त्रिणः शोकार्तचित्ताः महता दुःखेन रुरुदुः।