स तत्र रक्षां सम्यग् विधाय, वैद्यैः औषधैश्च यथायोग्यं समुपन्यस्तैः, मन्त्रकुशलैः ब्राह्मणैः सर्वत्र नियुक्तैः सह, स राज्ञः परिषदोऽध्यक्षः सर्वं व्यवस्थितवान्। स च तत्रैव निवसन् मन्त्रिभिः सह, धर्मविद्भिः, सर्वतो रक्षितः, राजकीयकर्तव्यानि सम्यक् अन्ववर्तत। तं श्रेष्ठं राजानं कश्चन न समासादयामास, रात्रौ चलन् अपि वायुः न प्रविशितुम् अर्हति स्म। सप्तमे दिने महर्षिः कश्यपः तं राजानं चिकित्सितुम् आगतः। स शुश्राव तक्षकः सर्पश्रेष्ठः न तं राजानं यमसदनं प्रापयिष्यति इति। स चिन्तयामास—"सर्पराजदष्टं तम् अनिलदग्धं राजानं निरामयम् करिष्यामि; एवं मम कार्यं च धर्मश्च सिध्येत्।" एवं संकल्प्य, कश्यपः वृद्धरूपधारी, एकचित्तः मार्गे गच्छन्, तक्षकः सर्पराजः तं दृष्ट्वा पप्रच्छ—"क्व त्वं शीघ्रं गच्छसि, किं कार्यं कर्तुम् इच्छसि?" कश्यपः प्रत्युवाच—"तक्षकः सर्पश्रेष्ठः तेजसा राजानं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितं शत्रुसूदनं दहिष्यति। अहं शीघ्रं गच्छामि, तेन सर्पराजदष्टं, अग्नितेजसं पाण्डवश्रेष्ठं राजानं निरामयम् कर्तुम्। ब्राह्मणोऽहं, लोके पूजितः, विषविद्याविशारदः, गुरुदृष्ट्या विषनाशनकुशलः।" तक्षकः ब्राह्मणं प्रत्युवाच—"अहं तक्षकः, ब्राह्मण, तं राजानं दास्यामि; त्वं निवर्तस्व, मम दष्टस्य तवं न चिकित्सां कर्तुं समर्थः।" कश्यपः प्रत्युवाच—"मम ज्ञानबलसमन्वितः संकल्पः, त्वया दष्टं तं राजानं निरामयम् कर्तुम्।" ततः तक्षकः उवाच—"यदि त्वं ममात्र दष्टस्य चिकित्सां कर्तुं समर्थः, तरि, कश्यप, त्वया दष्टं वटवृक्षं पुनर्जीवय। परं मन्त्रबलं दर्शय, यतस्व; अहं तव पश्यतः वटं दंशामि।" कश्यपः प्रत्युवाच—"यदि तव एवं मन्यसे, सर्पराज, वटं दंश; अहं त्वया दष्टं वटं पुनर्जीवयिष्यामि। अद्य मम मन्त्रबलं पश्य, वटं दंश, हे सर्प।" एवं कश्यपवचनेन प्रेरितः तक्षकः महात्मा वटं दष्टवान्। तेन सर्पेण दष्टः वटवृक्षः विषेण प्रविष्टः सर्वतो ज्वलितः। तक्षकः तं वृक्षं दग्ध्वा कश्यपं पुनरुवाच—"यतस्व, द्विजश्रेष्ठ, वृक्षं पुनर्जीवय।" ततः तक्षकतेजसा भस्मीकृतं तं वृक्षं कश्यपः सर्वं भस्म सङ्गृह्य एवं वचनम् अब्रवीत्—"पश्य, सर्पराज, अद्य मम विज्ञानबलं अस्मिन्वृक्षे; अहं एनं जीवयिष्यामि—साक्षात्कुरु, हे सर्प।" ततः स पूज्यः विद्यावान् कश्यपः द्विजश्रेष्ठः तं भस्मसात्कृतं वृक्षं विज्ञानबलात् पुनरुत्थापयामास। तत्र स स्रजं जनयामास, ततः द्विपत्रं, ततः शाखां, पल्लवितां शाखां, पुनः विस्तीर्णवृक्षं च। तं वृक्षं महात्मना कश्यपेन पुनर्जीवितं दृष्ट्वा तक्षकः उवाच—"ब्राह्मण, एषा ते महती विस्मयकारिणी विद्या।" "यदि त्वं मम विषं वा विषसमं शमयितुं समर्थः, तर्हि किं हेतोः तत्र गच्छसि, तपस्विन्?" इति तक्षकः पप्रच्छ। "यत् फलम् इच्छसि तं राजानं प्रति, तत् अहं दास्यामि, दुर्दमं अपि।" "स ब्राह्मणशापवशात्, प्रायशः प्राणपरित्यागे स्थितः; तव प्रयत्नसिद्धिः सन्देहिता। तदा त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा तव कीर्तिः इवास्तमिते रविमण्डले नष्टा स्यात्।" कश्यपः प्रत्युवाच—"अहं तत्र धनार्थं गच्छामि; तत् मे देहि, हे सर्प, ततोऽहं प्रतिनिवर्तिष्ये, शुल्कं गृह्णन्।" तक्षकः उवाच—"यत् यावत् त्वं राजानं प्रति धनं इच्छसि, ततः अधिकं दास्यामि; निवर्तस्व, द्विजश्रेष्ठ।" तक्षकवचनं श्रुत्वा कश्यपः द्विजश्रेष्ठः, महातेजाः, ध्यायन् राजानं विचिन्तयामास। स तेजस्वी दिव्यज्ञानसमन्वितः तदा पाण्डवराजानं अल्पायुषं विज्ञाय, कश्यपः निवर्तितुम् अचिन्तयत्। तक्षकात् यथाकामं धनं प्राप्य, महर्षिः कश्यपः तस्मिन्नेव क्षणे प्रतिनिवृत्तः। तक्षकः शीघ्रं नागसाह्वयं नाम नगरं जगाम। स गच्छन् भूमिपतिं श्रुत्वा, तं दिव्यैः विषनाशकैः मन्त्रैः सुसंरक्षितं विज्ञाय, "मोहयितव्यः सः; किं साधनं स्यात्?" इति चिन्तयामास। ततः तपस्विनं रूपं धारयित्वा, सर्पान् प्रेषयामास— "यूयं सर्वे, कार्यनिष्ठया, निर्याय, राजानं प्रति यथायोग्यं गच्छत।" तक्षकस्य आज्ञया ते सर्पाः तथैव कृतवन्तः। ते राज्ञे कुशं, जलं, फलानि च न्यवेदयन्; स च महाबलः राजा तानि सर्वाणि स्वीकृतवान्। तेषां कार्यं कृत्वा, स तान् उवाच—"यूयं गच्छत।