राजा परीक्षित्, मृगं बाणेन आहतं अन्वेष्य, तस्य अन्वेषणेन वनं प्रविष्टः। स मृगः तेन आहतः स्वं धनुः दूरं नीत्वा तं राजानं दूरं निनाय। राजा, श्रान्तः तृषया पीडितः, वनमध्ये महर्षिं दृष्टवान्। स महर्षिः गोधूमः मध्ये उपविश्य, गोः शिशवः मातृभिः पयः पिबन्तः तत्र सन्ति। स महर्षिः पयः फेनं प्रायः पिबन् आसीत्। राजा, व्रते स्थितः, शीघ्रं तं समीपं अगच्छत्। धनुः उत्तोल्य, राजा क्षुधया क्लान्तः तं महर्षिं पप्रच्छ— "अहं परीक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, राजा अस्मि। मया आहतः मृगः पलायितः; किम् तं दृष्टवान्?" इत्येवम्। किन्तु स महर्षिः मौनव्रतम् पालयन्, न किञ्चित् उत्तरम् अदत्त। राजा, क्रुद्धः, मृतसर्पं धनुषः अग्रेण उत्तोल्य, तस्य ऋषेः स्कन्धे स्थापयामास। ततः स महर्षिः न किञ्चित् शुभं वा अशुभं वा उक्तवान्। राजा, क्रोधं विमोच्य, तेन घटितेन व्यथितः, नगरं प्रत्यगच्छत्; महर्षिः यथावत् तत्र स्थितः। महर्षिः, सहनशीलः स्वभावतः, तं राजर्षिं न प्रत्यतिष्ठत्, स्वधर्मे स्थितः, अपमानितः अपि। राजा परीक्षित्, धर्मनिष्ठं तं न अवगच्छत्, अतः तं अपमानितवान्। तस्य महर्षेः पुत्रः, शृङ्गी नाम, युवा, उग्रतेजः, महान् तपस्वी, महाक्रोधः, दुर्गमः, महाव्रते स्थितः। स परमदेवम् ब्रह्माणं, सर्वभूतहिताय स्थितम्, समये समये सम्प्राप्तवान्, तस्य अनुग्रहं याचन्। ब्रह्मणा अनुमतः, स गृहं प्रत्यगच्छत्, मित्रेण, क्रीडन्तेन हासन्तेन, सूचितः। ततः, शृङ्गी, क्रुद्धः, मनसि विषम् धारयन्, द्विजश्रेष्ठात् क्रीशात्, पितरं विषये उपहासं श्रुत्वा, अतिव्रुष्टः अभवत्। क्रीशः तम् उवाच— "त्वदीयः पिता, बलवान् तपस्वी, मृतं स्कन्धे वहति; मा गर्वं कुरु शृङ्गी।" "ऋषिपुत्रेषु, ब्रह्मविद्यायुक्तेषु, तपस्विषु, अस्माकं मध्ये, किम् वाक्यं त्वया उक्तम्?" "क्व ते पुरुषत्वम्, क्व तादृशं गर्वोत्पन्नं वचनम्, यदा तव पिता मृतं वहति?" "तव पितुः कर्म न उचितं, ऋषिश्रेष्ठ, येन अहम् अतीव व्यथितः।" एवं उक्तः शृङ्गी, दीप्तः, क्रोधेन पूर्णः, पितरं मृतं वहन्तं श्रुत्वा, रोषेण दग्धः अभवत्। स क्रीशं सत्यं वदन्तं निरीक्ष्य, तम् पप्रच्छ— "किम्, पिता, सर्वभूतहिताय यः नित्यं एकचित्तः, तपसा विष्णुम् तुष्टवान्, वन्येन आहारः, मौनव्रते स्थितः, स दीप्तः, अद्य मृतं वहति?" "पिता, अद्य तव पिता मृतः, सर्पं स्कन्धे स्थितम्, परीक्षित् राज्ञः कारणेन, यः वनं विचरन् आसीत्।" "किम् तेन पापेन राज्ञा मम पितरं अनिष्टं कृतम्? सत्यम् वद, क्रीश; पश्य मे तपस्याः शक्तिम्।" "स राजा परीक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, मृगं बाणेन आहतम्, एकाकी अन्वेष्य वनं प्रविष्टः।" "स मृगं न दृष्टवान्, महावने विचरन्, तव पितरं दृष्ट्वा पप्रच्छ, स न प्रत्युवाच।" "स राजा, तृष्णया क्षुधया च पीडितः, पुनः पुनः तव पितरं मृगस्य विषये पप्रच्छ।" "स महर्षिः मौनव्रते स्थितः, न प्रत्युत्तरम् अदत्त; राजा धनुषः अग्रेण सर्पं स्कन्धे स्थापयामास।" "तव पिता शृङ्गि, व्रते स्थितः, तत्र एव स्थितः; स राजा अपि स्वनगरं हस्तिनापुरं प्रत्यगच्छत्।" एवं श्रुत्वा, शृङ्गी, मृतं स्कन्धे स्थितम्, क्रोधेन नेत्राणि रक्तानि, रोषेण दीप्तः अभवत्। स, क्रोधेन अभिभूतः, ततो राज्ञं शप्तवान्, जलैः शुद्धः, क्रोधबलात् तपशक्त्या प्रेरितः। "स पापराजा, येन मृतसर्पः मम वृद्धस्य क्लान्तस्य पितुः स्कन्धे स्थापितः।" "स पापी, अतीव क्रुद्धः, तक्षकः नागेश्वरः, तीक्ष्णविषः, मम वचनबलात् तं हन्ति।" "सप्ताहस्य अन्ते, स यमलोकं गच्छति—स राजा, द्विजातिं अपमान्य, कुरून् कलंकितवान्।" एवं महाक्रोधेन शप्त्वा, शृङ्गी पितरं गोधूममध्ये उपविशन्तं, मृतसर्पं वहन्तं, समीपं अगच्छत्। पितरं सर्पेण स्कन्धे स्थितम् दृष्ट्वा, शृङ्गी क्रोधेन अधिकतरं आक्रान्तः। स शोकेन अश्रूणि मुमोच, पितरं उवाच— "पापेन तेन तव अपमानं श्रुत्वा—" "क्रोधात् राज्ञं परीक्षितं यथार्हं शप्तवान्, पितः; तं कुरुवंशपातकं घोरशापं प्राप्तः। सप्तमे दिवसे तक्षकः सर्पश्रेष्ठः तं पापं हन्ति।" ततः पितुः ऋषिः, क्रोधपूर्णं पुत्रं उवाच— "पुत्र, यत् त्वया कृतं न मे प्रियं; एष धर्मस्य तपस्विनां च मार्गः न। वयं तस्य राज्ञः अधीनं वसामः।" "स नः सम्यक् रक्षितवान्; तस्य अहितं न अनुमोदयामि। यः राजा सम्यक् वर्तते, तं सदा क्षमयितव्यम्।" "सदा क्षमा कार्य्या, पुत्र; धर्मः विनष्टः विनाशयति; नात्र संशयः। राजा यदि न रक्षेत्, वयं महतीं पीडां अनुभवेम।