सर्वेषां पन्नगानां वचनानि तथा वासुकिनः भाषितानि श्रुत्वा, एलापत्रः तत्र वाक्यम् अब्रवीत्। स उवाच— "एष उपायः मया पूर्वं दर्शितः, हे नागश्रेष्ठ; यदि त्वं तं परित्यक्तुम् इच्छसि, तथास्तु, हे प्रभो। यदि स्मृतोऽपि उपायः परित्यज्यते, यथेष्टं भवतु; शृणुत, हे पन्नगाः, सत्यं वः वक्ष्यामि। न स यज्ञः भविष्यति, न च स राजा तादृशः; जनमेजयः पाण्डवः, यस्मात् अस्माकं महद् भयम् उत्पन्नम्। यदा नृपः लोके दैवेन निहतः भवति, तदा तस्य दैवमेव आश्रयः, अन्यः कोऽपि नास्ति तत्र शरणः। तस्मात्, हे नागश्रेष्ठ, एतद् भयम् अस्मासु प्राप्तम्; अत्र दैवमेव आश्रयेमहि, मम वचः शृणुत। यदा शापः उक्तः, तदा तद्वाक्यम् अहम् अश्रौषम्, मातुर् अङ्के भीतः स्थितः, हे नागश्रेष्ठ; देवा अपि, हे प्रभो, तान् मुख्यपन्नगान् 'क्रूराः क्रूराः' इति व्याहरन्। देवा महाकृपया तेन शापदाहदुःखेन पीडितानां पन्नगानां कल्याणाय प्रार्थयन्ते स्म। कः पिता स्वपुत्रान् लब्ध्वा तान् शपेत, हे पितामह, कद्रुं विना, या तव पुरतः क्रूररूपा, हे देवेश? त्वं च, हे पितामह, तस्यै 'तथास्तु' इति वचनं उक्तवान्; किं हेतोः त्वं तदा तां न वारयामासः, तद् ज्ञातुम् इच्छामः। बहवः पन्नगाः क्रूराः, भीमरूपाः, विषसमृद्धाः; प्रजासु हितम् इच्छन् अहं ताम् न निरुद्धवान्। ये नागाः लघवः, दुष्टाचाराः, विषसमृद्धाश् च, ते नश्यन्ति, न तु धर्मपालिनः। शृणुत, यदा कालः आगच्छति, तदा येन कारणेन महद्भयात् मोक्षः पन्नगानां भविष्यति, तत् वक्ष्यामि। यत् तपस्विनां वंशे महर्षिः जायते, जरत्कारुर् नाम, तपसि संयमे च स्थितः। तस्य पुत्रः जरत्कारुः, तपसा समृद्धः, आस्तिकः नाम, तदा स यज्ञं स्थगयिष्यति, धर्मिष्ठाः पन्नगाः तत्र विमुच्यन्ते। कस्य कन्याम् स महर्षिः जरत्कारुः महातपाः पत्नीत्वे गृह्णीयात्? वद। वासुकेः भगिनी रूपवती जाता; वासुकिः तां तस्मै दास्यति। तस्मिन् स वेदवेदाङ्गविदं पुत्रं जनयिष्यति; सा कन्या सनामा नाम, स द्विजश्रेष्ठम् अप्युत्पादयिष्यति। 'एवं भवतु' इति देवा पितामहम् ऊचुः; ततः तान् उक्त्वा विरिञ्चिः दिवम् अगच्छत्। एवं अहम् पश्यामि, हे वासुके, तव भगिनी या जरत्कारुर्नाम्ना प्रसिद्धा, तां तस्मै ददातु। पन्नगभयशान्त्यर्थं, यः यतव्रतः मुनिः, तस्मै एष मोक्षः भविष्यतीति श्रुतम्। एलापत्रस्य वचः श्रुत्वा सर्वे पन्नगाः प्रमुदिताः, तम् अभ्यनन्दन्— "साधु साधु" इति। ततः प्रभृति वासुकिः तां भगिनीं जरत्कारुं रक्षितवान्, स च महत् हर्षम् अनुभूतवान्। अल्पेनैव कालेन, यथा क्षणमिव, सर्वे देवा दानवाश्च वरुणालयं मन्थितवन्तः। तत्र वासुकिः, बलिनां श्रेष्ठः, रज्जुरूपेण तस्मिन् कर्मणि नियुक्तः, तत् कृत्वा पितामहम् उपगच्छत्। ततः देवाः वासुकिना सह पितामहम् ऊचुः— "भगवन्, वासुकिः मातुः शापात् भयभीतः, महता क्लेशेन पीड्यते।" "एष तस्य मनसः कंटकम्, यद् मातुः शापात् उत्पन्नम्, त्वया अपनीयम्; स हि स्वजनस्य कल्याणम् इच्छति। सः सदा अस्माकं हितकारी च स्निग्धः; तस्मात्, देवेश, तस्य मनःशोकं शमय।" "यत् एलापत्रेण नागेन उक्तं, तत् मया पूर्वं चिन्तितमेव, हे अमराः; तदेव तस्मै उक्तम्। स नागाधिपः तद् समये यद् उक्तं, तद् स्वयम् आचरतु; दुष्टाः नश्यन्ति, न तु धर्मनिष्ठाः।" जरत्कारुः द्विजश्रेष्ठः तपसा युक्तः जातः, स चातितपस्वी; समये तस्मै भगिनीं जरत्कारुं दातव्या। यद् एलापत्रेण नागेन उक्तं, तत् पन्नगानां हिताय; तथैव भवतु, नान्यथा। एवं पितामहस्य वचनम् आज्ञाय, वासुकिः नागाधिपः शापमोहितः, सर्वान् पन्नगान् आज्ञापयामास। तदा स जरत्कारुं भगिनीं मुनये दातुम् उद्धृत्य, तस्याः नित्यं सेवायै बहून् पन्नगान् नियुक्तवान्। "यदा मुनिः जरत्कारुः पत्नीं वरणं समिच्छेत्, तदा शीघ्रं तं विज्ञापयेम; तद् अस्माकं हिताय।" शौनकः पप्रच्छ— "सूतनन्दन, यः जरत्कारुर्नाम्ना प्रसिद्धः, तस्य महर्षेः चरितं श्रोतुम् इच्छामि।" "कस्मात् तस्य नाम जरत्कारुः इति ख्यातिम् आगतः? तस्य नाम्नः यथार्थं व्युत्पत्तिं वद।" "जरः इति विनाशः उच्यते, कारुः इति शरीरम्; तस्य शरीरम् 'कारुः', स च मुनिः शनैः शनैः तद् जरया क्षपितवान्। सः तपसा तद् शरीरम् अल्पीकृतवान्; तस्मात् तस्य नाम जरत्कारुः, तथा वासुकेः भगिन्याः अपि।" एवं उक्ते धर्मात्मा शौनकः स्मितम् आचक्रे, उग्रश्रवसम् उद्दिश्य उवाच— "एष उचितम्।