शेषः सर्वदा तेषां द्वेष्यः, किन्तु सर्वेषां सर्पाणां मध्ये सः बलिष्ठः, यः पितरं महात्मानं कश्यपं प्राप्तवान् वरं। तस्मात् शेषः मनसि निश्चयम् अकुरुत—"तपस्याः कर्तव्याः, शरीरं च त्यक्तव्यम्; मृत्युः प्राप्तः सति, तेषां सहवासः पुनः कथं न स्यात्?" इत्येवम् उक्तवान् शेषः, तं ब्रह्मा प्रजापतिः सम्बोधितवान्—"शेष, अहं सर्वं जानामि, यत् तव भ्रातृभिः कृतम्।" "मातरः अपराधात् तव भ्रातृणां महान् व्यसनम् अभूत्; किन्तु, हे सर्प, तत्र पूर्वमेव उपायः निश्चितः।" इति ब्रह्मा उक्तवान्। "कस्मात् तव भ्रातृणां विषये दुःखं न कर्तव्यम्; शेष, त्वं यत् इच्छसि, तं वरं मां पृच्छ।" ब्रह्मा पुनः उक्तवान्—"मम तव प्रति स्नेहः परमः; तव सौभाग्येन मनः धर्मे स्थितम्। अतः, तव मनः धर्मे एव नित्यं स्थितं भवतु।" शेषः विनयेन उक्तवान्—"भगवन्, प्रजापते, एष एव मम अभिलषितः वरः—मम मनः धर्मे, शमः, तपस्याम् च रमणीयं भवतु।" ब्रह्मा तस्य शमं दमनं च दृष्ट्वा तुष्टः अभवत्—"शेष, मम आदेशेन विश्वस्य हिताय कर्तव्यं कर्तव्यम् अस्ति।" "इयं पृथिवी, पर्वतैः, वनैः, समुद्रैः, ग्रामैः, रम्यस्थानैः, नगरैः च शोभिता—शेष, त्वं ताम् दृढं धारय, यथा सा अचलता भवेत्।" शेषः प्रजापतेः वचनं श्रुत्वा उक्तवान्—"यथा वरदः प्रजापतिः, भूम्याः नृपः, भूताधिपः, जगत्पतिः उक्तवान्, तथा अहं पृथिवीं अचलां धारयिष्यामि, यदि प्रजापतिः मे निवासनं ददाति।" ब्रह्मा उक्तवान्—"भूम्याः अधः गच्छ, हे सर्पश्रेष्ठ; सा स्वयम् तव स्थानं दास्यति। पृथिवीं धारयित्वा, शेष, मम महत् उपकारं करिष्यसि।" ततः शेषः भूम्याः अधः विवरं कृत्वा प्रविष्टः, भूम्याः अधिपः, सर्पश्रेष्ठः, तत्र स्थित्वा, पृथिवीं शिरसा धारयन्, ताम् सर्वतः कुण्डलैः आवृत्य स्थितवान्। ब्रह्मा तम् उक्तवान्—"त्वं शेषः, सर्पश्रेष्ठः, धर्मदेवः; त्वमेव पृथिवीं धारयसि, अनन्तैः कुण्डलैः ताम् सर्वतः आवृत्य, यथा अहं करोमि, वा तव बलात् अधिकेन।" एवं बलवान् अनन्तः भूम्याः अधः स्थित्वा, ब्रह्मणः आदेशेन जगत् एकाकी धारयति। ततः ब्रह्मा अनन्ताय दिव्यं सुपर्णं, अमरश्रेष्ठं गरुडं, सखा रूपेण दत्तवान्। अनन्तः गतः सति, वासुकिः महाबलः सर्पैः इन्द्रवत् अभिषिक्तः राजा अभवत्। ततः वासुकिः सर्पश्रेष्ठः मातुः शापं श्रुत्वा चिन्तयामास—"कथं एषः शापः न स्यात्?" सः सर्वैः भ्रातृभिः, ऐरावतादिभिः, धर्मनिष्ठैः सह मन्त्रयामास। सः उक्तवान्—"एषः शापः यथोक्तः, सर्वे जानन्ति; वयं विमुक्त्यर्थं मन्त्रयामः।" वासुकिः मनसि अपश्यत्—"सर्वशापे प्रतिकारः अस्ति, किन्तु मातुः शापे विमुक्तिः नास्ति।" नित्याः, अनन्ताः, सत्यम् च ये शप्ताः, तान् श्रुत्वा, हृदयम् कम्पितम् अभवत्। "नूनम् सर्वनाशः आगतः; मातुः शापः भीषणः, सा अविनीतया कृतः। देवः अपि तां शापं न वारयितुम् अशक्तः। अतः अद्य सर्पाणां हिताय मन्त्रयामः; यथा सर्वे सुखी भवन्ति, कालः च न व्यतीतः।" "सर्वे बुद्धिमन्तः, विवेकिनः च वयम्; मन्त्रयन्तः उपायम् अन्वेष्यामः।" तत्र सर्पाः उक्तवन्तः—"यथा देवाः अग्निं गुहायाम् नष्टवन्तः, तथा यज्ञः न स्यात्, वा जनमेजयस्य पराजयः स्यात्, यः सर्पाणां विनाशाय।" सर्वे कद्रूवंश्या एकत्र समागताः, 'एवं स्यात्' इति उक्त्वा, मन्त्रविदः, युक्तिमन्तः च संधिं अकुर्वन्। तत्र केचन सर्पाः उक्तवन्तः—"वयं ब्राह्मणश्रेष्ठाः भूत्वा जनमेजयं याचामः, यथा तस्य यज्ञः न स्यात्।" अन्ये, विवेकिनः, उक्तवन्तः—"वयं सर्वे तस्य मन्त्रिणः भूत्वा, स्वीकृताः स्याम्।" "सः सर्वेषु कार्येषु वयं निर्णयं पृच्छति; तत्र वयं यथा यज्ञः स्थगितः स्यात्, तथा उपदेशं दास्यामः।" "सः राजा, यः अस्मान् बहु मूल्यवान् मन्यते, बुद्धिमत्तमः, तस्मात् यज्ञं विषये स्पष्टं पृच्छति; वयं 'न' इति वदामः।" "बहून् दोषान् दर्शयामः, इह च परत्र, हेतुभिः कारणैः च, यज्ञः न स्यात्।" "यदि यज्ञस्य आचार्यः अस्ति, यः सर्पयज्ञविधौ कुशलः, राज्ञः हिताय प्रवृत्तः, तं कश्चित् सर्पः दंशति; सः सर्पः मृतः, तस्य मृत्युः सति, यज्ञः न भविष्यति।" "ये अन्ये सर्पयज्ञविदः, यज्ञकर्तारः, तान् सर्वान् दंशामः; तथा कार्यं सिध्यति।" अन्ये धर्मिष्ठाः, दयालवः सर्पाः उक्तवन्तः—"एषा अज्ञानता वः; ब्राह्मणवधः न युक्तः।" "विपत्तौ परमं शमः धर्मे स्थितः; धर्मविरोधः लोकनाशाय स्यात्।" अन्ये सर्पाः उक्तवन्तः—"वयं मेघाः भूत्वा, विद्युत्प्रभाः, वर्षं कृत्वा, यज्ञाग्निं शमयामः।" अन्ये सर्पश्रेष्ठाः उक्तवन्तः—"रात्रौ पात्रेषु, स्रुवेषु च गत्वा, शीघ्रं तानि चौर्यं कुर्मः, यदा जनाः असावधानाः; तथा यज्ञः स्थगितः स्यात्।" "वा यज्ञे, सर्पाः जनान् शतशः, सहस्रशः च दंशन्तु; तदा वयं निर्भयाः स्याम्।" "अथवा, सर्पाः यज्ञार्पितं अन्नं स्वमूत्रेन, पुरीषेण च मलिनं कुर्वन्तु, सर्वार्पणं नाशयन्तु।" एवं सर्पाणां मध्ये विविधः उपायः विचारितः, केचित् धर्मं, केचित् अधर्मं, केचित् बुद्धिम्, केचित् दया, अन्ये क्रूरताम् अपि प्रपन्नाः।