स तु वीर्यवन्तः सर्पाः भीमरूपिणः कीर्तिता इति पितरं पृष्ट्वा तं मातृशापं ज्ञात्वा किम् उत्तरं तैः कृतमिति शौनकः पप्रच्छ। तेषु शेषः प्रथितधर्मा, मातरं कद्रूं परित्यज्य, घोरं तपः समास्थाय, वायुभोजनः, दृढव्रतः, एकाकी, स्वात्मन्येव नित्यं स्थितः। स गन्धमादनं, बदर्यां, गोकर्णे, पुष्करारण्ये, हिमवत्पृष्ठे च विविधेषु पुण्यस्थलेषु, एकाकी, नियमपरायणः, तपः समाचरत्। तस्य घोरं तपस्यतः, कृशाङ्गस्य, जटिलस्य, वल्कलवाससः, ब्रह्मा प्रजापतिः साक्षात् समुपागम्य तम् उवाच— “किमेतत्तपस्यसि शेष? भूतानां हितं कुरु। त्वं हि तव घोरतपसा भूतान् क्लिश्नासि; किं ते मनसि स्थितम्, तन्मे ब्रूहि।” शेषः प्राञ्जलिः प्राह— “मम मातृजाता भ्रातरः सर्वे मन्दबुद्धयः; तेषु सह वासं न शक्नोमि; यदि अनुमन्यसे, तत् मम वरं देहि। ते हि परस्परं नित्यं द्विषन्ति, शत्रुवत्; ततोऽहं तपस्यामि, यथा तद् न पश्येयम्। न च ते विनतां तस्याः च सुतं सहन्ते; अपरश्च भ्राता वैनतेयः व्योम्नि विचरति। तं सदा द्विषन्ति, स तु सर्वेषां बलवत्तरः, पितुः कश्यपस्य महात्मनः वरं लब्ध्वा। तस्मादहं तपसा देहम् उत्सृज्य, मृत्योरपि अनन्तरं, तेषु सहवासं न भूयात् इति चिन्तयामि।” एवं शेषे ब्रुवति, ब्रह्मा तम् उवाच— “जानामि अहं यत् भ्रातृभिः कृतम्। तव मातुः अपराधात् भ्रातरः महत् आपदं प्राप्ताः; किन्तु तत्रैव पूर्वं प्रतिकारः कृतः। तस्मात् भ्रातॄन् न शोच्याः; शेष, वरं वृणीष्व यं काङ्क्षसि। तव प्रियार्थं अद्य वरं दास्यामि; भवत्येव तव धर्मे स्थितं मनः। एष एव मम वरः, भगवन्, धर्मे, शम्ये, तपसि च मे मनः रमेत। तव दमेन शमेन च तुष्टोऽस्मि; अद्य ममाज्ञया लोकहितं कर्तव्यम् अस्ति। एषा पृथ्वी पर्वतवनसमृद्धा, समुद्रग्रामोपवननगरयुक्ता, शेष, त्वया स्थिरा धार्या, अचला क्रियताम्।” शेषः प्राह— “यथा वरदः प्रजापतिर्, भूतपतिः, जगन्नाथः ब्रवीति, तथैव अहम् अचलां पृथ्वीं धारयिष्ये, यदि प्रजापतिः स्थानं ददाति।” ब्रह्मा उवाच— “पृथिव्याः अधः पत, सर्पश्रेष्ठ; सा स्वयम् एव स्थानं दास्यति। पृथ्वीं धारयन्, शेष, महद् उपकारं मम करिष्यसि।” एवमुक्त्वा शेषः विवरं कृत्वा पृथिव्याः अधः प्रविष्टः, भूताधिपतिरिव, अग्रजः नागानां, तत्रैव स्थित्वा, फणाभिः पृथिवीं समन्तात् परिवेष्ट्य, तां देवीं धारयामास। तं ब्रह्मा उवाच— “त्वं शेष, सर्पश्रेष्ठ, धर्मदेव, एकाकीमिमां पृथिवीं अनन्तवेष्टनया धारयसि, यथा अहं वा, उत वा अधिकेन बलात्।” एवं बलवान् अनन्तः पृथिव्याः अधः स्थित्वा, एकाकी जगद् धारयति ब्रह्मणः आज्ञया। ततः ब्रह्मा अनन्ताय दिव्यं सुपर्णं, श्रेष्ठं अमराणां, गरुडं, सखायं ददौ। अनन्ते गच्छति, वासुकिः महाबलः नागैः समनुज्ञातः, यथा देवा इन्द्रं, तथा नागैः राजा अभिषिक्तः। मातुः शापं श्रुत्वा, वासुकिः सर्पश्रेष्ठः चिन्तयामास यथा स शापो न स्यात्। तदा स भ्रातृभिः सह, ऐरावतादिभिः, धर्मनिष्ठैः, मन्त्रयामास। स तान् उवाच— “सर्वेऽपि शापः यथोक्तः, सर्वे जानन्ति; वयं विमुक्तये प्रयत्नं कुर्मः। सर्वेषां शापानां प्रतिकृतिर्भवति; किन्तु मातृशप्तानां न कुतश्चित् मोक्षः। नित्यं शाश्वताः सत्याश्च अपि शप्ताः इति श्रुत्वा, हृदि कम्पो जायते। निश्चितं नः विनाशः प्राप्तः; भीषणः शापः अस्मद्वशेन मातुः उक्तः; न च देवोऽपि तां वारयामास। अतः अद्य सर्पाणां हिताय मन्त्रयामः, यथा सर्वे सुखिनः स्युर्म, कालश्च न अतिवर्तेत्। सर्वे वयं बुद्धिमन्तः; मन्त्रयन्तः विमुक्तये उपायं विचिन्वामः। यथा देवा गुहायां निहितं वह्निं नष्टवन्तः, तथा यज्ञो न स्यात्, वा पराजयः जायेत, जनमेजयस्य, सर्पविनाशाय। एवमुक्त्वा सर्वे कद्रूवंश्या एकत्र समागत्य, मन्त्रविदः, निश्चयं चक्रुः। केचित् सर्पाः ऊचुः— “ब्राह्मणश्रेष्ठाः भूत्वा जनमेजयं याचामः, यथा स यज्ञं न कुर्यात्।” अन्ये ऊचुः— “वयं सर्वे तस्य मन्त्रिणः भविष्यामः, प्रियं प्रियतमा इव। स नः सर्वेष्वपि कार्येषु पृच्छिष्यति; तत्र वयं यथा यज्ञः न स्यात्, तथा उपदेशं दास्यामः। राजा सः, यो नः पूज्यः, प्राज्ञेषु श्रेष्ठः, यज्ञस्य विषये पृच्छन्, तत्र वयं ‘न’ इति वदेमः।” एवं सर्पाणां धर्मनिष्ठानां, भ्रातृणां च, शेषस्य तपश्चर्या, ब्रह्मणः वरदानं, पृथिवीधारणं, वासुकेः मन्त्रणां च, सर्वं सम्यग् अभवत्।