यो महात्मनः सुपर्णाधिपतेः स्तुत्या पुण्यलाभाय सततं ब्राह्मणश्रेष्ठसभायां यः कथामिमां शृणोति वा पठति वा, स निःसंशयं स्वर्गमवाप्नोति। एवमेतत्सर्वं सूतनन्दन त्वया नागशापस्य कारणं विनतायाश्च पुत्रस्य च चरितं विहितम्। कद्रुविण्या विनतायाश्च पत्या दत्तानां वराणां च, तथा विनतायाः द्वयोः सुपर्णपुत्रयोः नामानि अपि त्वया उक्तानि। किन्तु, हे सूतपुत्र, नागानां नामानि त्वया न कीर्तितानि; तेषां प्रमुख्यानि नामानि श्रोतुमिच्छामः। ततो वैशम्पायनः उवाच— हे तपस्विन्, नागानां नामानि बहूनि सन्ति, सर्वाणि न संक्षिप्य वक्तुम् अर्हामि; तु प्रमुखानि नागनामानि शृणु। प्रथमं शेषः जातः, ततः वासुकिः, ततोऽनन्तरं ऐरावतः, तक्षकः, कर्कोटकः, धनञ्जयः च। कालियः, मणिनागः, अपूरणः, पिञ्जरकः, एलापत्रः, वामनः च नागरूपेण अभवन्। नीलः, अनिलः, कल्माषः, शबलः, आर्यकः, उग्रकः, कलशपोटकः च। सुमनाख्यः, दधिमुखः, विमलपिण्डकः, आप्तः, कोटरकः, शङ्खः, वलिशिखः च। निष्ठणकः, हेमगुहः, नहुषः, पिङ्गलः, बाह्यकर्णः, हस्तिपदः, मुद्गरपिण्डकः च। कंबलः, अश्वतरः, कालिकेयः, वृत्तसंवर्तकौ द्वौ, पद्मनामानौ द्वौ च। शङ्खमुखः, कूष्माण्डकः, क्षेमः, पिण्डरकः च। करवीरः, पुष्पदंष्ट्रः, बिल्वकः, बिल्वपाण्डुरः, मूषकदः, शङ्खशिराः, पूर्णभद्रः, हरिद्रकः च। अपराजितः, ज्योतिकः, पन्नगः, श्रीवाहः, कौरव्यः, धृतराष्ट्रः, शङ्खपिण्डः च। विराजः, सुभाहुः, शालिपिण्डः, हस्तिपिण्डः, पीठरकः, सुमुखः, कौणपाशनः च। कुठारः, कुञ्जरः, नागः, प्रभाकरः, कुमुदः, कुमुदाक्षः, तित्तिरिः, हालिकः च। कर्दमः महागः, नागः बहुमूलकः, कर्करः, अकर्करः, कुंडोदरः, महोदरः च। एते, द्विजश्रेष्ठ, प्रमुख्याः नागाः कीर्तिताः; अन्ये, बहवः सन्ति, नामतो न कीर्तिताः। एतेषां च सन्तानाः, तेषां च सन्तानपुत्राः, अपरिमेयाः; तद्विज्ञानात्, न सर्वान् गणयामि, हे तपस्विन्। अत्र सहस्रशः, दशसहस्रशः, कोटिशश्च नागाः सन्ति, ये गणनायाः पराङ्मुखाः। एवं बलवन्तः भीमवेगाः नागाः कीर्तिताः, हे पितः; तस्य शापस्य विज्ञाय प्रत्युत्तरं किमकुर्वन्? तेषु, श्रीमान् शेषः कद्रुवां परित्यज्य, गाढं तपश्चरन् वाताहारः, दृढव्रतः अभवत्। स गन्धमादनगिरौ, बदर्यां, गोकर्णे, पुष्करारण्ये, हिमालयपार्श्वे च, विविधेषु तीर्थक्षेत्रेषु, नित्यमेकाकी, संयतः, निग्रहशीलः, सदा नियतात्मा तपश्चर्यायाम् अभवत्। तस्य कठोरं तपः कुर्वतः, महर्षेः कृशदेहस्य, जटाचीरधारिणः, ब्रह्मा साक्षात् ददर्श। स ब्रह्मा तं तपस्विनं शेषं प्रीत्या उवाच— "किं त्वया क्रियते, शेष? भूतानां हितमाचर। त्वया घोरं तपश्चर्यया, अघशंसिन, भूतानि पीड्यन्ते; वद मे, शेष, किम् अभिलषितम् अस्ति तव हृदि?" शेष उवाच— "मम सर्वे भ्रातरः मातृसम्भवाः, मन्दबुद्धयः; तेषु सह वसितुं न शक्ष्यामि—तदनुज्ञातुं भवता। ते मिथः स्पर्धन्ते, शत्रुवत्; तस्मात् अहं तपश्चर्यां चरामि, यथा तेषां संगमं न पश्येयम्। ते विनतां तस्याः पुत्रं च सदा न सहन्ते; अपरः भ्राता वैनतेयः च आकाशे विचरति। तेन सदा द्वेष्यन्ते, स तु सर्वेषां बलिष्ठः, पितुः कश्यपस्य महात्मनः वरप्राप्त्या। तस्मात्, अहं तपश्चर्यां चरेयं शरीरं च परित्यज्य; मृत्योरपि पश्चात् तेषां संगमो मया न कर्तव्यः—कथं भवेत।" एवं शेषेण उक्ते, ब्रह्मा तम् उवाच— "जानामि, शेष, सर्वं यद् भ्रातृकृतम्। मातुः अपराधात् तव भ्रातरः महाभये स्थिताः; नाग, तेषां निवारणं पूर्वमेव विनियोजितम्। भ्रातॄन् त्वं न शोचनीयः; अधुना, शेष, वरं वृणीष्व—यद् इच्छसि। वरं तुभ्यं दास्यामि अद्य, मम तव प्रीतिः परमा; सौभाग्येन तव मनः धर्मे प्रतिष्ठितम्, नागश्रेष्ठ। सदा तव मनः धर्मे स्थातु।" शेष उवाच— "एष एव मम वाञ्छितो वरः, भगवन्, प्रजापते! धर्मे, शमस्य, तपसि च, मम मनः रमेत।" ब्रह्मा उवाच— "तव संयमेन शमेन च तुष्टोऽस्मि, शेष। अद्य मम आज्ञया लोकहिताय कर्तव्यं त्वया। इयं पृथिवी पर्वतवनराजिसमायुक्ता, सागरग्रामकाननपुरनगरीभिः भूषिता—त्वया, शेष, सुस्थिरं धार्या, यथा सा चलं न स्यात्।" शेष उवाच— "यथैव वरदः प्रभुः प्रजापतिः भूमिपतिः, भूताधिपः, जगन्नाथः उक्तवान्, तथैव अहं पृथिवीं स्थिरां धारयिष्यामि, यद्यस्मिन्मे वासस्थानं ददाति प्रजापतिः।