पाण्डुपुत्राणां आगमनसमये सर्वत्र "स्वागतम्! सौभाग्येन पाण्डुवंशं पश्यामः" इति स्वागतवचनानि श्रूयन्ते स्म। तस्यां कल्याणध्वनौ शमायामानायां, सर्वतः अदृश्यैः प्राणिभिः इव महान् शब्दः उत्पपात। पुष्पवृष्टिः, शुभगन्धाः, शङ्खदुन्दुभिध्वनयः च तत्र पाण्डवानां प्रवेशे अद्भुतं दृश्यं निर्मिमुः। नगरवासिनः हर्षात् परमं सुखं प्राप्नुवन्; तत्र महान् निनादः आकाशम् अस्पृशत्, यशश्च पाण्डवानां वर्धितम्। तत्र पाण्डवाः सर्वाणि वेदशास्त्राणि विविधविद्याश्च अधीत्य, सम्मानिताः निर्भयाः च निवसन्। युधिष्ठिरेण शौचात्, भीमसेनेन स्थैर्यात्, अर्जुनेन वीर्येण च जनाः तुष्टाः। कुन्त्याः वृद्धसेवया, यमयोरवमानित्वेन, सर्वेषां च वीर्येण, समग्रं जगत् तृप्तिम् अगच्छत्। ततः राजसूयसभायाम् अर्जुनः स्वयंवरे कृष्णां विजय्य, सुदुष्करं कर्म चकार। तस्मात् कालात् प्रभृति सः सर्वेषां धनुष्मतां मध्ये आदित्यवत् दुरापः, युद्धे अपि दुर्लक्ष्यः, मान्यः अभवत्। सः सर्वान् राज्ञः महाचमूं च विजित्य, राज्ञे राजसूयमहं समर्पयत्। सः राजसूयमहः युधिष्ठिरेण सफलीकृतः। वसुदेवस्य बुद्ध्या, भीमार्जुनयोः बलात्, जरासन्धः चेदिराजश्च अहङ्कारिणौ हतौ। ततः दुर्योधनः तत्र आगत्य, बहून् दानानि—रत्नानि, सुवर्णम्, मणीन्, गावः, गजाः, अश्वाः, धनं च—अपश्यत्। विविधवस्त्राणि, उत्तरीयाणि, आवरणानि, कंबलानि, अजिनानि, चित्रशय्यानि, सुकुमारशयानि च अपश्यत्। पाण्डवानां तदीयं ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, दुर्योधने महती मत्सरजा ईर्ष्या उत्पन्ना। मायया निर्मितं दिव्यप्रासादसदृशं सभागृहं पाण्डवेभ्यः प्राप्तं दृष्ट्वा, सः संतप्तः। तत्र सः मोहात् पतन्, वासुदेवभीमयोरग्रे, कुलहीन इव, उपहसितः। विविधैः सुखैः रत्नैः च उपभुज्यमानः, धृतराष्ट्रपुत्रः, कृशः, क्षामः, मृगसदृशः वर्णितः। ततः पुत्रप्रियः धृतराष्ट्रः, अक्षय्यक्रीडां अनुमन्य, वसुदेवस्य कोपं महान् अभवत्। तस्य मनः न तुष्टम्; विवादेषु न हर्षं प्राप; द्यूतजन्यं घोरं अन्यायं विविधदोषांश्च उपेक्षितवान्। विदुरभीष्मद्रोणशारद्वतकृपान् परित्यज्य, तस्मिन् कलहसमये, क्षत्रियाः परस्परद्वेषेण दग्धाः। पाण्डुपुत्रेषु विजेषु, महतीं आपदं श्रुत्वा, दुर्योधनकर्णशकुनिनां चेष्टितं ज्ञात्वा—दीर्घं चिन्तयित्वा, धृतराष्ट्रः संजयम् उवाच—"यत् मया उच्यते तत् त्वं शृणु, संजय। त्वं बुद्धिमान्, विज्ञः, पूजितः; मम युद्धे इच्छा नास्ति, न च कुलनाशे हर्षः। मम आत्मजेषु पाण्डुपुत्रेषु च भेदः नास्ति; तथापि मम पुत्राः कोपात् मां वृद्धं द्वेषन्ति। पुत्रस्नेहेन, दुर्बलत्वेन, अन्धः इव, दुर्योधनस्य मूढभावे मोहं गच्छामि।" "राजसूये पाण्डवतेजः ऐश्वर्यं च दृष्ट्वा, तस्य सिंहासनारोहणं च दृष्ट्वा, मम पुत्रः लज्जितः। कोपात्, युद्धे पाण्डवान् न जित्वा, क्षत्रियः अपि, मनोबलं ह्रासयत्, तादृशं ऐश्वर्यं न प्राप। गान्धारराजेन सह द्यूतक्रीडां कृतवान्; यत् तत्र जातं तद् यथावत् शृणु। मम वाक्यानि युक्तियुक्तानि सत्यानि च शृण्वन्, त्वं मां प्राज्ञदृष्ट्या ज्ञास्यसि।" "यदा अर्जुनः धनुषा लक्ष्यं हित्वा भूमौ पातितवान्, कृष्णां च सर्वेषां राज्ञां पुरतः विजित्य, तदा संजय, विजयस्य आशा मया न कृताः। यदा द्वारकायाः सुभद्रा अर्जुनेन हृत्वा परिणीता, द्वावपि वृष्ण्यौ इन्द्रप्रस्थं गतौ, तदा मम विजयाशा नासीत्। यदा अर्जुनः दिव्यैः बाणैः देवेन्द्रं प्रतिषिध्य, खाण्डवे अग्निं तर्पितवान्, तदा मम विजयाशा नासीत्।" "यदा पञ्च पाण्डवाः लाक्षागृहात् उद्धृत्य, विदुरेण स्वहिताय साहाय्यं कृतम्, तदा मम विजयाशा नासीत्। यदा द्रौपदी अर्जुनेन लक्ष्यवेधात् सभायाम् उपलभ्य, पाञ्चालपाण्डववीरैः सह संगता, तदा मम विजयाशा नासीत्। यदा भीमसेनः जरासन्धं, मगधश्रेष्ठं, समरे हत्वा, तदा मम विजयाशा नासीत्।" "यदा पाण्डवाः दिग्विजयं कृत्वा, पृथिव्याः सर्वान् नृपान् वशे स्थाप्य, महत् राजसूयमहं कृतवन्तः, तदा मम विजयाशा नासीत्। यदा द्रौपदी रुदती, एकवस्त्रा, रजस्वला, रक्षकेषु सती अपि, सभायाम् आनीता, तदा मम विजयाशा नासीत्। यदा मूढः दुःशासनः तत्र वस्त्राणां राशिं सञ्चित्य, तदन्तं न कृत्वा निर्गतः, तदा मम विजयाशा नासीत्।" "यदा शकुनिना द्यूते युधिष्ठिरः पराजितः, राज्यं हृतं, अनुत्तमैर् भ्रातृभिः अनुगतः, तदा मम विजयाशा नासीत्।