स एवमुक्तः पुरन्दरं प्रति—“यथा त्वं इच्छसि, तथा मम त्वया सह सौहृदमस्तु। किन्तु विद्धि, मम बलं महद् अतिदुर्ल्लङ्घ्यम्।” इत्युक्ते, तं देवराजं प्रत्युवाच—“साधवः स्वबलं न स्वयमेव स्तुवन्ति, देवश्रेष्ठ; अप्रार्थितं स्वयंप्रहृष्टं स्वगुणकथनं तत्क्षणात् दोषाय भवति। अन्येन पृष्टः सन् एव पुरुषः स्वगुणान् वदेत्, न तु स्वयमेव अप्रार्थितः, शक्र। तथापि त्वया मित्रमिति संबोधितोऽहं, पृष्टश्च, तस्मात् वक्ष्यामि; न हि स्वस्तुतिः कारणं विना वक्तव्या।” “शक्र, अहं एकपक्षेणैव एतां पृथ्वीं सगिरिवनजलां त्वां चापि धारयितुं शक्नोमि, यदि त्वं मयि विश्वसि। न केवलं पृथिवीं, सर्वाणि लोकानि स्थावरजङ्गमैः सहितानि अहं श्रान्तिं विना वाहयितुं शक्नोमि; एतद् मे महद् बलं विद्धि।” एवं कथयित्वा, महायशाः कीरितिः पुण्यश्लोकानां श्रेष्ठः, शौनकेन, देवानां नाथेन, लोकहितेन, संबोधितः। शौनकः उवाच—“यथा त्वया उक्तं, तथा स्यात्; सर्वं त्वयि साध्यमस्ति। इदानीं मत्तः एतद् उत्तमं चिरस्थायि सौहृदं गृहाण।” “यदि मम सोमस्य आवश्यकता नास्ति, तर्हि सोमः यः त्वया दातव्यः, तं तेषां प्रति दत्तः, ये नः क्लेशं कुर्युः।” इत्युक्त्वा, “किञ्चित् कारणं प्रति अहं एष सोमं गृह्णामि; सोमं न कस्यापि भक्ष्याय दास्यामि। यत्र अहं स्वयम् एष सोमं स्थापयिष्यामि, तत्र, सहस्राक्ष, त्वं तं कुशशय्यायाम् आदाय गन्तुं शक्नोषि, त्रैलोक्यनाथ।” ततः तेन उक्तैर्वाक्यैः तुष्टः, अण्डजः देवानां श्रेष्ठः, तं यच्चानिष्टं वरं गृहाण, इति तम् उक्तवान्। स तु, कद्रूसुतान् विस्मृत्य, प्रत्युवाच—“शक्र, बलवन्तः सर्पाः मम भोजनं भवन्तु।” इत्युक्ते, “अहं सर्वस्य अधिपतिः; तव वाञ्छितं करिष्यामि। बलवन्तः सर्पाः तव भोजनं भवन्तु, शक्र।” इति प्रतिज्ञाय, दानवविनाशकः स योगिनां प्रभुः हरिं अन्वगच्छत्। तेन गारुडेण यथोक्तं कार्यमपि अनुमोदितम्; तदा देवेशः पुनः वचनमिदं विवक्तवान्—“यदा सोमः स्थाप्यते, तदा अहं गृह्णीयाम्।” इत्युक्त्वा सुपर्णः शीघ्रं मातरं प्रति जगाम। स विनयं कृत्वा, शिरसा प्रणम्य, इदं वचनं उवाच—“मातरः, एष अमृतनिधिः मया सुरालयात् नीतः। आज्ञापय, किं करवाणि? एष अमृतः सोमः अहं कुशशय्यायां स्थापयिष्यामि। स्नात्वा, शुभैः संस्कारैः भूषिताः, ततो यूयं सर्पाः पिबध्वं; यथा त्वया उक्तं, तथा भवतु। एषा मम माता अद्य प्रभृति भवतु; युष्माभिः यथोक्तं, तव वचनं सम्पूर्णं मम जातम्।” ततोऽनुज्ञाय, सर्पाः स्नानाय जग्मुः; शक्रः अपि सोमं गृहित्वा दिवं पुनः प्रतिपेदे। सर्पाः सोमकामाः, स्नात्वा, मन्त्रं जपित्वा, हृष्टाः, शुभैः संस्कारैः भूषिताः, तस्मिन्नेव देशे समाययुः। परस्परद्वेषं धारयन्तः, ते सोमपानाय अग्रे धावन्तः, “अहं पूर्वं गमिष्यामि! अहं पूर्वं गमिष्यामि!” इत्येकैकः प्राक्रोशत्। यदा सोमः कुशशय्यायाम् उपविष्टः, तदा सर्पाः तस्य स्थानस्य मिथ्यात्वं ज्नात्वा, सोमस्य अपहृतिं बुबुधिरे। “एष सोमस्थानम्,” इति मन्यन्तः, ते दर्भतृणमलिहन्; तेन कर्मणा तेषां जिह्वाः द्विधा अभवन्। सोमस्पर्शात् तानि पावनानि तृणानि अमरत्वं प्राप्तानि; सर्पाः तु, विनतां परित्यज्य, गारुडबलात्, मोहं अगच्छन्। एवं सोमो गारुडेनेत्येव हृतः; सर्पाः द्विजिह्वाः कृताः तेन महात्मना। ततः सुपर्णः, परमसन्तोषं प्राप्य, स्वकार्यसिद्ध्याः, वनान्तरे मातरं विनतां प्रहृष्टां चकार; स पक्षिराट्, सर्पभक्षणेन पूजितः, ख्यातिं तु किंचित् ह्रासयामास। यं कश्चित् ब्राह्मणश्रेष्ठसभायां एतदाख्यानं शृणोति वा पठति वा, स निःसंशयं स्वर्गं गच्छति, महात्मनः पक्षिराजस्य स्तुत्या पुण्यलाभं लभते। एवं सूतनन्दन, त्वया सर्पशापहेतुः, विनता च तस्य पुत्रस्य च चरितं विस्तरेण कथितम्। तवापि पत्या कद्रुविनत्योः वरदानं, च विनतायाः द्वयोः पक्षिपुत्रयोः नामानि उक्तानि। किन्तु, सूतपुत्र, त्वया सर्पाणां नामानि न कीर्तितानि; तेषां मुख्यनामानि श्रोतुमिच्छामः। ततः स मुनीः उवाच—“बहूनि हि सर्पाणां नामानि, सर्वाणि न वक्ष्यामि; मुख्यनामानि मे शृणु। आदौ शेषः जातः, ततः वासुकिः; तयोः अनन्तरं ऐरावतः, तक्षकः, कर्कोटकः, धनञ्जयः च। कालियः, मणिनागः, अपूरणः, पिञ्जरकः, ऐलपत्रः, वामनः च सर्पत्वेन जाताः। नीलः, अनिलः, काल्माषः, शबलः, आर्यकः, उग्रकः, कलशपोटकः च। सुमनाख्यः, दधिमुखः, विमलपिण्डकः, आप्तः, कोटरकः, शङ्खः, वालिशिखः। निष्टणकः, हेमगुहः, नहुषः, पिङ्गलः, बाह्यकर्णः, हस्तिपदः, मुद्गरपिण्डकः च।” इति स महात्मनां सर्पाणां मुख्यनामानि कथयामास।