महाबलशाली गरुडः तदा तेषां विविधैः प्रकारैः प्रहरणैः शत्रून् व्याघातयन्, ते च रक्तधाराभिः सिञ्चमानाः मेघगर्जनसदृशं निनदन्तः पतिताः। स सर्वान् हत्वा, तेषां प्राणेषु निष्क्रान्तेषु, पक्षिराजः सोमस्य अन्वेषणे प्रवृत्तः सर्वतः वह्निं ददर्श। स महद् ज्वलदग्निं पश्यति, यस्य ज्वालाः सर्वदिक् व्याप्ताः, तीव्रवेगवातेन समुत्थिताः, तीक्ष्णरश्मयः, दहन्त्यः, नभः व्याप्नुवन्त्यः। तदा स शत्रुतापनः, स्वपक्षरथेन तं दहन्तमग्निं नद्याः माध्यम् उपयुज्य अतिक्रम्य, प्रविष्टुम् इच्छन् स्वशरीरं संकुच्य अग्निं निगृह्य तत्र प्रविवेश। ततः स शीघ्रं पुनः वेगेन प्रत्यागच्छन्, जम्बूनदसदृशं सुवर्णमयं रूपं धृत्वा, प्रभाराशिसंयुक्तः, बलात् सागरं प्रति जलप्रवाह इव प्रविवेश। तत्र सोमस्यान्तिके चक्रं तदीक्षत, यस्य तीक्ष्णधाराः निरन्तरं परिभ्रमन्ति, लोहमयं, अतीव तीक्ष्णं, दैवतैः सोमपालनाय निर्मितम्। तद् अग्निसूर्यसदृशदीप्त्या दीप्तमानं, भीषणरूपं, संहारकारणं, तं देवैः सुसंस्कृतं ददर्श। तत्र चक्रे सुषिरं दृष्ट्वा, विहंगमः क्षणेन शरीरे संकुच्य, रश्म्यन्तरं शीघ्रं प्रविवेश। तस्य चक्रस्य अधः द्वौ सर्पौ आसातां, अग्निसमप्रभौ, विद्युत्सदृशजिह्वौ, बलेन महानौ, दीप्तमुखौ, दीप्तनेत्रौ। तयोः नेत्रे विषयुक्ते, अतीव उग्रे, नित्यं कुपिते, शीघ्रगामी च, तौ सोमस्य रक्षार्थं स्थितौ सर्पश्रेष्ठौ ददर्श। तयोः नेत्रे नित्यं क्रुद्धे, चक्षुषी अपलकिते, यं कश्चन ताभ्यां दृष्टः, स क्षणेन भस्मसात् क्रियते। तौ दृष्ट्वा, विनतानन्दनः सहसा विषण्णः अभवत् – 'कथं एतौ महाबलिनौ, पिङ्गभक्षिणौ, जेतुं शक्ये?' इति चिन्तयन्, गरुडः शीघ्रं भयम् उत्सृज्य, रजसा तयोः नेत्रे आवृत्य, अदृष्टः ताभ्यां सर्वतो विदारयत्। तयोः शरीरे आरोह्य, विनतानन्दनः, व्योमचारी, शीघ्रं मध्यतः छित्वा सोमाय अभिद्रवत्। तत्र महाबलः विनतानन्दनः सोमं जग्राह, बलात् तं यन्त्रं विदार्य, वेगेन आकाशं प्रति प्रस्थितः। सोमं अपिबन् न, पक्षिराजः शीघ्रं तं गृहित्वा, अनिश्रान्तः, सूर्यप्रभां निरुद्ध्वा निर्गतः। तत्रैव व्योम्नि गरुडः विष्णुं समगच्छत्; नारायणः तस्य कर्मणा, यद् अलोलुपेन कृतम्, तुष्टः अभवत्। तदा अव्ययः भगवान् व्योमचारीणं प्राह – 'वरदः अहम्' इति। स च व्योमचारी वरम् अयाचत् – 'त्वत्तः उपरि स्थेयम्' इति। पुनः स नारायणं प्राह – 'मम वयं चिरंजीवित्वं च भवतु, सोमपानं विना अपि।' विष्णुः विनतानन्दनाय उक्तवान् – 'एवमस्तु' इति। वरप्राप्तः गरुडः विष्णुं वनान्तरे पुनः प्राह – 'भगवन्, भवतः अपि वरः दातव्यः।' विष्णुः तं महाबलं निर्जितविग्रहम् आत्मनः वाहनत्वेन ववृते। भगवान् तं ध्वजत्वेन च अकरोत् – 'मम उपरि स्थास्यसि' इति। 'एवमस्तु' इति उक्त्वा, पक्षिराजः नारायणं प्रणम्य निर्गतः। स महावेगेन, वातसमानवेगः, प्रस्थितः। तदा स गच्छन्, इन्द्रेण वज्रायुधेन पक्षिराजः ताडितः। इन्द्रः कोपात्, सोमं वहन्तं गरुडं ताडयामास। तदा पक्षिराजः इन्द्रं प्रहसन्, सान्त्वेन प्राह – 'यस्य अस्थिना वज्रः जातः, तं मुनिं पूजयिष्यामि।' 'वज्रं च त्वां च, शतक्रतो, पूजयिष्यामि। एकं पर्णं पतिष्यामि, यस्य अन्तं त्वं न पश्यसि।' 'न च वज्रताडनात् मम किमपि वेदना अस्ति।' इति उक्त्वा, पक्षिराजः स्वपुत्रं मुमोच। तस्य शोभनं पर्णं दृष्ट्वा, ते प्रोचुः – 'सुपर्णः भवतु' इति। तद् अद्भुतं दृष्ट्वा, सहस्राक्षः पुरन्दरः, तं पक्षिराजं महात्मानं ज्ञात्वा, प्राह – 'मम तव परमं, अप्रतिमं बलं ज्ञातुम् इच्छामि, चिरस्थायी मैत्रीं च त्वया सह कर्तुम् इच्छामि, पक्षिश्रेष्ठ।' तदा गरुडः प्राह – 'यथा त्वया इच्छितं, तथा मैत्री अस्तु, पुरन्दर। मम बलं तु महद्, दुःसहम् एव।' 'साधवः स्वबलं न प्रशंसन्ति, देवश्रेष्ठ; अनुत्पृष्टया स्वयम् आत्मप्रशंसा दोषाय भवति।' 'पृष्टः अपि अन्येन, पृथिवीपते, गुणान् वक्तव्यान्, न तु स्वयंप्रशंसा अनपृष्टया, शतक्रतो।' 'यतः त्वं मैत्रीं कृत्वा पृच्छसि, तस्मात् वक्ष्यामि; हेतोः विना आत्मप्रशंसा न वक्तव्या।' 'शक्र, एकेन पक्षेण अहं एतां पृथिवीं, पर्वतान्, वनानि, आपः च, त्वाम् अपि, धारयितुं शक्नोमि यदि त्वं मयि आश्रयः।' 'सर्वलोकान् स्थावरजङ्गमान् च, अनिश्रान्तः, अहं वहेयम्; एतत् मम महद् बलं विद्धि।' एवं उक्त्वा, कीर्तिमान् सुपर्णः, पुण्यात्मनां श्रेष्ठः, शौनकः, देवानां नाथः, लोकहितः, तम् एवम् अवदत् – 'यथा त्वया उक्तम्, तथा एव अस्तु; सर्वं त्वयि सम्भवति। अधुना मम परमां शाश्वतीं मैत्रीं गृहाण।' 'यदि मया सोमस्य आवश्यकता नास्ति, सोमः प्रदीयताम्। येन त्वया सोमः दास्यते, ते एव अस्माकं विघ्नकर्तारः।' 'किञ्चित् कारणं सन्ति, येन सोमं गृह्णामि; सोमं कस्यचित् पानाय न दास्ये।