पाण्डु मृगशिकारायाम् अत्यन्तक्लेशेन महतीं विपत्तिं प्राप्तवान्। तस्य पुत्राः, पृथा-सुताः, जन्मादारभ्य सततं शिष्टाचारं धर्मनियमं च अनुवर्तन्ते स्म। पृथा, मातुः अनुमत्याः, धर्मस्य गुह्योपदेशानुसारं, पुत्रकाम्या धर्मं, वायुम्, इन्द्रं च आहूयत्। तदा पाण्डु-पत्नी कुन्ती, धर्मस्य गुह्योपदेशानुसारं, पुत्रार्थं धर्मं, वायुम्, इन्द्रं च आहूयत्। तस्याः आह्वानात् मद्री अपि अश्विनौ मन्त्रैः आहूयत्। एवं पाण्डु-पुत्राः कुन्त्या मद्र्या च मन्त्रैः उत्पन्नाः, तपस्विभिः सह समवर्धिताः, मातृभिः रक्षिताः। शुद्धे पुण्ये च वनान्तरे, आर्याणां महाश्रमेषु च, सर्वे बलवन्तः पाण्डवाः अभिजाताः। किन्तु मद्र्या सह संगमात्, ऋषेः शापबलात्, पाण्डुः शतशृङ्गे पुण्ये पर्वते मृतः। ततः ऋषयः स्वयम् एव तान् बालान्, तपस्विनः, सुन्दराः, जटिलाः, ब्रह्मचर्यनिष्ठान्, धृतराष्ट्र-पुत्राणां समीपं नीतवन्तः। 'एते तव पुत्राः, भ्रातरः, शिष्याः, मित्राणि च—पाण्डवाः,' इति उक्त्वा ऋषयः अदृश्याः अभवन्। तेषां ऋषिभिः पाण्डवान् परिचितान् दृष्ट्वा, कौरवाः, नगरजनाः, नागरिकाः च, अत्यन्तं हर्षिताः, उच्चैः शब्दम् उत्सवम् च कृतवन्तः। केचन 'एते तस्य पुत्राः', अन्ये 'न तस्य पुत्राः', अन्ये 'कथं तस्य पुत्राः, पाण्डुः चिरं मृतः' इति विस्मयम् अभिव्यञ्जयन्ति स्म। 'स्वागतम्! सौभाग्येन पाण्डु-वंशः दृष्टः'—इति स्वागतवाक्यानि सर्वत्र श्रूयन्ते स्म। तत् कोलाहले शान्ते, सर्वतः अदृश्यैः भूतेभ्यः नादः उत्पन्नः। पुष्पवृष्टिः, शुभगन्धः, शङ्खध्वनिः, मृदङ्गनादः च पाण्डवानां प्रवेशे अद्भुतं प्रकटितम्। हर्षात् सर्वे जनाः महतीं मुदम् अनुभूतवन्तः, तत्र उन्नतः शब्दः दिवम् स्पृशन् कीर्तिम् वर्धयन् अभवत्। तत्र पाण्डवाः, सर्ववेदविद्या-विज्ञानानि अधीत्य, सम्मानिताः, निर्भयाः च निवसन्ति स्म। जनाः युधिष्ठिरस्य शुद्ध्याः, भीमसेनस्य स्थैर्यस्य, अर्जुनस्य पराक्रमस्य च तुष्टाः अभवन्। कुन्त्याः वृद्धसेवानात्, यमयोर विनयात्, सर्वेषां वीर्येण च, सर्वं जगत् तुष्टम् अभवत्। ततः राजसंसदि अर्जुनः कृष्णां स्वयम्वरायां विजित्य, दुष्करं कर्म कृतवान्। तस्मात् कालात्, अस्मिन लोके, सः सर्वेषां धनुष्मतां मध्ये पूजितः, युद्धे अपि सूर्यवत् दुरदर्शः अभवत्। सर्वान् राजान् महाश्रेष्ठान् विजित्य, अर्जुनः राजसूय-यज्ञं राजा युधिष्ठिराय आनयत्। महान् राजसूयः युधिष्ठिरेण सम्पन्नः। वासुदेवस्य बुद्ध्या, भीमार्जुनयोः बलात्, जरासन्धः चेदिराजः च हतौ। ततः दुर्योधनः तत्र आगत्य, रत्नानि, सुवर्णम्, मणीन्, गोः, गजः, अश्वः, वित्तं च दृष्टवान्। विविधवस्त्राणि, चादराणि, आच्छादनानि, कम्बलानि, मृगचर्माणि, रत्नमयाः शय्याः, उत्तमपर्वतानि च अपि दृष्टवान्। पाण्डवानां महद् ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, दुर्योधनस्य मनसि स्पर्धाजन्यं महद् ईर्ष्याव्याप्तम् अभवत्। मायया निर्मितं दिव्यं सभागृहं पाण्डवेषु आगतम् दृष्ट्वा, सः क्लेशितः अभवत्। तत्र, मोहात्, सः भ्रमन्, वासुदेवभीमयोः पुरतः, कुलहीनवत्, उपहासितः अभवत्। विविधैः सुखैः रत्नैः च उपभुक्तः, धृतराष्ट्र-पुत्रः मृगवत्, श्वेतः, कृशः, क्षीणः इति वर्णितः। ततः धृतराष्ट्रः, पुत्रस्नेहेन, द्यूतम् अनुमोदितवान्; तद् श्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः महान् अभवत्। तस्य मनः न तुष्टम्, विवादेषु न हर्षः; द्यूतजं घोरं अन्यायं दुष्कृत्यं च अवलोक्य, सः उपेक्षितवान्। विदुरं, भीष्मं, द्रोणं, शारद्वतं, कृपं च त्यक्त्वा, तस्मिन् कलहजन्मनि, क्षत्रियाः परस्परं द्वेषेण ज्वलिताः। पाण्डवाः विजिताः, दुःखं श्रुत्वा, दुर्योधनकर्णशकुनिनां चेष्टाः ज्ञात्वा—दीर्घविचारात् धृतराष्ट्रः संजयाय उक्तवान्—'यद् अहम् वदामि, सर्वं शृणु, संजय, न तव मनसि कुप्येत। त्वं पण्डितः, बुद्धिमान्, ज्ञानसम्पन्नः; मम कलहः न इच्छामि, कुलनाशे न हर्षः। मम पुत्रेषु पाण्डुपुत्रेषु च भेदः नास्ति; किन्तु मम पुत्राः कोपात् मम विरोधं कुर्वन्ति, यद्यपि अहम् वृद्धः। पुत्रस्नेहात्, दुर्बलतया, अन्धत्वेन च, अहम् एतत् सहनं करोमि; मोहितः, दुर्योधनस्य मूढभावे सममोहितः। राजसूये पाण्डवस्य ऐश्वर्यं वीर्यं च दृष्ट्वा, तस्य अभिषेकं च, मम पुत्रः अपमानितः। कोपात्, युद्धे पाण्डवान् न विजित्य, क्षत्रियत्वेन, सः उत्साहं हिनस्ति, तादृशं ऐश्वर्यं न प्राप्नोति। गान्धारराजेन सह, मायया द्यूतं कल्पितम्; यत् अहम् जानामि, तत् शृणु, संजय। यदा मे वाक्यं युक्तं सत्यं च शृणोषि, तदा, सुतपुत्र, त्वं मां ज्ञानचक्षुषा पश्यसि।