अमितबलपराक्रमतेजसः सुराः, अमृतरक्षणे दृढनिश्चयाः, दानवपुरविध्वंसिनः, अग्निसमप्रभाभिः देहैः दीप्तिमन्तः बभासिरे। त एव महायुद्धाय सज्जीभूताः तस्थुः, तत्र शतसहस्रशः लौहदण्डैः क्षेत्रं संकीर्णम् आसीत्, यथा सूर्यकिरणैः व्याप्तं नभः शोभते। एतस्मिन्नन्तरे, सूतपुत्र, पृष्टं—किमिन्द्रस्य दोषः? किं वा प्रमादः? कथं वा वालखिल्यतपसा गरुड उत्पन्नः? कश्च कारणं येन कश्यपविनतयोः पुत्रः पक्षिराड् सर्वेषां भूतानाम् अजेयः अभेद्यश्च जातः? कथं स मुक्तसञ्चारी, कामरूपी, व्योमचारी अभवत्? एतत्सर्वं पुराणे यथोक्तं श्रोतुमिच्छामि। तदिदं पुराणविषयं त्वया पृष्टम्; तत्सर्वं संक्षेपेण शृणु, द्विजश्रेष्ठ। यदा कश्यपः प्रजापतिः पुत्रकाम्यया यज्ञं कर्तुम् उद्यतः, तदा मुनयः, देवाः, गन्धर्वाश्च तं साहाय्यं चक्रुः। तत्र समिध्संग्रहे कश्यपेन इन्द्रः, वालखिल्यैः मुनिभिः अन्यैश्च देवगणैः सहितः नियुक्तः। इन्द्रः बलसम्पन्नः, पर्वतसन्निभं समिद्भारं स्वल्पमेव मन्यन् वहन् जगाम। तदा सः पश्यति—अङ्गुष्ठमात्रशरीराः वालखिल्याः मुनयः, एकैव तृणदण्डिका संयुक्ताः मार्गे वहन्तः। कृशाः, तपसा जीवमाना, क्षुधया क्षीणाः, स्वाङ्गानि संकुच्य, गव्याङ्कुशोदके क्लेशं प्राप्नुवन्तः। सः इन्द्रः, स्वबलमदेन विस्मितः, तान् मुनीन् उपहस्य, तान् अवज्ञाय, शीघ्रं तं मार्गं जगाम। तदा ते मुनयः कोपविवर्धिताः, इन्द्रमपि कम्पयन्तं घोरं कर्म आरब्धुम् उद्यताः। ते तपस्विनः विधिवत् अग्नौ हविः समर्प्य, उच्चावचैः मन्त्रैः जपन्तः, एतां कामनां प्रार्थयन्तः— "अस्तु अस्माकं तपसा अन्य इन्द्र उत्पद्येत, कामसम्पन्नः, बलयुक्तः, इच्छयानुवर्तिता, यो देवराजं भीषयेत्। शतगुणवीर्यबलवेगसम्पन्नः भीमः कश्चिदस्तु, अस्माकं तपसः फलरूपेण।" एवं श्रुत्वा, इन्द्रः शतक्रतुः महद्भयम् आपन्नः, व्रतानुगः कश्यपं शरणं जगाम। तदा कश्यपः प्रजापतिः तं श्रुत्वा वालखिल्यान् उपगम्य तेषां कर्मसमाप्तिं पप्रच्छ— "कस्मिन्नर्थे युष्माभिः एष यज्ञकर्म आरब्धम्? सत्यमुक्तं युष्माभिः श्रोतुमिच्छामि।" ते ऊचुः—"इन्द्रेण, देवराजेन, गर्वसम्भ्रान्तेन, दुर्विवेकिना, सत्कृत्यं परित्यज्य, अस्माकं अवमानः कृतः। तस्मात्, कश्यप, अस्य प्रतिबन्धाय यज्ञः समारब्धः।" "एवं अस्तु" इति सत्यमुक्त्वा, कश्यपः सौम्यैः वाक्यैः तान् उवाच— "एष इन्द्रः ब्रह्मणाज्ञया त्रिलोकाध्यक्षः नियुक्तः; युष्माभिश्च इन्द्रस्यैव हेतोः प्रयत्नः कृतः। ब्रह्मवचनस्य विरोधो न कार्यः; युष्माकं च संकल्पः मिथ्या न भवति। अतः, स पक्षिणां इन्द्रत्वं प्राप्नुयात्, महाबलः स्यात्; देवराजस्य याचकस्य एष अनुग्रहः क्रियताम्।" एवं कश्यपवचनेन, तपोबलसम्पन्नाः वालखिल्याः प्रजापतिं पूजयित्वा प्रत्यूचुः— "एषः अस्माकं यत्नः इन्द्रस्यार्थे; भवतः यत्नः पुत्रकाम्यया। अतः, भवता स्वीकृत्य कर्म फलं प्राप्नुयात्; यथोचितं क्रियाताम्।" तस्मिन्नेव काले, दक्षकन्या, विनता नाम, पुण्यशीला, कीर्तिमती, पुत्रकामना बभूव। सा तपश्चर्यां कृत्वा, व्रतानुगता, पुंसवनस्नानेन शुद्धा, पतिं कश्यपं उपससार। तदा कश्यपः ताम् उवाच— "देवि, यद्वाञ्छसि तद् सफलं भविष्यति; त्वं द्वौ वीर्यवन्तौ पुत्रौ जनयिष्यसि, त्रैलोक्यनाथौ। वालखिल्यतपसा मम च संकल्पेन द्वौ तेजस्विनौ पुत्रौ त्रिषु लोकेषु पूजितौ जातौ भविष्यतः।" पुनः कश्यपः ताम् उवाच—"एषा महती शुभा गर्भावस्था सावधानता युज्यताम्।" "तयोः एकः सर्वपक्षिणां इन्द्रत्वं प्राप्स्यति, लोके वीर्यवान्, कामरूपी च भविष्यति।" ततः प्रजापतिः तुष्टः शतक्रतुम् उवाच— "द्वौ महाबलौ भ्रातरौ तव सहायौ भविष्यतः। न ते दोषः, पुरन्दर, ताभ्यां; शक्र, ते चिन्ता नास्ति, त्वमेव इन्द्रः स्थास्यसि।" "न च ब्रह्मवादिनः किञ्चित् अवज्ञातव्याः; न च गर्वेण तेषां वाक्यानि वज्रसमानि, क्रोधनियमानि, तिरस्कर्तव्यानि।" एवं कृतं, इन्द्रः निर्भयः स्वर्गं जगाम; विनता च कामसिद्ध्या प्रहृष्टा बभूव। सा द्वौ पुत्रौ अजायत—अरुणं च गरुडं च। अरुणः विकलाङ्गः, सवितुः पूर्वगः। गरुडः पक्षिणां मध्ये इन्द्रत्वेन अभिषिक्तः। तस्य महत्कर्म शृणु, भृगुनन्दन।