तत्र बलवतां श्रेष्ठः स पक्षी सोमस्य ग्रहणाय समर्थः, तेन सर्वं साध्यं भवेत्, यद्यपि दुष्करं दृश्यते, इति विश्वासः अभवत्। तस्यैव वचने श्रुत्वा, शक्रः अमृतरक्षिणः देवान् उवाच—"सर्वशक्तिमान् पक्षी सोमग्रहणाय सज्जः अस्ति।" ततोऽस्मिन्नेव काले शक्रः आज्ञापयत्—"सर्वे रक्षिणः सतर्काः भूत्वा, शस्त्राणि गृह्य, अमृतं सर्वतः रक्षत, मम आदेशं पालयन्तः।" बृहस्पतिः अपि उवाच—"वीर्यशाली देवाः, बलात् पक्षी सोमं न हरतु, तस्य बलं अतुलं हि।" एतेषां वचने श्रुत्वा देवाः विस्मिताः, दृढसंकल्पाः अमृतं परिवृत्य स्थिताः, तत्र वज्रधारी इन्द्रः तेजस्वी विराजमानः। तदा सर्वे देवाः सुवर्णकवचैः, मणिभिः, वैडूर्यशिलाभिः भूषिताः, दृढबुद्धयः अभवन्। प्रकाशमानानि दृढानि वर्माणि शरीरेषु धारयन्तः, विविधरूपाणि भीषणानि शस्त्राणि अपि गृहीत्वा। श्रेष्ठाः देवाः तीक्ष्णानि ज्वलन्ति शस्त्राणि, सर्वतः स्पर्शवर्णधूमयुक्तानि, उत्तोलयन्तः। तत्र चक्राणि, आयसदण्डान्, त्रिशूलान्, परशून्, तीक्ष्णशूलान्, निर्मलखड्गान्, भीषणगदाः, स्वस्वरूपानुकूलानि शस्त्राणि अपि धारयन्तः। दिव्याभरणैः भूषिताः, दीप्तशस्त्रधारिणः, अमलाः देवगणाः उज्ज्वलाः अभवन्। अतुलबलपराक्रमतेजसः, अमृतरक्षणे दृढसंकल्पाः, दैत्यनगरविनाशिनः देवाः अग्निवद् देहैः दीप्तिमन्तः अभवन्। एवं देवाः महायुद्धाय सज्जाः, शतसहस्राणि आयसदण्डानां यत्र, तद्विस्तीर्णं क्षेत्रं सूर्यरश्मिभिः आकाशवत् उज्ज्वलम् अभवत्। ततः जनकः रथकुमारः पृष्टवान्—"किं शक्रस्य दोषः, किं वा प्रमादः? कथं वा वालखिल्यानां तपसा गरुडः उत्पन्नः? कस्यापविनतयोर्यः पक्षिराजः, सर्वेषां मध्ये अविजेयः अभवत्, कथं सः अभवत्? कथं सः स्वेच्छाचारी, कामरूपी, आकाशचारी अभवत्? एतत् पुराणे यद् वर्तते, श्रोतुम् इच्छामि।" ततोऽहं वक्ष्यामि, इति द्विजाय उक्तम्—"एषा पुराणविषया कथा; संक्षेपेण शृणु।" कस्यपः प्रजापतिः पुत्रकाम्याय यज्ञं अकरोत्। तत्र ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः च सहायाः अभवन्। यज्ञस्य समिधां संग्रहे कस्यपः इन्द्रं, वालखिल्यऋषीन्, अन्यान् देवगणान् नियुक्तवान्। इन्द्रः महाबलः, पर्वतसदृशं भारं समिधां सहजं उठाय, सहजं वहन्, किञ्चित् श्रमं न अनुभूतवान्। तदा सः दृष्टवान्—अङ्गुष्ठमात्रशरीराः वालखिल्याः, एकं पलाशदण्डं यथासंभवम् वहन्तः। तपसा कृशाः, क्षुधया शिथिलाः, अंगानि आत्मन्येव संहृत्य, गोपदपंकजलोके क्लिश्यमानाः। तान् दृष्ट्वा, आत्मबलमदेन च, पुरन्दरः हसित्वा, उपहसित्वा, शीघ्रं तान् लंघितवान्। ततः तीव्रकोपेन, महाक्रोधेन, ते ऋषयः महत्तपः आरभन्त, यत् इन्द्राय अपि भयावहम् अभवत्। तैः तपस्विभिः विधिवत्, अग्नौ आहुतिर्विसर्जिता, उच्चनीचमन्त्रैः जप्यमानैः; तेषां कामनां शृणु। "अस्माकं तपसा अन्यः इन्द्रः उत्पन्नो भवतु, कामयुक्तः, बलयुक्तः, इच्छाचारी, यः देवेशस्य भयजनकः।" "शतगुणः इन्द्रात् वीर्ये, बलं, वेगे च, भीषणः उत्पन्नो भवतु, अस्माकं तपस्याः फलरूपेण।" एतद् ज्ञात्वा, शतयज्ञपति इन्द्रः, भयाकुलः, व्रतानिष्ठं कस्यपं शरणं गतः। कस्यपः देवेशस्य वचनं श्रुत्वा, वालखिल्यऋषीन् समीपं गत्वा, तेषां यज्ञस्य समाप्तिं पृष्टवान्। "कस्य कामनया यज्ञं आरभ्य, सत्यम् वदत, श्रोतुम् इच्छामि।" तैः उत्तरम्—"इन्द्रः अस्मान् अवज्ञाय, मदान्धः, विवेकहीनः, सदाचारं त्यक्त्वा, उपहसितवान्। तस्मात्, हे कस्यप, अस्य विघ्नाय यज्ञः आरभितः।" "तथास्तु," इति सत्यं उक्त्वा, कस्यपः सौम्यवाक्यैः तान् संबोधितवान्। "इन्द्रः ब्रह्मणः आज्ञया त्रैलोक्याधिपः नियुक्तः; यूयं अपि तस्यार्थे तपः कृतवन्तः। ब्रह्मवचनात् विपरीतं न कार्यम्; तु युष्माकं संकल्पः अपि अनृतः न भवति।" "स पक्षी इन्द्रः भवतु, अतिबलः, अतिशक्तिमान्; इन्द्रस्य कामनां पूरयत।" कस्यपस्य वचनेन, तपोविशेषयुक्ताः वालखिल्याः, प्रजापतिं समादृत्य, प्रत्युवाचुः—"अस्माकं यत्नः इन्द्रार्थः; तव यत्नः पुत्रार्थः।" "तस्मात्, तव अनुमतिः फलं ददातु; यथा इच्छसि, तथा कुरु।" तस्मिन्नेव काले, दक्षस्य कन्या, विनता नाम, पुण्यशीला, कीर्तिमती, पुत्रकामिनी अभवत्। सा तपः कृत्वा, व्रतेषु युक्ता, पुण्यस्नानेन शुद्धा, पुम्सवनक्रियायाम् स्नात्वा, पतिं कस्यपं उपगच्छत्। तदा कस्यपः तां सम्बोधितवान्।