कदाचित् कश्चन राज्ञः पुत्रस्य भविष्यदन्तकं ज्ञातुमिच्छन्, स तं अदृश्यं देवतात्मानं प्रार्थयामास—"भगवन्, त्वं देवो वा अन्यो वा, यथार्थं मम पुत्रस्य कः मृत्युर्भविष्यति, एतत् श्रोतुमिच्छामि।" तदा स अदृश्यः पुनः उवाच—"यस्याङ्के स्थाप्यमाने बालके, तस्य बाहू द्वौ सम्यगतिक्रान्तौ भविष्यतः, स एव तस्यान्तकृत् भविष्यति।" एवमुक्ते, बालकः भूमौ पतितः। तदा द्वौ पञ्चमुखौ सर्पौ तत्रैव दृश्येते स्म, तस्य बालस्य ललाटे तृतीयं नेत्रमपि प्रकटितम्। यः कश्चन तदेकं नेत्रं दृष्ट्वा निमज्जयितुमिच्छेत्, स एव मृत्युमाप्नोति—एवमुक्तं यत् स बालकः त्रिणि नेत्राणि, चत्वारि च बाहूनि अस्तीति। पृथिव्याः सर्वे राजानः तं द्रष्टुम् उत्सुकाः समागताः, तांश्च महाबलः राजा यथार्हं सत्कृत्य स्वागतमकरोत्। तस्मिन्नन्तरे, राजा तम् बालकं सर्वेषां राज्ञां गोदारे एकैकशः स्थापयामास; सहस्रशः राजानः तत्र आसन्। किं तु, तेषां कस्यापि गोदारे तं स्थापयित्वा किमपि विशेषं नाभवत्। केवलं द्वौ द्वारकावासिनौ बलवन्तौ, सङ्कर्षणश्च जनार्दनश्च, तद्वार्ता श्रुत्वा, तं द्रष्टुं सिसृक्षतुः। ततः द्वौ यादवौ सङ्कर्षणः केशवश्च, स्वपितुः कन्यां द्रष्टुं, चेदिनगरं समुपेत्य, राजानं च तां च यथोचितं पूजयित्वा, स्वास्थ्यमपृच्छताम्, उपाविशतां च। सा तु भगिनी, तौ वीरौ स्नेहेन सत्कृत्य, स्वकं पुत्रं दामोदरं स्वगोधरे स्थापयामास। यदा तु सः बालकः तस्याः गोदारे स्थाप्यते, तदा तस्य द्वौ बाहू दीर्घतरौ जातौ; ललाटस्थं नेत्रं भूमौ पतित्वा निमग्नम्। एतद्विलोक्य सा माता सन्त्रस्ता भयभीता च जात्वा, कृष्णं प्रार्थयामास—"कृष्ण, वरं देहि, महाबाहो, भयार्ता अहम्।" सा तम् उवाच—"त्वं दुःखितानां शरण्यः, भीतानां च अभयदः।" तदा यादवप्रमोदः कृष्णः प्रत्युवाच—"मा भैषीः सुभगे; मत्तः ते किमपि भयम् नास्ति। यं त्वं वरं वाञ्छसि, तं वद; कर्तास्मि ते हितम्, पितुः स्वसारि। शक्यं वा अशक्यं वा, यथाऽभिलषितं करिष्यामि।" एवं निवेदिते, सा कृष्णं यादवप्रमोदम् उवाच—"शिशुपालस्य अपराधान् क्षमस्व, यादवसिंह, मम कृते, प्रभो, एनं जीवय।" तदा स भगवान् उवाच—"शतं अपराधानां तव पितुः स्वसुः पुत्रस्य अहम् क्षमिष्यामि; तव पुत्रे यद्यपि मृत्युः युक्तः, तथापि मा शुचः।" एवं स्वमृत्युम् जानन्, यादवानां हर्षदं कृष्णं च, स पापात्मा शिशुपालः, मन्दधीः, तं गोविन्ददत्तवरं ज्ञात्वा, त्वां समाह्वयति, वीर, गर्वं वहन्। न हि एषा चेदिराजस्य बुद्धिः, येन त्वां, अच्युत, समाह्वयति; निश्चितं एष कृष्णस्यैव, जगन्नाथस्य, मतिः। कः हि राजा अद्य कालवशात्, भीमसेनं मम भूमौ पातयेत्, यथा एष स्वकुलनाशकः इच्छति? नूनं एषा हर्याः, महाबाहोः, निश्चला शक्तिरेव; हरिरेव स्वशक्तिं पुनः प्रतिपद्यते। एतेन, कुरुसिंह, चेदिराजः व्याघ्रवत् अत्यन्तं गर्जति, पापकृत्, सर्वानस्मान् अवज्ञाय। तदा चेदिराजः भीष्मवचनं न सहमाणः, क्रुद्धः, प्रत्युवाच। "एषा केशवस्य शक्ति: अस्माकं शत्रूणां भूयात्, यतो हि त्वं सदा स्तुतिपाठक इव तस्यैव गुणान् गायसि। यदि त्वं, भीष्म, अन्येषां स्तुतौ रमसे, तर्हि एतम् राजानं स्तौहि, जनार्दनं परित्यज्य। दरदं स्तौहि, बह्लिकाधिपतिं स्तौहि, येन जन्मनि भूमिः विदीर्णा।" "कर्णं स्तौहि, भीष्म, वङ्गाङ्गाधिपतिं, सहस्राक्षेण समं बलं यस्य, महेषुधिनम्। यस्य दिव्ये कुण्डले, स्वाभाविके, देवनिर्मिते, यस्य च कवचं उदितसूर्यसमानं दीप्तिमान्। येन जरासन्धः, दुर्निवार्यः, इन्द्रसमः, समरे विजितः, प्रायेण हतश्च।" "द्रोणं द्रोणसुतं च स्तौहि, पितरं पुत्रं च, महारथौ; सदा स्तुत्यौ, भीष्म, द्विजश्रेष्ठ। एतयोः कश्चन कोपितः, सर्वं जगदचेतनं कुर्यात् इति मे मतिः। न हि समरे द्रोणस्य, न अश्वत्थामनः तुल्यः कश्चन राजा दृश्यते, भीष्म, तौ त्वं न स्तौषि।" "क इह समुद्रपर्यन्ते भूमण्डले तुल्यः? तं च त्वं दुर्मुखं दुर्योधनं न स्तौषि। जयद्रथं च, शस्त्रज्ञं, धैर्यस्थिरं, द्रुमं किम्पुरुषाचार्यं, प्रख्यातवीर्यं—एतान् महानुभावान् विहाय, केशवं किमर्थं स्तौषि?" "भरतानां वृद्धाचार्यं, शारद्वतसुतं कृपं च, वीर्यवन्तौ—एतौ परित्यज्य, केशवं किमर्थं स्तौषि? रुक्मिणं धनुष्मतां श्रेष्ठं, नरश्रेष्ठं—तमपि परित्यज्य, केशवं किमर्थं स्तौषि?" "भीष्मकं वीर्यमन्तं, दन्तवक्रं राजानं, भगदत्तं, यूपकेतुं, जयत्सेनं मगधराटम्। विराटनं द्रुपदं, बलिनं शकुनिं, विंद्यं अनु विंद्यं च अवन्त्याधिपती, पाण्ड्यं, श्वेतं, उत्तमं।" "शङ्खं दीप्तमानं, गर्वितं वृषसेनं, विक्रान्तं एकलव्यं, महारथं कालिङ्गं च—एतान् सर्वान् अतिवर्त्य, केशवं किमर्थं स्तौषि? शल्यादीन् नृपतीन् च किमर्थं न स्तौषि? यदि स्तुतये ते मनः स्थितम्, भीष्म, तर्हि भूमिपतीन् स्तौहि।" एवं चेदिराजः सर्वेषां राज्ञां सामर्थ्यं कीर्तयन्, केशवस्य स्तुतिं न सहमाणः, भीष्मं प्रत्यभाषत।