तदा महाबलः पक्षिराजः गरुडः स्वचिन्तनवेगेन समन्वितः, तं विशालान्तः पर्वतमुद्दिश्य, हस्तयोः महाशाखां समुत्क्षिप्य, तत्रैव गजकच्छपौ च गृहीत्वा, शीघ्रतया व्योम्ना प्रस्थितवान्। तां महतीं शाखां न केनचित् बलिना अपि उत्तोलयितुं शक्येत, न तस्य महाकायस्य पशोः चर्मापि; किन्तु स पक्षिराजः तां महान् शाखां समालम्ब्य, तत्रैव व्योम्ना प्रस्थितवान्। स पक्षिराजः गरुडः, पक्षिणां श्रेष्ठः, अल्पेनैव कालेन लक्षयोजनशतानि व्यतीयाय। स पितुः निर्देशानुसारं तं पर्वतम् क्षणेन सम्प्राप्य, तत्र व्योमचारी महापक्षी, तां शाखां महतीं सघोषेण तस्मिन् पर्वते न्यपतयत्। तदा तस्य पक्षिणः पवनवेगेन स पर्वतराजः कम्पितः, वृक्षाश्च परस्परं संघट्टमानाः, पुष्पवृष्टिं समुत्पादयन्। ततः सर्वतः तस्य पर्वतस्य शिखराणि, रत्नस्वर्णविभूषितानि, भग्नानि, तं महापर्वतम् शोभयन्ति स्म। शाखाघातेन बहवः वृक्षाः हेमपुष्पैः सुस्फुरन्तः, विद्युल्लता इव मेघेषु दीप्तिमन्तः अभवन्। ते वृक्षाः स्वर्णसम्पुष्पिताः पर्वतधातुभिः मिश्रिताः, सूर्यकिरणैः स्पृष्टाः, तत्रैव दीप्तिमन्तः सञ्जज्ञुः। ततः स पक्षिराजः पर्वतशिखरे स्थित्वा, गजकच्छपौ अद्यत्। उभौ तौ गजकच्छपौ भुक्त्वा, स शीघ्रवेगी तर्क्ष्यः तस्मात् पर्वतशिखरात् पुनः व्योम्न उत्पपात्। तस्मिन्नन्तरे, दिविषतां मध्ये भीषणा अपशकुनाः प्रादुरभवन्; तदा शक्रस्य प्रियं वज्रं भयवेगेन स्फुरितम्। दिवः धूमशिखरयुक्तः अग्निशिखावत् उल्कापातः अभवत्; वसूनां रुद्राणां आदित्यनाम् मध्ये अपि तथैव। साध्यादीनां मरुद्गणानां च अन्येषां देवसंघानां च, सर्वे स्वस्वायुधानि गृहीत्वा, परस्परं समभ्यधावन्। तत्र देवासुरयुद्धे, यदृशं न कदापि दृष्टम्, वाताः गर्जन्तः, सहस्रशः उल्कापाताः अभवन्। आकाशे मेघरहिते अपि भीमः शब्दः अभवत्; देवदेवेन अपि रक्तवृष्टिः कृता। देवमाल्यं म्लानम्, तेजश्च नष्टम्; भीषणा मेघाः रक्तवृष्टिं चक्रुः। धूलिः समुत्थाय तेषां मुकुटेषु पतिता; तदा भयाकुलाः देवा, शक्रः च, तान् भीषणान् निमित्तान् दृष्ट्वा, बृहस्पतिम् अपृच्छत्। स शक्रः उवाच—"भगवन्, किमर्थं एते भीषणाः निमित्तानि आकस्मिकं जातानि? न किञ्चन रिपुम् पश्यामि, यो अस्मान् संग्रामे जेतुं शक्नुयात्।" बृहस्पतिः उवाच—"हे वज्रपाणे, तव दोषात्, तव प्रमादात् च, महात्मनाम् वालखिल्यानां तपसा—कश्यपस्य पुत्रः, विनतानन्दनः, सर्वरूपधारी, बलवान्, सोमहारणाय प्रवृत्तः। स पक्षिराजः, महाबलानाम् उत्तमः, सोममपि हर्तुं समर्थः; यदपि असम्भाव्यम्, तत् अपि साधयितुं शक्नुयात्।" इति श्रुत्वा, शक्रः सोमपालकान् उवाच—"महाबलः पक्षिराजः सोमग्रहणाय उद्यतः।" "सर्वे सज्जीभवतः, आयुधानि गृह्णीत, सर्वतः सोमं रक्षत, मम आज्ञया।" "वीर्यवन्तः देवाः, सोमं बलात् स न हरेत्, अतः रक्ष्यताम्," इति बृहस्पतिः। तद्वचनं श्रुत्वा, देवाः विस्मिताः, दृढनिश्चयेन, सोमं परिवृत्य स्थिताः; वज्रधारी शक्रः तत्र दीप्तिमान् स्थातुम् आरब्धवान्। ते सुवर्णमणिविचित्रं कवचं बिभ्राणाः, वैदूर्यखचितम्, दीप्तिमन्तः, दृढचित्ताः। तेजस्विनः स्थूलानि वर्माणि च बिभ्राणाः, नानारूपाणि भयानकानि आयुधानि च धारयन्तः। तत्र देवश्रेष्ठाः तीक्ष्णधाराणि शस्त्राणि, सर्वतः स्फुलिङ्गधूमयुतानि, उद्यम्य स्थिताः। चक्राणि, आयसदण्डानि, त्रिशूलानि, परशूनि, नानात्यक्त्राणि शितधाराणि, निर्मलखड्गान्, भीमदण्डांश्च गृहीत्वा, स्वस्वरूपानुसारम् अभ्यस्थितवन्तः। दिव्याभरणैः विभूषिताः, दीप्तायुधाः, अमलाः देवगणाः तत्र दीप्तिमन्तः स्थिताः। अद्वितीयबलवीर्यतेजसः, सोमरक्षणे दृढनिश्चयाः, दानवपुरीहन्तारः देवाः, अग्निवत् दीप्तदेहाः तत्र शोभमानाः। एवं देवाः महायुद्धाय सज्जीकृत्य, शतसहस्रशः आयसदण्डैः संकुलं तं देशं, सूर्यकान्तिभिः आकाशमिव शोभयन्ति स्म। अत्र सञ्जय उवाच—"किं शक्रस्य दोषः, कः प्रमादः? कथं वा वालखिल्यतपसा गरुडः उत्पन्नः? कथं कश्यपविनतासुतः पक्षिराजः सर्वेषां भूतानाम् अजेयः अभवन्? कथं स मुक्तसञ्चारः, कामरूपधारी, व्योमचारी जातः? एतद् सर्वं श्रोतुमिच्छामि, यदि पुराणे कथ्यते।" वैशम्पायन उवाच—"एष एव पुराणविषयः, यं त्वं पृच्छसि। तस्मात् सर्वं संक्षेपेण कथयामि। कश्यपः प्रजापतिः पुत्रकामः यज्ञं कुर्वन्, तत्र मुनयः, देवाः, गन्धर्वाश्च सहायाः आसन्। तत्र समिधानार्थं कश्यपः, इन्द्रं च वालखिल्यादीन् मुनिगणान् च नियुक्तवान्। इन्द्रः बलवान् सन्, पर्वतसन्निभं भारमुत्क्षिप्य, सहजं लाघवं दर्शयन्, तं भारम् अनायासेन वहन्। तदा पश्यति सः, वालखिल्यऋषीन्, अङ्गुष्ठमात्रशरीराण्, एकं पलाशदण्डं संयोज्य वहमानान्।