कस्मिंश्चित् काले, कौन्तेय, रामः कृष्णश्च वने प्रविश्य वृद्धगवां पालनं कुर्वन्तौ प्रकाशमानमुखौ विचरतः। तौ हृष्टया मनसा काननं निरीक्ष्य, वृक्षेषु विचरन्तौ, कूजन्तौ गीतानि गायन्तौ च प्रमोदेन रममाणौ। तौ च गोवृषभान् नाम्ना आह्वयन्तौ, शत्रून् विजित्य, सिद्धैः सह क्रीडितं क्रीडामृदितौ, पराजितौ न कदाचित्। तौ देवाविव, सुरैः पूजितौ, मानुषधर्मं आस्थितौ, स्वजातिगुणानुरूपैः क्रीडाभिः वनं रमयन्तौ। एवं तौ बाल्य एव गोपालकैः सह क्रीडाभिः प्रमुदितौ। ततः कृष्णः महातेजाः गोव्रजं जगाम, तत्र गवालकैः पर्वतमहोत्सवः क्रियते स्म। स शौरिः, सर्वभूताधिपः स्रष्टा च, पायसं भुक्त्वा, तं दृष्ट्वा सर्वे गोपालकाः कृष्णं समर्चयन्। तदा देवैः पूजितः, दिव्यं रूपं धारयामास; स सप्तदिनानि गोवर्धनं पर्वतं धारयामास। बाल्येऽपि वासुदेवः शत्रुनाशनः, गवां कृते क्रीडनाय दुष्करं कर्म चकार। तत् सर्वलोकानां महदाश्चर्यम् अभवत्, हे भारत; स देवदेवः पृथिवीं आगत्य, हृष्टः कृष्णं प्रणनाम। तं गोविन्दमित्यभाष्य, पुरन्दरः तं अभिषिच्य, पुरुहूतः गोविन्दं परिष्वज्य स्वर्गं जगाम। ततः कृष्णः गवां हितकामः शीघ्रं तं दानवं, अरिष्टाख्यं, वृषरूपिणं, जघान। ततः, राजन्, केशिनामकं दानवं, दशसहस्रगजबलसमन्वितं, अश्वरूपिणं, कृष्णः वने जघान। स मधुसूदनः, कमलसदृशेन, वज्रसमानदृढेन हस्तेन, मल्लः चाणूरं महाबलिनं निपातितवान्। गोविन्दः, रिपून् नाशयन्, सुदाम्नं च स्वसेनया परिवृतं, बालरूपेणैव, हे भारत, जघान। सभायां तु मुष्टिकः बलदेवेन सहजं हतः; कंसः च तस्य मन्त्रिभिः सह कृष्णेन निपातितः, हे भारत। कंसं सर्वेषां समक्षं हत्वा, स शत्रुनाशनः, उग्रसेनं राज्ये स्थाप्य, मातापित्रोः पादयोः प्रणम्य तस्थौ। एवं जनार्दनः तादृशानि कर्माणि कृतवान्। ततः तौ पुनः सन्दीपनिं गुरुमुपगम्य, गुरुसेवायामेव स्थितौ, धर्मज्ञौ धर्माचरणरतौ। तौ महात्मानौ, दृढव्रतौ, अवन्त्यां विचरन्तौ, चतुर्षष्टिदिनरात्रेषु सर्वैः शाखाभिः सह वेदानधीतवन्तौ। तौ यदुसुतौ लेखनगणनां, गान्धर्ववेदं, वैद्यम् अपि सम्यक् अधीतवन्तौ। द्वादशसु दिनेभ्यः गजाश्वरक्षणविद्यां सम्पूर्णां प्राप्य, पुनः तौ वीरौ सन्दीपनिं गुरुमुपेत्य स्थितवन्तौ। धनुर्वेदविद्यां श्रोतुमिच्छन्तौ तौ धर्मज्ञौ, धनुर्वेदाचार्यं प्रणम्य उपगम्य, तेन पूजितौ, अवन्त्यां वसन्तौ, पञ्चाशद्दिनरात्रेषु दशधा प्रतिष्ठितां विज्ञानां सम्यक् अधीतवन्तौ। तौ धनुर्वेदस्य सर्वं गुह्यविद्यां प्राप्तवन्तौ; तौ सिद्धौ दृष्ट्वा, विद्वानाचार्यः स्वार्थं प्रेरयामास। ततः सन्दीपनिः गोविन्दं महाबलिनं वरं याचते स्म—"मम पुत्रः मकरग्रस्तः अस्मिन्नप्सु नीतः।" "स मम पुत्रः, येन मकरः समुद्रे खादितः, तं आनय," इत्युक्त्वा, शोकाकुलस्य गुरोः कृते, स दुष्करं कर्म प्रतिजज्ञे। एवं तादृशं कर्म अन्येन कस्यचिदपि न शक्यं कर्तुम्; स एव सन्दीपनिपुत्रं नीतवान्, हे भारतश्रेष्ठ। तौ असुरं युद्धे निपात्य, सागरं नीतवन्तौ; तदा सन्दीपनिपुत्रस्य प्रसादेन, अनन्तवीर्यस्य, स चिरकालं प्रेतः सन्, शरीरं पुनः प्राप्तवान्। तदद्भुतं, अशक्यं, अचिन्त्यं च दृष्ट्वा, महदाश्चर्यम् अभवत् सर्वेषां भूतानाम्। सर्वासनानि, गाः, अश्वाः, वित्तं च, तत्सर्वं रामकेशवाभ्यां गुरवे समर्पितम्। गदायुद्धे, लौहयुद्धे, सर्वेषु शस्त्रेषु च केशवः सर्वोत्कृष्टां कीर्तिं लब्धवान्, सर्वेषु लोकेषु प्रसिद्धः। नारायणाद् अन्यः, सर्वरत्नैः भूषितः, सूर्यसदृशे रथे, शचिपतेः रथे, स्थितुं कः समर्थः? अन्यः कः अतुल्यः सारथिः, वज्रधारिणः प्रियः सखा? मातलिः परमपुरुषेण विना अन्यत्र सर्वत्र चिन्त्यः; अथवा भोजराजपुत्रः, अथवा कंसः, हे युधिष्ठिर। आयुधेषु, बले, शौर्ये च, स कर्तवीर्यसमः अभवत्; भोजराजपुत्रात्, भोजवंशवर्धनात्, नृपाः गरुडं दृष्ट्वा सर्पाः इव कम्पिताः। ये चित्रधनुष्मन्तः, खड्गिनः, निर्मलशूलिनश्च, शतशः शतसाहस्राणि पादातिनां तस्य आसन्, हे भारत। अष्टशतसाहस्राणि वीराणां, येषां न कदाचित् प्रत्यावर्तनं, तस्य आसन्। भोजराजस्य पताकाः सुवर्णमय्यः आसन्; तस्य रथाः, हे युधिष्ठिर, सुवर्णमयाः सुवर्णपट्टयुक्ताश्च। भोजराजपुत्रस्य गजाः तावन्त एव सेनायाः समाना आसन्; ये चित्रधनुष्मन्तः, खड्गिनः, निर्मलशूलिनश्च। एवं स भगवाँस्त्रैलोक्यविख्यातान्यनन्तविक्रमानि कर्माणि कृतवान्, सर्वलोकहिताय, गुरुसेवायै च, स्वबलं च प्रदर्शयन्।