महाबलिनः तैः दैत्यैः शस्त्रपाणिभिः सम्यगभिहतः अपि हरिः रणभूमौ अचलः पर्वतवत् अविचलितः स्थितवान्। तदा कालनेमिः क्रोधेन स्फुरितः, सुदृढां गदां समुत्क्षिप्य, विष्णुं च गरुडं च राजन् सम्यगभिहतः। अथ गरुडं श्रान्तं दृष्ट्वा, हरिः चक्रं समुत्क्षिप्य, कालनेमेः शतं शिरांसि बाहूंश्च छित्त्वा निपातितवान्। अन्यानपि दैत्यदानवान् समरे निहत्य, भगवाञ्छक्रादिभ्यः देवेभ्यः ऋषीणां च स्थानानि पुनः प्रतिसंस्थाप्य तेषां कर्तव्यविभागं विधाय, हरिः ब्रह्मणा सह ब्रह्मलोकं गतवान्। स ब्रह्मलोकं प्रविश्य, पुरातनं दिव्यम् आश्रयं नारायणस्य ब्रह्मणः स्थानं समुपेत्य, तत्र स भगवान् महर्षिभिः स्तुतः, सहस्रशिरसम् रूपम् आस्थाय, शयने शयानः विश्रामाय उपविवेश। स प्रपितामहः देवः, सनातनात्मा, निद्रया आविष्टः, अमृतात्मा विष्णुः, शान्तभावेन लोकं मोहेन आवृत्य शिशये। तस्मिन्नेव महात्मनि सुप्ते, मानवपरिमाणेन षट्त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि ययुः। कृतत्रेताद्वापरयुगानि ययुः; तेषां समाप्तौ, ब्रह्मणा देवैश्च, महर्षिभिः च स्तूयमानः स जागरूकः अभवत्। शय्यात् उत्थाय, विष्णुः ब्रह्मणा महर्षिभिः च सह, देवानां हिताय, देवानां सभां प्रति जगाम। सर्वे देवाः, हे भारत, ब्रह्मणा सह, मेरुपृष्ठे दिव्ये तेजस्विनि सभायां प्रविश्य, तत्र आसनानि उपविविशुः। तदा सभा शान्ता अभवत्। तत्र दुःखार्तया पृथिव्या दुःखपूर्णया गिरा भाषमाणया सभा व्याप्ता अभवत्। सा पृथिवी उवाच— "हे देवाः, अहं महाबलिनां नृपाणां सेनाभिः क्लिष्टा, सदा भारार्ता दुःखेन जीवामि। प्रतिनगरे प्रतिराजः कोटिसैन्यैः परिवृतः; प्रतिप्रदेशे शतानि ग्रामाणां, सहस्राणि कुलानि। सहस्रशः नृपतिभिः, पातालतलसेनाभिश्च, दशसहस्रशः ग्रामनगरराज्यैः, अहं विश्रान्तिं न प्राप्य, क्लिष्टा अस्मि। अतः स्वबलात् अहं न शक्नोमि जनान् धारयितुम्; दुष्टासुरैः च सदा पीडिता अस्मि।" एवं पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा, नारायणः देवः सर्वान् देवान् पृथिव्यां अवतरणाय आज्ञापयामास। ततः अहं ते कथयिष्यामि, यत् भगवतः विष्णोः वासुदेवस्य पुत्रस्य तस्मिन्काले कृतं, शृणु। वासुदेवस्य महात्मनः महिमानं कर्माणि च, देवानां हिताय, लोकानां च श्रेयसे, अहं वर्णयिष्यामि। यदा, हे प्रिय, स भगवान् स्वर्गे न रमते स्म, तदा सर्वव्यापी, पृथिव्यां सुखदः, प्रजाः नियोजयामास। तदा असुरविनाशाय स मरुतः, वसून्, सूर्यचन्द्रमसौ च प्रेरयामास। गन्धर्वाः, अप्सराः, रुद्राः, आदित्याः, अश्विनौ अपि आहूय— "मानुषलोके जन्म कुरुत, हे लोकनाथाः" इति उक्तवान्। स विशाललोचनः स्वकृत्याय चराचराणि सृष्ट्वा, गोविन्दः, "जायन्ताम्" इति उक्त्वा, पशुरूपिणः अपि तत्रैव जनयामास। सर्वे एते सर्वज्ञेन यदुकुले जन्म प्राप्ताः; हरिः स्वयम् अनेकधा भूत्वा तत्र प्रविष्टः, पृथिवीमवलोक्य तां पालयामास, हे नरश्रेष्ठ। अजातशत्रुः अपि स्वेच्छया पृथिव्याम् अवतीर्णः, हे राजन्; तस्य यशः अहं ते कथयिष्यामि, शृणु। जनार्दनस्य जन्मनि, समुद्राः प्रमुदिताः कम्पिताः, पर्वतानि चलितानि; शान्तानि अग्नयः प्रज्वलिताः। शुभवाताः प्रववुः, धूलिः उपशान्ता, प्रभामयः प्रकाशः अभवत् जनार्दनस्य जन्मनि। दिव्यदुन्दुभयः आकाशे महानादं निनदुः, देवाः पुष्पवृष्टिं चक्रुः तत्र आगमने। आशीर्वचनैः महर्षयः प्रमुदिताः, मधुसूदनं स्तुत्वा, तस्य आगमने उपस्थिताः। तदा तान् नारदप्रमुखान् ऋषीन् दृष्ट्वा, गन्धर्वाप्सरसां गणाः समीपे नृत्यगीतं चक्रुः। सहस्रलोचनः इन्द्रः, शचीपतिः, गोविन्दं उपगम्य, तेजसा युक्तः, महर्षींस्तुष्टाव्, सम्मानं च ददौ। देवानां कार्याणि कृत्वा, तेषां हितं संपाद्य, स लोकसृजः देवः स्वतेजसा पुनः स्वर्गं प्रतिपेदे। एवं उक्त्वा, स महर्षिभिः सह, सर्वान् अनुमन्य, स्वमाहात्म्यं गुह्यं कृत्वा, स्वर्गं पुनः अगच्छत्। कृष्णः नन्दगोपगृहे बहून् वर्षाणि निवसन्, कदाचित् शय्यायां शयानं शिशुं तत्र स्थाप्य, यशोदा तं यमुनातटं गता। तदा बालकः स्वहस्तपादैः क्रीडन्, मधुरं क्रन्दितुम् आरब्धवान्। केशवः पदाङ्गुष्ठेन शकटं विदार्य, एकेन पादेन तं शकटं व्यपातयत्; ततः मातुः स्तन्यकामः, शिशुः चेष्टमानः अपि रुरोद। शकटं भग्नं, पात्राणि चूर्णितानि दृष्ट्वा, जनाः तेन बालककृत्येन अतिविस्मिताः अभवन्। शूरसेनैः तत्र महदाश्चर्यं दृष्टम्— शयानः स तेजस्वी कंसानुचरं तत्रैव निहन्ति स्म।