स राजा युधिष्ठिर, तदा कालनेमिरसुरो दिवाकरसदृशमणिमुकुटं बिभ्रत्, शोभमानैर्भूषणैः किङ्किणीमेखलाभिश्च विराजमानः, धूम्रकेतुः पिङ्गलश्मश्रुः, कोपदग्धोष्ठः, विकृतमुखः क्रूरदर्शनश्च दृष्यते स्म। तस्य विशालं तनु त्रिलोकीयावकाशव्यापि बभूव, स देवताः संग्रामे संत्रासयन् दश दिशः आवृत्य स्थितवान्। स तदा परमक्रुद्धः मृत्युसदृशं विवृतमुखं कृत्वा, देवतानां प्रति शस्त्रवृष्टिं प्रावर्तयत्। पुनः, युधिष्ठिर, दैत्यदानवाः कोपसमन्विताः समरे सर्वान् देवतान् अभिपीडयन्। तत्र कालनेमिना सह दैत्यैः समरे पीड्यमानाः देवाः, महाबाहो, दशसु दिशः पलायितवन्तः। तेषां पलायमानानां दृष्ट्वा, महाबलः असुरः कालनेमिः इन्द्रं यमं वरुणं वायूं कुबेरं सूर्यं च अन्वधावत्। स तान् चान्यान् च गणान् विजित्य, स्वकार्यं समाप्य, शीघ्रं सर्वान् जित्वा, महाबलः कालनेमिः— स खं मध्ये विराजमानं गरुडारूढं तेजस्विनं विष्णुं दृष्ट्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः, तं प्रति संप्रववृते। स शतबाहुः, सर्वशस्त्राणि गृह्य, दैत्यपतिः क्रुद्धः, तानि शस्त्राणि विष्णोः उरसि क्षिप्तवान्, हे भारत। तदा सर्वे दैत्यदानवाः मायया सह, शस्त्राणि आदाय, विष्णुं प्रति सम्यक् अभ्यधावन्। तेषां महाबलिनां दैत्यानां शस्त्रधारिणां प्रहारेऽपि, हरिः समरे न चचाल, पर्वतसदृशः अचलं स्थितवान्। पुनः क्रुद्धः कालनेमिः दृढगदां उत्तोल्य, विष्णुं गरुडं च तया प्रहारं चकार, राजन्। तदा गरुडं श्रान्तं दृष्ट्वा, हरिः स्वं चक्रं उत्तोल्य, कालनेमेश्च शतशिरः शतबाहूंश्च छित्त्वा निपातितवान्। स सर्वान् दैत्यदानवान् च समरे निहत्य, देवर्षीणां स्थानानि पुनः स्थापयामास। ततो देवतानां कृत्यं सम्यक् विधाय, हे भारत, हरिः ब्रह्मणा सह ब्रह्मलोकं प्रतिपेदे। स ब्रह्मलोकं प्रविश्य, प्राचीनं दिव्यं ब्रह्मणः निवेशनं नारायणस्य शरणं प्राप्तवान्। तत्र स भगवान् प्रविश्य, महर्षिभिः स्तूयमानः, सहस्रशीर्षं रूपं धारयित्वा, शय्यायां समुपविवेश। आद्यः स भगवान्, सनातनात्मा, निद्रया आविष्टः, विष्णुः अमरः, शान्तया शय्यायां संसारं मोहयन् स्थितवान्। तस्य तत्र शयाने महात्मनि, छत्त्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणि, मानुषगणनया, व्यतीतानि। कृतत्रेताद्वापरयुगानि अतीतानि; तेषां समाप्तौ, ब्रह्मणा देवैश्च, ऋषिभिश्च स्तूयमानः, स प्रबुद्धः अभवत्। शय्यायाः उत्थाय, विष्णुः ब्रह्मणा सह मुनिभिः, देवतानां हितार्थं सभां प्रतिपेदे। सर्वे देवाः, हे भारत, ब्रह्मणा सह, मन्दरशिखरे दिव्यां दीप्तां सभां प्रविश्य, तत्र उपविविशुः। तेषां तत्र उपविष्टानां, सभा मौनमगच्छत्; तत्रैव दुःखार्ता पृथ्वी दुःखपूर्णया वाचा अब्रवीत्— "देवाः, अहं महाबलिनां नृपतीनां सेनाभिः क्लिष्टा च श्राम्यन्ती च, दुःखेन जीवामि। प्रतिनगरे प्रतिनृपे कोटिसंख्यया सेनाः; प्रतिप्रदेशे शतशः ग्रामाः, सहस्रशः कुलानि च। सहस्रसंख्या नृपतिभिः, भूमिगर्भगणैः, दशसहस्रसंख्या ग्रामनगरराज्यैः, अहं विश्रान्तिं न प्राप्नोमि। अतः, मम शक्त्या न शक्नोमि लोकान् धारयितुं; दुष्टदैत्यैः च सदा पीड्ये।" पृथिव्याः वाक्यं श्रुत्वा, भगवान् नारायणः सर्वान् देवतान् भूमौ जन्म कर्तुम् आज्ञापयत्। तदा अहं ते कथयिष्यामि, हे राजन्, यत् तदा श्रीविष्णुः वासुदेवात्मजः अकरोत्; शृणु। वासुदेवस्य महात्मनः ऐश्वर्यं कर्म च देवहितं लोकानां च कल्याणाय वक्ष्यामि। यदा स भगवान् स्वर्गे न रमते स्म, तदा सर्वव्यापी पृथ्वीं प्रमोदाय प्राणिनः प्रेषयामास। तदा असुरविनाशाय, मरुतो वसवः सूर्यचन्द्रमसौ च प्रेरितवन्तः। गन्धर्वाप्सरसः रुद्रादित्याश्विन्यः च आहूय, "मानुषलोके जन्म कुरुत, सर्वलोकनाथाः!" इत्युक्त्वा। स विशाललोचनः स्वकार्यार्थं चलच्चराचरं सृष्ट्वा, गोविन्दः "जायन्ताम्" इति उक्त्वा, पशुरूपिणः च सह, तान् जन्म कर्तुम् अकारयत्। तान् सर्वान् स सर्वज्ञः यदुवंश्यां जन्म कर्तुम् अकारयत्; हरिः स्वं रूपं बहुधा कृत्वा, तत्र प्रविष्टः, पृथ्वीं रक्षायै स्थितवान्, नरश्रेष्ठ। अजातशत्रुः स्वेच्छया भूमौ जातः, राजन्; तस्य कीर्तिम् अहं कथयिष्यामि, भारतश्रेष्ठ। जनार्दनस्य जन्मनि, समुद्राः हृष्टाः कम्पितवन्तः, पर्वताः च प्रचलिताः, शान्ताग्नयः प्रज्वलिताः। शुभवाताः प्रववुः, रजः शान्तम्, प्रकाशमानाः दीपाः जनार्दनस्य जन्मनि प्रकाशिताः। दिव्यदुन्दुभयो व्यनदन्, देवाः पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः, तस्य आगमने। मुनयः प्रहृष्टाः, आशीर्वचनैः मधुसूदनं स्तुत्वा, तस्य आविर्भावे उपस्थितवन्तः।