बलिर्दैत्यराजः अश्वमेधं यज्ञश्रेष्ठं कर्तुं प्रववृते। तस्य दानवेंद्रस्य महायज्ञे प्रवृत्ते, युधिष्ठिर, भगवान् विष्णुः मानुषरूपं धारयन्, ब्रह्मचर्यव्रतेन स्वस्वरूपं गूढं कृत्वा, मुण्डशिराः, यज्ञोपवीती, कृष्णाजिनवासाः, शिखिधारी च बभूव। पल्लवदण्डमुद्यम्य, अद्भुतरूपवान् वामनः बलीस्य यज्ञसदने प्रविशत्, दानस्थानमुपसृत्य स्थितवान्। स तु वामनः दैत्यराजानं बलिं उवाच— "त्रीणि पादव्यानि भूमेः देहि," इति। तदा महाबलिः असुरश्रेष्ठः त्रीणि पादव्यानि भूमेः दातुम् अङ्गीकृत्य "एवं अस्तु" इति प्रतिजज्ञे। विष्णुः तदनु पृथिवीं लब्ध्वा, स्वस्वरूपं महद् विस्तारयामास। स बालकः, नरश्रेष्ठ, त्रिभिः पादैः दिवं, अन्तरिक्षं, पृथिवीं च व्याप्य, सर्वं अत्यतिक्रामत्। पुरा बलेर्यज्ञकाले, तेषां महात्मनाम् असुराणां, अपि च स्थिराणां, त्रिभिः पादविक्रान्तिभिः विष्णुना बलात् निगृहीतानि। तदा विप्रचित्तिप्रमुखाः महादैत्याः, कोपसंरक्ताः, विविधरूपिणः, महाकायाः, नानावर्णाम्बरधारिणः, विराजमानमाल्यगन्धानुलेपनाः, विविधायुधधारिणः, तेजसा दीप्तिमन्तः, समागताः। हरिः तत्र अग्रे गतः, तान् सर्वान् दैत्यगणान्, पादतलैः हस्ततलैश्च, जघान। स भीषणरूपं धारयन्, शीघ्रगामी, पृथिवीं जग्राह; आकाशं गत्वा, सूर्यलोकस्थाने स्थितवान्। स सर्वभूतात्मा, सूर्यतेजसा परमदीप्तः, सर्वदिक् सर्वदिशः प्रकाशयामास। स बलवान् विष्णुः, सर्वलोकान् प्रकाशयन्, पृथिव्यां पादविक्षेपे, चन्द्रसूर्यौ उरसि स्थितौ बभूवतुः। आकाशे पादविक्षेपे, दिवः नाभिस्थानं प्राहुः; परमपदविक्षेपे, तौ उभौ पार्श्वयोः स्थितौ। एवं द्विजातयः विष्णोः अपरिमितं वैभवं कथयन्ति; तस्य पादविक्षेपात् ब्रह्माण्डं विदीर्णमभवत्। तस्मात् विवरे, विष्णुपादात् पतिता गङ्गा, समुद्रं प्रति प्रवहन्ती, पावनी, सागरसंसक्तिं प्राप। स दानवानाम् अग्रगण्यान् हत्वा, पृथिवीं समग्रां जग्राह; असुरविभूतिं हरन्, जनार्दनः त्रिलोकीं विजित्य स्थितवान्। स दैत्याः पुत्रैः पत्निभिः सहितान् अधोऽधः पातालं प्रति प्रास्य, नमुचिं, शम्बरं, प्रह्लादं च महात्मानं अपि तत्र न्यवेशयत्। हरिः सर्वभूतात्मा, महाभूतानि, तेषां वैचित्र्यं, कालं च स्वदेहे साक्षात्कृतवान्। तस्मिन् देहे सर्वं जगत् एकत्रितं दृष्टम्; तस्माद् आत्मनः किञ्चिदपि अप्राप्तं नास्ति। उपेन्द्रस्य तं रूपं दृष्ट्वा, सर्वे देवासुरमानुष्याः, विष्णोः तेजसा विमूढाः, विस्मिताः बभूवुः। बली दर्पयुक्तः, यज्ञस्थले महात्मना बद्धः; विरोचनस्य सर्ववंशः पाताले न्यवेशयत्। एवमात्मनः अद्भुतानि कर्माणि कृत्वा, गरुडारूढः विष्णुः, सृष्टिकर्तुः परमतेजसा सन्न, न विस्मयं प्रपेदे। स सर्वाम् असुरसंपदं शचीपतये दत्तवान्; दानवघातकः विष्णुः, त्रिलोक्याः स्वामित्वं शक्राय न्यवेदयत्। एषा वामनावतारकथा, महात्मनः विष्णोः कीर्तिः, द्विजैः वेदविद्भिः श्रूयते। विष्णोः मनुष्येषु आविर्भावान् शृणु। पुनः विष्णोः परमतेजस्विनः, महात्मनः, उत्तमावतारः दत्तात्रेयऋषिः अभवत्। यदा वेदाः नष्टाः, यज्ञकर्माणि उपरमितानि, वर्णाश्रमधर्मः संकुलः, धर्मश्च हीनः अभवत्, तदा अधर्मो ववृधे, सत्यं नष्टं, अनृतं प्रवृत्तम्; जनाः क्षीणाः, धर्मोऽपि मूलतः नष्टः। स तदा वेदान् यज्ञैः कर्मभिश्च पुनः स्थापयामास; तेन वर्णाश्रमव्यवस्था विशुद्धा अभवत्। ह्यर्जुनः हैहयराजः, तस्य प्रसादं प्रार्थयन्, तस्मात् वरं लब्धुम् इच्छन्, दत्तात्रेयमुपास। स निर्ममः, निरहंकारी, अनसूयुः, दीर्घकालं वनं विचरन्, सम्यक् सेवया तं प्रीतिं प्राप्तवान्। दत्तात्रेयं सम्पूज्य, स राजन्, मुनिना, बुद्धिमन्ता, विशेषतः पण्डितैः पूजितेन, इमान् वरान् लब्धवान्। अमरत्वं विना, यः मुनिः न दत्तवान्, चत्वारः वराः स राजा अचिन्तयत्। "यशस्वी, उदारधीः, बलवान्, सत्यवादी, अनसूयुश्च भवेम" इति प्रथमं वरम्। "योनिजैः अण्डजैः सर्वैः, चराचरैः, धर्मेण अधिपत्यं कुर्याम्" इति द्वितीयम्। "पितॄणां, देवानां, ऋषीणां, ब्राह्मणानां च महायज्ञाः कुर्याम्; शत्रून् तीक्ष्णैः बाणैः जयेम" इति तृतीयम्। "न कश्चन, न स्वर्गे, न भूतपूर्वः, न भविष्यति मम तुल्यः; केवलं मम हन्ता एव मम तुल्यो भवेत्" इति चतुर्थम्। एवं कृतवीर्यपुत्रः अर्जुनः वरं लब्ध्वा, युद्धेषु पुत्रवत् अभवत्; माहिष्मत्यां सहस्रेषु सहस्रः बभूव। स सर्वां पृथिवीं, सागरेण परिवृतान् द्वीपांश्च, विजित्य, पुण्यकर्मा, आकाशे दीप्तसूर्यवत् विराजमानः बभूव। स इन्द्रद्वीपं, कशेरुं, कामद्वीपं, गभस्तिमन्तं, गन्धर्वद्वीपं, वरुणद्वीपं, तथा अतुलप्रभां रम्यां च पृथिवीं विजित्य बभूव। एवं भागवतश्च विष्णोः वामनावतारादयः, तथा दत्तात्रेयस्य महात्मनः कृत्यं, धर्मसंस्थापनं, अर्जुनस्य वरदानं, पृथिव्याः विजयश्च, सर्वं सम्यक् प्रवृत्तम्।