द्वैपायनः (व्यासः) प्रथमं तं अध्यायं, यः सर्वपर्वाणां सूच्याः वर्णनं, तस्य पुत्राय शुकाय उपदिशति। ततः तेन अन्येषां योग्यशिष्याणां प्रति तं दत्तम्; सः अन्यं संकलनं चक्रे, यत्र षष्टि शतं सहस्त्राणां श्लोकाः, तत्र च thirty hundred thousand श्लोकाः देवगणेषु प्रतिष्ठिताः। पितृलोकस्य तु पञ्चदश सहस्त्राणि, राक्षसयक्षेषु च चतुर्दश सहस्त्राणि, मनुष्यमध्ये च शतम् सहस्त्राणि प्रतिष्ठितानि। नारदः तं देवेषु गाथितवान्, आसित-देवलः पितृषु, शुकः तु गन्धर्वेषु, यक्षेषु च राक्षसेषु गाथितवान्। वैशम्पायनः तं गाथितवान् राज्ञः, यः महात्मा परिक्षितः, जनमेजयः इति च उपनामः। अत्र मानवजगत्, वैशम्पायनः, व्यासस्य धर्मात्मा शिष्यः, सर्ववेदज्ञाणां मध्ये प्रमुखः, तं गाथितवान्। अधुना श्रूयताम्, यः शतं सहस्त्राणि श्लोकानि अहम् उक्तवान्। दुर्योधनः क्रोधस्य महत् वृक्षः, कर्णः तस्य तना, शकुनिः शाखाः, दुष्टशासनः तस्य पुष्पफलानि, चक्रवर्तिः धृतराष्ट्रः, विवेकवर्जितः, तस्य मूलम् अस्ति। युधिष्ठिरः धर्मस्य महत् वृक्षः, अर्जुनः तस्य तना, भीमसेनः तस्य शाखाः, मद्रीपुत्राः तस्य पुष्पफलानि, कृष्णः, ब्रह्मा च ब्राह्मणाः तस्य मूलम् अस्ति। पाण्डुः, युद्धे बलवता विजयेन, बहूनि जनानि जित्वा, वनं सह जनैः निवसति, शिकारस्य समर्पितः। मृगस्य वधस्य कठिनता, तस्य महान् विपत्ति समागता; प्रीथायाः पुत्राः जन्मतः धर्मपथं च अनुयुज्यते। मातरः अनुमतिम् उपगम्य, धर्मस्य रहस्योपदेशेन, पुत्रानां इच्छया धर्मं, वायुं च इन्द्रं च आह्वयति। ततः कुन्ती, पतिसंनिष्ठिता, धर्मं, वायुं च इन्द्रं आह्वयति। तस्य आह्वानस्य प्रभावेन, मद्री अपि अश्विनौ आह्वयति; एवं सर्वे पाण्डवाः कुन्ती-मद्री द्वारा मन्त्रैः जाताः, तपस्विनः च पालनं प्राप्नुवन्ति। पवित्रेषु शुद्धेषु वनानां च महानां आश्रमेषु, सर्वे पाण्डवाः जाताः। किन्तु मद्रीसहितः, ऋषिणां श्रापशक्त्या, पाण्डुः शतसृंगगिरौ मरणं प्राप्नोति। ऋषयः स्वयम् तान् बालान्, तपस्विनः च सुन्दरः, जटिलः च ब्रह्मचारिणः, धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः समर्पयन्ति। "एते तव पुत्राः, भ्रातः, शिष्याः च मित्राः—पाण्डवाः," इति ऋषयः उक्त्वा दृष्टिम् अदृश्यन्त। यदा कौरवाः तान् पाण्डवाः दृष्ट्वा, सर्वे सम्मानिताः नागरिकाः च महान् हर्षं प्राप्नुवन्ति च उत्साहं च करोति। कश्चित् उक्तवान्, "एते तस्य;" अन्यः, "ते न तस्य;" अन्यः च, "कथमेताः तस्य, यः पाण्डुः पूर्वं मृतः?" इति आश्चर्यं प्रकटयन्ति। "स्वागतम्! शुभसंपद्, पाण्डोः वंशं दृष्ट्वा!" इति स्वागतम् सर्वत्र श्रूयते। यदा तस्य घोषः शान्तः जातः, तदा सर्वदिशां एकः गर्जनः उत्पन्नः, यथा अदृश्यानां प्राणिनां गर्जनम्। पुष्पवृष्टिः, शुभगन्धः, शङ्खानां च नादः, ढोलानां च नादः; पाण्डवेषु आगमनं अद्भुतम् इव। आनन्दात्, सर्वे नागरिकाः महान् हर्षं अनुभवन्ति; तत्र महत् नादः उत्पन्नः, स्वर्गं स्पृशति च तेषां कीर्तिं वर्धयति। तत्र पाण्डवः, सर्वे वेदाः च विविधविज्ञानानि अध्ययनम् कृतवतः, सम्मानिताः च भयात् मुक्ताः निवसन्ति। युधिष्ठिरस्य शुद्धतायाः कृते, भीमसेनस्य स्थैर्यस्य कृते, अर्जुनस्य वीर्यस्य कृते, सर्वे जनाः संतुष्टाः। कुन्तीस्य वृद्धेषु सेवा, जुड्वयोः विनम्रता, च सर्वाणां वीर्यं, सम्पूर्णं जगत् संतुष्टं जातम्। ततः राजसभा मध्ये, अर्जुनः कृष्णां स्वयमेव वरं गृहीत्वा, अत्यन्तं कठिनं कार्यं सम्पादितवान्। तस्मिन् समये, सः सर्वे धनुर्धराणां मध्ये सम्मानितः जातः, सूर्यवत्, युद्धे अपि दृष्टरूपेण। सर्वेषां राजानां च महाबलानां विजयेन, अर्जुनः महान् राजसूययागं राजा युधिष्ठिराय समर्पयति। महान् राजसूययागः युधिष्ठिरेन सम्पादितः। वसुदेवस्य बुद्धिमतो, भीमस्य च अर्जुनस्य बलात्, जरासन्धः च गर्वितः च चेदिकः हतः। ततः दुर्योधनः आगत्य, पाण्डवेषु महान् उपहारं, रत्नानि, स्वर्णं, मणयः, गोधूलयः, गजाः, अश्वाः च दृष्ट्वा। तस्य दृष्ट्वा च विविधवस्त्राणि, चादराणि, आवरणानि, ऊनकंबलानि, मृगचर्माणि, मूल्यवानि आसनानि च। पाण्डवेषु महान् समृद्धिं दृष्ट्वा, तस्मिन् ईर्ष्या उत्पन्ना, द्वेषात्। सर्वे पाण्डवेषु क्रीडागृहे, मायया निर्मितं च स्वर्गीयमहलम् दृष्ट्वा, दुर्योधनः दुःखितः जातः। तत्र सः भ्रमणं कृत्वा, वासुदेवस्य भीमस्य च समक्षे, निन्द्यते यथा सः कुलीनता वर्जितः। विभिन्नानां सुखानां रत्नानां च उपभोगं कुर्वन्, धृतराष्ट्रस्य पुत्रः श्वेतः, क्षीणः, पतितः मृगवत् अभिवर्णितः। ततः धृतराष्ट्रः, पुत्रस्य प्रियः, द्यूतस्य क्रीडां अनुमोदितवान्; एषः श्रवणं कृत्वा, वासुदेवस्य क्रोधः महान् जातः। तस्य मनः सुखं न प्राप्नोति, विवादेषु च न आनन्दं प्राप्नोति; द्यूतात् उत्पन्नानि भयंकराणि अन्यान्यायानि च दृष्ट्वा, सः दृष्टिं न ददाति।