हरिः, देवानां श्रेष्ठः, त्वरितं बलवत्तरं वरैः प्राप्तविभवमदेन चोद्यमानं दैत्यश्रेष्ठं हिरण्यकशिपुम् अवधीत्। हिरण्यकशिपुं सर्वांश्च दैत्यांस्तदा हत्वा, स तेजस्वी भगवान् हरिः देवानां सर्वभूतानां च हितं कृतवान्। धर्मं पृथिव्यां स्थाप्य, देवदेवो हरिः प्रहृष्टः अभवत्। एवं नरसिंहचरितं तवात्र कथितं, हे पाण्डुपुत्र। अधुना महात्मनः वामनस्यावतारं शृणु। पुरा त्रेतायां युगे, हे राजन्, विरोचनसुतः बलिः असह्यबलपराक्रमवान् दैत्यराज्यम् अवाप्तवान्। तस्मिन्काले, बलिः दैत्यगणैः परिवृतः, इन्द्रस्य सिंहासनं बलात् जिग्राह। तदा बलिपराक्रमेण भीता देवा, इन्द्रपुरोगमाः, ब्रह्माणं पुरस्कृत्य, क्षीरसागरं जग्मुः। तत्र सर्वे देवा सह नारायणं स्तुत्वा, हरिं ददृशुः। तेषां प्रार्थनया भगवतः अदितेः सुतत्वं समभवत्; तेन यदुकुलानन्दनः अदितेः पुत्रः अभवत्। स इन्द्रस्य अनुजः विष्णुः अभवत्; तदा दैत्यराजः बलवान् अभवत्। स बलिः अश्वमेधमहायज्ञं कर्तुं प्रवृत्तः; तस्य दैत्यराज्ञः यज्ञे प्रवर्तमानः, हे युधिष्ठिर, विष्णुः मानववपुर्धारयन् ब्रह्मचर्येण स्वस्वरूपं गूढं कृत्वा, मुण्डितशिराः, यज्ञोपवीती, कृष्णाजिनाम्बरः, शिखिधारी च बभूव। पलाशदण्डधारी, अद्भुतरूपधारी वामनः बलिं यज्ञस्थले प्रविश्य दानस्थानं स्थितवान्। तदा स दैत्यराजानं उवाच—"त्रीणि पादव्यातान्यत्र मे दातुमर्हसि" इति। स महाबलः बलिः "एवं भवतु" इत्युक्त्वा विष्णवे त्रीणि पादव्यातानि अदात्। ततः विष्णुः पृथिवीं प्राप्य, महद्वपुः कृत्वा, व्यापकः अभवत्। स कुमारः त्रिभिः पादैः दिवं, अन्तरिक्षं, पृथिवीं च व्याप्य, सर्वं जगत् अतिक्रान्तवान्। प्राचीने बलेर्यज्ञकाले, तान् महादैत्यांश्चापि, अपरिवर्तनीयांश्च, विष्णुः त्रिभिः विक्रमैः जेष्टुम् अशकत्। विप्रचित्तिप्रमुखान् महादैत्याः, कोपसमाविष्टाः, विविधरूपाः, महाकायाः, विविधवस्त्राभरणधारिणः, संहत्य, महाराजन्, युध्यितुम् उद्यताः। ते भीमाः, नानाशस्त्रधराः, नानामाल्यगन्धानुलेपनभूषिताः, स्वस्वशस्त्राणि गृह्णन्तः, दीप्तिमन्तः अभवन्। तत्र हरिः अग्रे गच्छन्, हे भारत, पादतलैः हस्ततलैश्च तान् सर्वान् दैत्यांस्ताडयन् निगृह्य, विजितवान्। स भीषणतमं रूपं धारयन्, पृथिवीं शीघ्रं गृहीत्वा, दिवं गत्वा सूर्यधामनि स्थितवान्। स सर्वभूतात्मा परमतेजसा सूर्यसमानः सर्वदिशो दिशश्च प्रकाशयन्, विभाति स्म। स बलवान् सर्वलोकान् प्रकाशयन्, पृथिव्याम् उत्तिष्ठन्, तस्य वक्षसि चन्द्रसूर्यौ स्थितौ। नभसि विक्रमन्, तस्य नाभौ दिवि स्थिते इति स्म; परमं विक्रमं कृत्वा, तयोः पार्श्वयोः चन्द्रसूर्यौ स्थितौ इति स्म। एवं द्विजातयः विष्णोः अप्रमेयं बलं कथयन्ति; तस्य पादपातेन ब्रह्माण्डं विदारितं स्म। तस्माद्विदारात् विष्णोः पादात् गङ्गा नदी निर्गता, सा सागरं प्रति प्रवहन्ती, पावनी, समुद्रगामिनी अभवत्। स दानवश्रेष्ठान् हत्वा, पृथिवीं सम्पूर्णां गृहीत्वा, असुरविभवं हरन्, जनार्दनः त्रिलोक्यां विजयी अभवत्। असुरान् पुत्रैः दारैः सहितान् पातालं प्रापयन्, नमुचिं, शम्बरं, प्रह्लादं च महात्मानं अपि तत्र न्यवेशयत्। स जीवात्मा हरिः, महाभूतानि तेषां वैचित्र्यं च, कालं च सर्वं स्वदेहे एव प्रकाशयत्। तस्य देहे सर्वं विश्वं संनिविष्टं दृष्टम्; तस्मिन् महात्मनि किंचिदपि अप्राप्तं नास्ति। तं रूपं उपेन्द्रस्य दृष्ट्वा, सर्वे देवा, असुरा, मनुष्याश्च, विष्णोः तेजसा मोहिताः, विस्मिताः अभवन्। बलिः अहंकारयुक्तः, यज्ञस्थले महात्मना बद्धः; सर्वं विरोचनवंशं पाताले न्यवेशयत्। एवं कर्माणि कृत्वा, गरुडारूढः स भगवान् न विस्मितः, सृष्टिकर्तुः परमतेजसा युक्तः। स सर्वमसुरविभवं शचीपतये दत्तवान्; दानवहन्ता विष्णुः त्रिलोक्यां शक्राय अददात्। एष वामनावतारः महात्मनः; एष विष्णोः यशो वेदविद्भिः द्विजातिभिः श्रूयते। अधुना मनुष्येषु विष्णोःावतारान् शृणु। पुनः विष्णोः परमतेजसः महात्मनः दत्तात्रेय ऋषिरुपेण अवतारः अभवत्। यदा वेदाः नष्टाः, यज्ञकर्माणि उपरमितानि, वर्णाश्रमव्यवस्था विक्रान्ता, धर्मः च हीनः अभवत्— तदा अधर्मः वर्धितः, सत्यम् उपरतम्, अनृतं प्रवृत्तम्; जनाः क्षीणाः, धर्मः उपहतः। स वेदान् यज्ञैः कर्मभिश्च पुनः स्थापयामास; तेन वर्णाश्रमः शुद्धीकृतः, हे महाबाहो। स एव दत्तात्रेयः, हयहेयाधिपतये वरं दत्तवान्, यदा अर्जुनः हयहेयराजः तं सम्पूज्य वरं प्रार्थितवान्।