दैत्याधिपः हिरण्यकशिपुः, दैत्यगणैः परिवृतः, बलात् सप्तद्वीपान् लोकातीतान् प्रदेशांश्च विजित्य स्वराज्यं स्थापयामास। स महाबलवान् असुरः त्रिलोकस्थैः देवैः पराजितैः सर्वाणि दिव्यानि सुखानि भोक्तुं समशकत्। त्रिलोकान् वशे कृत्वा स दैत्यः स्वर्गे निवसन् वरमदेन मत्तः दिव्यलोके रममाणः स्थितवान्। स तदा विजित्य सर्वान् लोकान् प्रजाश्च, महाबलवान् आत्मन्येव चिन्तयामास—"अहमेवेदानीं इन्द्रः, सोमः, अग्निः, वायुः, सूर्यश्च भविष्यामि।" पुनः स एवमपि मनसि निरूप्य—"अहमेव आपः, व्योम, नक्षत्राणि, दश दिशः। अहं क्रोधः, कामः, वरुणः, वसवः, अर्यमाच।" "अहं कुबेरः, निधिपः, यक्षाणां किम्पुरुषाणां चेश्वरः" इति निश्चित्य, स बलात् तेषां रूपाणि स्वयमेव धारयामास। सर्वेषां स्थानानि गृहीत्वा तेषां कर्माणि अपि स एव अकरोत्। तं च देवश्रेष्ठैः किन्नरैश्च महायज्ञैः पूजितवन्तः। नरकवासिनः स्वर्गं नीत्वा, स्वर्गवासिनः अन्यत्र स्थापयामास; एवं कर्म कुर्वन् स दैत्यपतिः महाबलवान्। आश्रमेषु च स महान् पुण्यशीलान् सत्यधृतव्रतान् ऋषीन् धर्मनिष्ठान् बाधित्वा, यज्ञकर्तॄन् बद्ध्वा, देवांश्च हविर्भोजने असमर्थान् अकरोत्। यत्र यत्र देवाः गतवन्तः, तत्र तत्र स एव अनुप्रयाति। देवानां निवासान् गृहीत्वा स्वराज्यं स्थापयामास। षट्षष्टिलक्षसहस्राणि वर्षाणि, तदनन्तरं षष्टिसहस्राणि च, स दुष्टबुद्धिः दैत्याधिपतित्वेन तत्र सुखानि भोक्तुं समशकत्। तस्मिन् दैत्याधिपे महाबलेन पीडिताः देवाः शिवेन्द्रमुख्याः ब्रह्मलोकं जग्मुः। ते ब्रह्माणं समीपमुपेत्य, संत्रस्तचित्ताः अञ्जलिं कृत्वा ऊचुः—"भगवन्, भूतभविष्यनाथ! वयं शरणागताः त्रातव्याः। दिनरात्रं दितिसुतात् भीषणं भयम् उत्पद्यते।" "भगवन्, त्वमेव स्वयम्भूः, सर्वदैत्यप्रभुः, यज्ञभागवित्, पितृयज्ञकर्ता, अव्यक्तः प्रकृतिप्रभवः सनातनः।" "शृणु, एष मेऽपि दुःसहः संप्राप्तः; नारायणः परः पुरुषः, अनन्तरूपः, महातेजाः।" "स अव्यक्तः, अचिन्त्यः, सर्वव्यापी, अक्षरः सर्वभूताधिपः; मम च तव च परमोऽपि शरणं विपत्तौ।" "नारायणः अव्यक्तात् परः; अहं अव्यक्तात् जातः; मत्तः सर्वाणि भूतानि, लोकाः, देवाः, असुराश्च उत्पन्नाः।" "यथा अहं देवेषु पितामहः, तथा नारायणः मम; अहं सर्वस्य पितामहः, विष्णुः प्रपितामहः।" "नूनं विशुद्धः विष्णुः तं दैत्यं हनिष्यति; तस्मात् विलम्बं विना गच्छत। तस्मिन् किञ्चिदपि दुष्करं नास्ति।" ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, सर्वे देवाः ब्रह्मणा सह क्षीरसागरं प्रति जग्मुः। आदित्या, वसवः, साध्याः, विश्वेदेवाः, मरुतः, रुद्राः, महर्षयः, अश्विनीकुमारौ च, अन्ये च दिव्याः सर्वे देवाः, चतुर्मुखेन नेतृत्त्वेन श्वेतद्वीपं समुपाजग्मुः। तत्र ते ऊचुः—"त्राहि नः अद्य, देवेश, हिरण्यकशिपोः वधात्; त्वं हि परमार्च्यः, परः देवेषु, ब्रह्मणः अपि परः।" "विकचपद्मलोचन! शत्रुसैन्यभीषण! त्वमेव दितिसन्तानविनाशनाय शरणं भविष्यसि।" देववचनं श्रुत्वा, तदा विष्णुः, विशुद्धकीर्तिः, अदृश्यः, सर्वभूतात्मा, भाषितुम् आरब्धवान्— "त्यजत भयम्, अमराः; अभयं ददामि। तस्मात् शीघ्रं स्वर्गं प्रतिगच्छत। अहमेव दैत्यं तस्य सैन्यैः सह हनिष्यामि; वरमदेन दानवाधिपः, अमराधिपैः न हन्यते।" "देवाधिप, नमः ते; एते देवाः महता क्लेशेन पीडिताः। तस्मात् शीघ्रं दैत्यपतिं हन्य; कालः प्राप्तः, विलम्बं मा कुरु। स दैत्यः वरमदेन मदान्वितः।" "अहं दैत्यांश्च शीघ्रं नाशयिष्यामि; तस्मात् यूयं स्वर्गं प्रतिगच्छत।" इत्युक्त्वा, श्रीभगवान् देवेन्द्रादीन् विसृज्य, अर्धं नररूपं, अर्धं सिंहरूपं च धारयामास। नरसिंहरूपधारी, स्वहस्तेन हस्तं स्पृशन्, भीषणदर्शनः, महातेजाः, प्रलयंवदनः, तदा हरीः हिरण्यकशिपुम् उपजगाम। दैत्याः तं नरसिंहं दृष्ट्वा, बलसम्पन्नं, आगतम्, क्रुद्धाः सन्तः शस्त्रवर्षं हरौ अपातयन्; किन्तु तैः सर्वैः अस्त्रैः हरिः तानि सर्वाणि ग्रसित्वा नाशयामास। स युद्धे सहस्रशः दैत्यगणान् निपात्य, सर्वान् क्रुद्धान् महाबलांश्च दैत्यांश्च हत्वा, महाक्रोधसमन्वितः दैत्याधिपं प्रति अभ्यधावत्। स शार्दूलविक्रमः, घनसङ्काशः, मेघनादसमस्वनः, महाबलवान्, ज्वलद्भास्करवद्रूपः, वेगेन मेघसदृशः, दर्पयुक्तः, व्याघ्रबलसमन्वितः। तदा हरिः तैः गर्वितदैत्यगणैः रक्षितं तं दैत्यं, तीक्ष्णदंष्ट्रनखायुधं, सुदारुणं, युद्धे समभ्यधावत्। सायं स महाबलः, महातेजाः, शीघ्रं राजप्रासादस्य प्राग्द्वारे उपसृत्य, दैत्यराजानं ऊरुसंस्थितं कृत्वा, तीक्ष्णैः नखैः तं विदारयामास।