ततः पक्षिराजः शत्रूनां दमनः स्वबलं आश्रित्य शीघ्रगमनं कृत्वा बहून् मत्स्यभक्षकान् निषादान् समुद्धृत्य तान् जग्नौ। तेन पक्षिणां स्वामिना तृप्तिः प्राप्ता। तस्मिन्नेव काले ब्राह्मणः स्वपत्नीसहितः तस्य कण्ठं प्रविष्टः। स ज्वलज्ज्वालाकाशः पक्षिणं प्रति उवाच। पक्षिराजः तं ब्राह्मणं सान्त्वयन् अब्रवीत्—"द्विजश्रेष्ठ, शीघ्रं मुखं मुक्त्वा निर्गच्छ। ब्राह्मणं मया न कदापि हन्तव्यम्, यद्यपि सदा पापकर्मरतः भवेत्।" एवं गारुडस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः प्रत्युवाच—"एषा निषादी मम पत्नी। सा मया सह निर्गच्छतु।" गारुडः अपि अब्रवीत्—"एतां निषादीं अपि गृहित्वा शीघ्रं निर्गच्छ। त्वं शीघ्रं मनः संयोजय, मम तेजः त्वया न अपि पच्यते।" ततः स ब्राह्मणः निषादीसहितः बहिः निर्गत्य गारुडं पूजयित्वा स्वाभिलषितं स्थानं गच्छति। यदा ब्राह्मणः स्वपत्नीसहितः निर्गतः, पक्षिराजः पंखानि प्रसार्य मनःवेगेन आकाशे उड्डयति। ततः स पितरं दृष्ट्वा उपसृत्य यथायोग्यं निवेदयामास। तदा महर्षिः तं पक्षिराजं उवाच—"कच्चित् तव सर्वदा भूरि आहारः अस्ति? मानवलोके अपि पर्याप्तं भोजनं अस्ति वा? त्वं शीघ्रं कुत्र गच्छसि? मम कथयितव्यम्।" गारुडः प्रत्युवाच—"मम माता सदा कुशलं, भ्राता अपि कुशलं, अहं अपि। किन्तु, हे पितः, आहारे कुशलं मम नास्ति।" "सर्पैः मम मातरं दास्याः मुक्त्यर्थं सोमश्रेष्ठं आनयितुं प्रेषितः अस्मि। अद्य अहं तं सोमं आनयिष्यामि।" "मम माता इह निषादान् भक्षयितुं आज्ञापयति। सहस्राणि निषादान् भक्षयित्वा अपि तृप्तिं न प्राप्तवान्।" "तस्मात्, भगवन्, अन्यं आहारं दर्शय, येन सोमं आनयितुं शक्न्याम्।" "कथय, भगवन्, तं आहारं येन क्षुधातृष्णे विनश्येत्।" तदा पितरं उवाच—"एषः हस्ती सदा कूर्मस्य ज्येष्ठभ्रातृं अधोमुखं आकर्षति। तयोः पूर्वजन्मवैरं तव शीघ्रं कथयिष्यामि।" "सत्यं श्रुणु, तयोः गुणमात्रं अपि श्रुणु। वैराग्यवर्धनं कथा तव हिताय।" पितरं कथयति—"पितृविभागे धनस्य विवादः अभवत्। तत्र महर्षिः विभावासुः नाम, क्रोधपरायणः। तस्य अनुजः सुप्रतिकः नाम, महान् तपस्वी। विभावासुः तु भ्रातृसहितं धनं न इच्छति। सुप्रतिकः सदा धनविभागे तिष्ठति। तदा विभावासुः भ्रातृं सुप्रतिकं उवाच—'विभागे, महातपस्विन्, अनेक दोषाः सन्ति। मोहात् बहवः सदा विभागं इच्छन्ति। विभक्ताः लोभात् परस्परं न पूजयन्ति।'" "विभक्ताः स्वधने आसक्ताः स्वार्थपरायणाः; शत्रवः मित्ररूपेण तेषां मध्ये कलहं जनयन्ति। अन्ये तान् विभक्तान् ज्ञात्वा परस्परं संघर्षे पतन्ति। विभक्तानां शीघ्रं विनाशः भवति। तस्मात्, साधवः भ्रातृविभागं न स्तुवन्ति।" तथापि सुप्रतिकः नित्यं विभागे तिष्ठति। अतः विभावासुः तं पुनः पुनः उपदिश्य शापं दत्तवान्—"ये वृद्धोपदेशं न मानयन्ति, परस्परं शङ्कन्ति—" "त्वं न नियंत्रितः, धनविभागे इच्छसि; अतः सुप्रतिक, हस्तिरूपं प्राप्स्यसि।" सुप्रतिकः अपि प्रत्युवाच—"त्वं अपि कूर्मरूपं जलवासं प्राप्स्यसि।" एवं परस्परशापात् सुप्रतिकः हस्तिरूपं, विभावासुः कूर्मरूपं प्राप्नुतः। लोभकृतक्रोधदोषात्, पशुषु जातौ अपि, तौ परस्परं वैरं न त्यक्तवन्तौ, स्वबलं स्वतेजः गर्वितौ। एषः सरः उभयोर् विशालः, प्राचीनवैरं अनुसरन्, हस्ती महाबलः आगच्छति। तस्य गर्जनं श्रुत्वा कूर्मः उदकस्थः समुत्थाय, सर्वं सरः कम्पयति। हस्ती तं दृष्ट्वा, शुण्डां वक्रां कृत्वा, जलं प्रविश्य, दन्तैः शुण्डया पुच्छपादैः वेगेन कम्पयति। हस्ती सरः मत्स्यसमृद्धं कम्पयन्, कूर्मः शिरः उत्तोल्य युद्धाय समुत्थाय महाबलः। हस्तिनः ऊर्ध्वः षड् योजनः, द्विगुणं दीर्घः; कूर्मः त्रि योजनः, दश योजनपरिमाणः। उभौ युद्धाभिलाषेण, परस्परविनाशेण, शीघ्रं स्वबलं प्रयुज्य स्वहितं साधयन्ति। तं हस्तिनं, पर्वतसमानं, भीमस्वरूपं, मेघसदृशं, सोमसहितं भक्षय। एवं गारुडं उक्त्वा पितरं शुभकर्माणि कृत्वा, "देवानां युद्धे ते शुभं भवतु," इति आशीः दत्तवान्। पूर्णपात्रं, ब्राह्मणाः, गौः, यत् उत्तमं शुभं च, तद् सर्वं, यात्रा-शुभाशिषः च, तव भविष्यन्ति, अण्डज। युद्धे देवैः सह, ऋग्यजुःसाम मन्त्राः, शुद्धिकरणमन्त्राः, हविः, गूढविद्याः, समग्रवेदः—एते तव युद्धे बलं दास्यन्ति, पक्षिसार्वभौम।" एवं पितरं वचनं श्रुत्वा गारुडः तस्य समीपात् निर्गतवान्। तदा शुद्धं जलं विविधपक्षिसंयुक्तं दृष्ट्वा, पितृवचनं स्मृत्वा, तीव्रवेगेन आकाशे गतवान्।