राजन्, अस्य पुरुषोत्तमस्य शिरः स्वर्गः, नाभिः अन्तरिक्षं, पादौ पृथिवी; तस्य कर्णौ अश्विनौ, चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ। इन्द्राग्नी तस्य महानात्मनः वक्त्रं, अन्ये सर्वे देवाः तस्याङ्गानि सन्ति। सर्वमिदं हरौ संस्थितं यथा मणिगणा सूत्रे प्रोताः। सृष्ट्यन्ते सर्वभूतानां तमसा संवृतं सर्वं दृष्ट्वा, योगेश्वरः सर्वज्ञः परात्मा नारायणः, ब्रह्मत्वं प्राप्य, स्वयमेव ब्रह्माणं ससर्ज। स सर्वभूताध्यक्षः सर्वशक्तिसम्भवः अक्षरः सनत्कुमारं रुद्रं सप्तर्षींस्तपस्विनः च ससर्ज। ब्रह्मा सर्वाणि जगन्ति च प्राणिनश्च ससर्ज; ते च काले काले अन्यानपि ससृजुः, हे युधिष्ठिर। तेषां महात्मनामेव बहुरूपं नित्यं ब्रह्म समुत्पन्नम्; अनन्तकोटियुगानि अतीतानि, हे भारत। अनेकाः प्रलयाः जाताः, राजन्, नानाप्रकारेण; मन्वन्तराणि युगानि च, प्राणिनां च प्रलयाः, सर्वे इच्छया निश्चिताः। यथा चक्रं प्रवर्तते तथा सर्वमिदं भ्रमति; जगत् विनाशमुपैति। चतुर्मुखं देवमुत्पाद्य, भगवान्नारायणः, लोकानामहितार्थं क्षीरसागरे निवसति; ब्रह्मा च जगतां पितामहः सर्वभूतपिता अभवत्। ततः देवः नारायणः सर्वस्य पितामहः प्रादुरासीत्। स एवाव्यक्तः सन्, व्यक्तरूपे स्थितः, स भगवाञ्श्रीमान्नरनारायणरूपेण हरिः अभवत्, हे युधिष्ठिर। ब्रह्मा, शक्रः, सूर्यः, सनातनधर्मश्च—एषः सर्वभूतात्मा, कर्मार्थं पुनः पुनः प्रादुर्भवति; तान् दिव्यान् अवतारान् देवगणैः सहितान् वक्ष्यामि। सहस्रयुगे सुप्त्वा, स देवदेवो जगन्नाथः, अनन्तसहस्रैः सह कर्मार्थं समुत्थाय। स ब्रह्माणं कपिलं परमेष्ठिनं सप्तर्षिभिः सहितान् देवान्, शुभ्रं शङ्करं च ससर्ज। पुण्यात्मा सनत्कुमारं मनुं प्रजापतिं च ससर्ज; तेजसा दीप्तिमन्तं देवांश्चान्यान् आदौ ससर्ज। येन, यदा स्थावरजङ्गमं सर्वं सागरमध्यगतं नष्टं, ये च देवराजासुराः, नागराक्षसाश्च, सर्वे विनष्टाः—तदा मदुकैटभौ भ्रातरौ, युद्धे उत्सुकौ, तं भगवन्तं नारायणं समरेन्यः हत्वा परमं वरं दत्तवन्तौ। तौ महाबलिनावसुरौ, विष्णोः कर्णमलोत्थौ, पूर्वं दुर्जयौ आसीताम्। सागरशयने, पर्वतशिखराकारौ, तौ वायुः स्वयं ब्रह्मणा प्रेरितः प्रविष्टः। तौ दिवं व्याप्य, वातवत् विपुलौ अभूताम्; तौ दृष्ट्वा ब्रह्मा मुनिना चित्ते विचिन्त्य। स एकं मृदुं, अन्यं कठोरं अवगच्छत्; सविता आपः समुत्पन्नः ताभ्यां नामानि दत्तवान्। अयं मृदुः मधुरित्युच्यते, कठोरः कैटभः; तौ दैत्यौ नामसु प्राप्य, बलगर्वितौ विचरन्तौ। पूर्वे, राजन्, तौ महादैत्यौ मदुकैटभौ सर्वं दिवं व्याप्य, तत्र तत्र विचरन्तौ। युद्धकामौ निर्भयौ तौ, जगत्सर्वमेकसागरमिव दृष्ट्वा, ब्रह्मा पितामहः तं जलराशिं प्रविश्य अन्तर्हितः अभवत्। पद्मनाभस्य नाभिकमलं उत्पन्नं, तत्र स ब्रह्मा समुत्पन्नः। स एव तं निर्मलपद्मसम्भवमुपेत्य, ब्रह्मा पितामहः तं धाम पूजयामास। मधुकैटभौ चतुर्मुखौ, जलयोनिरेव, दशसहस्रवर्षाणि तत्र जलमध्य अस्थाताम्। दीर्घकालेन तौ ब्रह्माणं समुपेत्य दृष्टवन्तौ। तौ दृष्ट्वा, लोकनाथः, कोपारुणनेत्रः, महातेजाः पद्मनाभः शय्यात् उत्थितः। तदा तयोः तेन सह भीषणं युद्धमभवत्, भारत, तस्मिन्नेके जलराशौ, यदा त्रयो लोकाः सलिलेन पूर्णाः आसन्। तद्व्यूहं युद्धं सहस्रवर्षाण्यभवत्, तौ दैत्यौ न श्रान्तौ। दीर्घेण कालेन, युद्धमदेन प्रमत्तौ तौ दैत्यौ, हृष्टचित्तौ, भगवन्तं नारायणं वचोब्रुवतुः। "त्वया युद्धं प्रीतमस्माकं, त्वं स्तुत्यः; त्वमेव नः मृत्युर्भव, किन्तु यत्र पृथिवी सलिले निमग्ना, तत्र न हन्याः। हन्यमानयोः च, देवश्रेष्ठ, तव पुत्रत्वं प्राप्नुयाम; योऽस्मान् युद्धे जयति, तस्यैव पुत्रभावो निःश्रेयसः।" तयोर्वचः श्रुत्वा, भगवान्नारायणः हसित्वा, समरे तौ दैत्यौ बाहुभ्यां गृहीत्वा, जङ्घाभ्यां तयोः विनाशं चकार। हन्यमानयोः तौ सलिलं पतितौ, शरीरं एकत्वेन अभूताम्। निमज्जन्तौ तौ दैत्यौ मेदः विसृज्य, सलिलतरङ्गैः सर्वं जलं व्याप्य तन्मेदः अदृश्यत। ततः भगवाञ्श्रीमान्नारायणः नानाविधानि भूतानि ससर्ज; समग्रं पृथिवीं, राजन्, तयोः दैत्ययोः मेदसा आवृतां चकार। तस्मात्काले, कुन्तिपुत्र, सा पृथिवी 'मेदिनी' इति प्रसिद्धा अभवत्; पद्मनाभस्य प्रभावेन सा नित्यत्वमुपागता इति।