अस्य कथा-प्रवाहस्य आरम्भे, भीष्मः सभायाम् अच्युतस्य महात्मानं वर्णयन् एवमाह— दानं, कौशलं, विद्या, शौर्यं, लज्जा, कीर्तिः, उत्तमबुद्धिः, विनयः, श्रीः, धृतिः, तुष्टिः, पोषणं च—एतानि सर्वाणि गुणजातानि अच्युतस्य स्थिरं प्रतिष्ठितानि सन्ति। सर्वलोकगुणैः सम्पन्नः अयं भगवतः गुरुः, पितरः, आचार्यः च; तस्मात् वयं सम्यक् पूजां कृत्वा तमर्चयामः—एषा पूजा भवद्भिः अनुमोद्या इति। ऋत्विजः, आचार्यः, विवाहार्थी, दीक्षितः, प्रियः नृपतिः इति ये केचन मान्याः, ते सर्वे पूज्यन्ते; अतः हृषीकेशः अच्युतः यथाविधि पूजितः। साक्षात् कृष्ण एव सर्वलोकानां कारणं लयानं च; तस्य कृते इदं जगत् चराचरं स्थितम्। सः अव्यक्तप्रकृतिः, सनातनः स्रष्टा, सर्वभूतातीतः; अतो ह्यच्युतः सर्वपूज्यतमः। बुद्धिः, मनः, महाभूतानि—वायुः, अग्निः, आपः, आकाशः, पृथिवी च—चतुर्विधानि भूतानि, सर्वं कृष्णे प्रतिष्ठितम्। सूर्यः, चन्द्रमाः, नक्षत्राणि, सर्वे ग्रहाः, दिशः चानुदिशः—एते सर्वे कृष्णे एव स्थिताः। सः रुद्रः, सर्वात्मा, नित्यः ब्रह्मा च; अक्षरः पुरुषः क्षररूपं मानुषं धारयति। वेदानां मुखं होमाग्निः, छन्दसां गायत्री, नराणां राजा, नद्यः समुद्रः मुखम्। ताराणां चन्द्रमाः मुखम्, तेजस्विनां सूर्यः, पर्वतानां मेरुः, पक्षिणां गरुडः मुखम्। ऊर्ध्वं, तिर्यक्, अधः—यत्र यत्र जगत् सञ्चरति, सर्वेषु लोकेषु देवैः सह, भगवतः केशवस्य मुखम् एव। एवं सति, अयं शिशुपालः न बुध्यते; अतः सः सर्वत्र सदा कृष्णस्य निन्दां करोति। यो हि विद्वान् श्रेष्ठं धर्मं अन्वेष्टुम् इच्छति, सः तं धर्मं पश्यति; किन्तु चेदिराजः एवं धर्मं न पश्यति। वृद्धेषु, बालेषु, महेषु राजसु वा, कः कृष्णं न पूजयेत्? कः तं न पूजनीयं मन्येत? इदानीं शिशुपालः एतां पूजां अनुचितां मन्यते; अनुचितकर्मणि तेन यथोचितं कर्तव्यम्। एवं गाङ्गेयेन उक्ते, शिशुपालः कोपं जग्राह; तं सुनीथं रोषेण सम्प्रयुक्तं दृष्ट्वा, सहदेवः प्रत्युवाच। मया, हे चेदिराज, विचार्य सर्वं कृतम्; तत्त्वं कारणं च शृणु। सर्वेषां राज्ञां मध्ये कृष्णः श्रेष्ठः; अन्यः नास्ति; अतः तमर्चितवन्तः, भवन्तः अपि अनुमोदन्तु। यदि कश्चन राजा सेनया वाहनैः सह एतत् सहनं शक्नोति, तदा सः शीघ्रं युद्धाय प्रस्थितुं अर्हति; तस्य शिरसि पूजास्थानं स्थाप्यताम्। ततः कोऽपि तेषां धर्मज्ञानां न प्रतिवचनं दत्तवान्। यदा पूजास्थानं गर्विष्ठेषु बलिनां राजसु दर्शितम्, सहदेवः केशवस्य विषये सुनीथं प्रति एवं उक्तवान्, तदा तस्य स्वाभाविकं रक्तं लोचनं कोपेन अधिकं रक्तमभवत्; तस्य कोपं वर्धमानं ज्ञात्वा, भीष्मः पुनः, कृष्णस्य गुणश्रेष्ठतां वर्णयन्, सुनीथं सर्वान् राज्ञः च सम्बोध्य, वाक्येषु श्रेष्ठः, बुद्धिमतां अग्रणीः, पुनरुवाच—"राज्ञः सहदेवेन केशवाय यदुक्तं तत् तथैव; शृणु अन्यत्।" ततः भीष्मस्य वचनं श्रुत्वा तस्मिन्क्षणे, युधिष्ठिरः भीष्मं पुनः पप्रच्छ, सर्वान् अवबोधयितुम् इच्छन्। "अहं भगवतः कर्माणि विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि; तानि मे कथय, भगवन्। कर्मक्रमं, आविर्भावं, कृष्णस्य स्वरूपं च मे कथय।" एवमुक्तः भीष्मः युधिष्ठिरं रिपुघ्नं तेषां राज्ञां मध्ये प्रत्युवाच। वासुदेवस्य साक्षात् सन्निधौ, इन्द्रस्याग्रे यथा, राजा तानि दुष्कराणि कर्माणि वर्णयामास। राज्ञः शृण्वन्तः, धर्मराजस्य च सन्निधौ, सः बुद्धिमतां श्रेष्ठः, नराधिपाय कृष्णस्य विषये इदं वचनं प्राह। चेदिराजं प्रत्यक्षं न संबोध्य, शत्रुघ्नः भीष्मः पुनरुवाच— "शृणु, हे राजन् युधिष्ठिर, अद्यतनानि पूर्वजानि च कर्माणि। सर्वेश्वरः भगवान् सूक्ष्मस्थूलरूपे स्थितः; तेषां कर्मणां गतिः गम्भीरा, दुर्निरीक्ष्या। पूर्वे काले नारायणः स्वयम्भूः, महापितामहः, सहस्रशीर्षा पुरुषः, स्थिरः, अनन्तः, नित्यः आसीत्। सः सहस्रमुखः, सहस्रचक्षुः, सहस्रपादः, सहस्रबाहुः; सर्वज्ञः, सहस्रनामदेवः। सहस्रकिरिटः, विश्वरूपः, महातेजाः, नानावर्णः, देवस्य आदिः, अव्यक्तात् परः स्थितः। एषः नारायणः प्रभुः प्रथमं आपः सृष्टवान्; ततः तासु आप्सु एव, सः भगवतः स्वयम् ब्रह्माणं सृष्टवान्। चतुर्मुखः ब्रह्मा सृष्ट्वा, जगतां सृष्टिं कृतवान्; एवं प्राचीनकाले, सर्वं चराचरं लये विनष्टे, सृष्टिः अभवत्। यदा ब्रह्मा च अन्ये च लीयन्ते, जगत् चराचरं विनश्यति, महाप्रलये सर्वभूतानि प्रकृतौ लीयन्ते, तदा केवलं नारायणः प्रभुः, सर्वात्मा, शेषः भवति; सर्वे देवाः नारायणस्य एव अङ्गानि भवन्ति, हे भारत।