तदा विनता पुत्रं हृदयात् संबोधयामास—“यः जीवदग्निशिखावत् दहत्यसि, तं ब्राह्मणश्रेष्ठं विद्धि; ब्राह्मणः कदापि—even क्रोधे—त्वया न हन्तव्यः।” पुनः सा विनता हृदयात् पुत्रं प्राह—“यः तव उदरे न क्षीयते, स द्विजोत्तमः स्यात्।” पुनः विनता हृदयात् पुत्रं प्राह—“यद्यपि तस्य अप्रतिमं बलं जानासि, शुभकामनासक्ताः तं एव जानन्ति।” ततः विनता पुत्रं आशीर्वचनेन सम्बोधयामास—“वायुः तव पक्षयोः रक्षां कुर्यात्, चन्द्रसूर्यौ तव पृष्ठं पालयेताम्। अग्निः तव शिरः रक्षेत्, वसवः सर्वाङ्गं पालयन्तु, विष्णुः सर्वत्र तव सर्वाङ्गानि रक्षेत्; अहं मातृभावेन तव शान्त्यै कल्याणाय च नित्यं यत्नं करिष्यामि।” सा विनता पुनः प्राह—“अहं शुभकर्मसु नित्यं प्रवृत्ता स्थास्यामि; त्वं, पुत्र, सुरक्षितमार्गे स्वकार्यसिद्ध्यर्थं गच्छ।” एवं मातुः वचनं श्रुत्वा, पक्षीराजः तत्तक्षणं पक्षौ प्रसार्य आकाशे उड्डीयमानः अभवत्; ततः स बलवान्, मृत्युदेववत् तृप्त्यर्थं निषादान् समीपं गच्छन्, तृप्त्यर्थं अभवत्। स निषादान् भक्षयन् आकाशस्पृशं महद् धूलिकल्पं उत्पादयामास, समुद्रगर्भे जलानि शोषयामास, पर्वतान् च कम्पयामास। तदाऽपि पक्षीराजः निषादानां मार्गं महत् मुखं निर्माय अवरुद्धवान्; निषादाः शीघ्रं तस्य सर्पभक्षकस्य मुखं प्रति धावन्तः अभवन्। तद् विशालं मुखं, निषादैः सम्प्राप्तं, आकाशात् पतितपक्षिवत्, सहस्रशः, वातेन मोहिताः, वनस्थ वृक्षवत् कम्पिताः अभवन्। तदा पक्षीराजः शत्रुनिग्राही स्वबलं आश्रित्य शीघ्रगत्या निषादान् संगृह्य, मच्छभक्षिणः निषादान् भक्षयित्वा, आकाशचराणां स्वामी तृप्तिम् अकरोत्। ततः ब्राह्मणः स्वपत्नी सहितः पक्षीराजस्य कण्ठं प्रविष्टः; स दहमानः, ज्वलदग्निवत्, पक्षीराजं सम्बोधयामास—“द्विजश्रेष्ठ, शीघ्रं मुखात् निर्गच्छ; ब्राह्मणः मया कदापि न हन्तव्यः—even पापकर्मनिरतः।” पक्षीराजः एवं उक्त्वा, ब्राह्मणः प्रत्युवाच—“एषा निषादी मम पत्नी—सा मया सह निर्गच्छतु।” पक्षीराजः प्राह—“एतां निषादीं अपि गृहित्वा शीघ्रं निर्गच्छ; शीघ्रं स्वात्मानं संयोजय, यतः मम तेजः त्वया न पच्यते।” ततो ब्राह्मणः निषादीं सहितः निर्गत्य, पक्षीराजं पूजयित्वा, स्वाभिलषितं स्थानं गच्छत्। यदा ब्राह्मणः स्वपत्नी सहितः निर्गतः, पक्षीराजः पक्षौ प्रसार्य, मनसः वेगेन आकाशे उड्डीयमानः अभवत्। ततः स पितरं दृष्ट्वा, सम्यक् निवेदयामास; तदा महर्षिः तं सम्बोधयामास—“सर्वदा तव भोजनं समृद्धं अस्ति वा, पुत्र? मानवलोके तव भोजनं पर्याप्तं अस्ति वा? त्वं कुतः शीघ्रं गच्छसि? निवेदयितव्यं ते।” पक्षीराजः प्राह—“माता, भ्राता, अहं च सर्वे कुशलं; किन्तु, पितः, भोजनसमृद्ध्यां अहं कदापि कुशलं न। यतः अहं सर्पैः सोमश्रेष्ठं आनयितुं प्रेषितः, मातरं दास्यः मुक्त्यर्थं; अद्य अहं तद् आनयिष्यामि। माता निषादान् भक्षयितुं उपदिष्टवती; सहस्रशः भक्षयित्वा अपि तृप्तिं न प्राप्तवान्। अतः, भगवन्, अन्यं भोजनं दर्शय, येन भुक्त्वा अहं अमृतं आनयितुं शक्न्यामि। भगवन्, तृप्त्यर्थं किञ्चिद् भोजनं कथय।” पिता प्राह—“सदा कच्छपस्य ज्येष्ठभ्रातरं हस्तेन आकृष्य, मुखं अधः कृत्वा, एकः गजः वर्तते; तयोः पूर्वजन्मवैरं तव शीघ्रं कथयिष्यामि। सत्यं शृणु, तयोः आकारमात्रं च; शृणु, पुत्र, वैराग्यवर्धनं कथाम्—शुभं ते। पितुः धनविभागे, द्वयोः भ्रातृयोः विवादः अभवत्; एकः महर्षिः विभावसु नाम, अतिवेगप्रकृतिः। तस्य अनुजः सुप्रतिका नाम, महातपस्वी; स महर्षिः भ्रातृसहितं धनं धारयितुं न इच्छति। सुप्रतिका धनविभागे नित्यं तिष्ठति; तदा विभावसु सुप्रतिकाय प्राह—‘विभागे, महातपस्विन्, अनेक दोषाः सन्ति; मोहात् जनाः नित्यं विभागं इच्छन्ति; विभागे, लोभेन अन्धीकृत्य, परस्परं सम्मानं न कुर्वन्ति।’ तदा, विभागे, मोहिताः स्वार्थसक्ताः, मित्ररूपेण शत्रवः तेषां मध्ये द्वेषं जनयन्ति। विभागे, अन्ये तेषां मध्ये कलहं जनयन्ति; विभागिनां शीघ्रं विनाशः भवति। अतः, साधवः भ्रातृविभागं न प्रशंसन्ति; तथापि, सुप्रतिका विभागे नित्यं तिष्ठति। तदा, पुनः पुनः प्रेरितः, विभावसु तं शप्तवान्—‘यः वृद्धोपदेशैः न बद्धः, यः परस्परं संशयति—’ ‘त्वं विभागेन धनं इच्छसि, अतः सुप्रतिका, गजरूपं प्राप्स्यसि।’ शप्तः सुप्रतिका विभावसुं प्राह—‘त्वं अपि कच्छपरूपं जलस्थं प्राप्स्यसि।’ एवं परस्परं शप्त्वा, सुप्रतिका च विभावसु, धनलोभेन मोहितचित्तौ, गजकच्छपरूपं प्रापतुः। क्रोधदोषवशात्, पशुषु जातौ, तौ परस्परं द्वेषे नित्यं स्थितौ, स्वबलं स्वशौर्यं च गर्वयन्तौ। अस्मिन सरसि, तौ महाकायौ, पूर्ववैरानुग्रहं अनुयान्तौ, एकः, प्रख्यातः, महागजः आगच्छति। तस्य घोषे, कच्छपः जलस्थः, उत्थाय, महाकायः सरः सम्पूर्णं कम्पयति।