तत्र स नकलुः रोहितककुपद्रयोः कार्तिकेयप्रिययोः स्थलेषु, गोमयधान्यरत्नसमृद्धं रमणीयं धनं प्राप्तवान्। तत्र वीरैः सह महान् संग्रामः अभवत्, ये मयूरवत् मदमत्ताः आसन्; स सर्वं मरुकान्तारं च, सपश्चिमं सस्यसमृद्धमपि देशं विजिग्ये। तेजस्वी स शैरिषकं महेत्तं च विजित्य, राजर्षिणा अक्रोषेण सह महान् युद्धम् अकरोत्। ततः दशार्णान् पराजित्य, पाण्डुपुत्रः शिबीत्रिगर्ताम्बष्ठमालवपञ्चकर्पाटकान् प्रति अग्रे गतः। मध्यमकेयान् वातधानान् द्विजातीन् च स विजिग्ये; पश्चात् पुष्करारण्यवासिनः प्रतिनिवर्त्य अपि। पुरुषर्षभः उत्सवसमूहान् सभाश्च, सिन्धुतटवासिनः बलवन्तः नृपतिंश्च विजिग्ये। वीर्यशालीनः स अभीरगणान्, सरस्वत्याः पार्श्ववर्तिनः, मत्स्यजीविनः, पर्वतवासिनः च विजिग्ये। स पञ्चनन्दं समस्तं, अमरपर्वतं, उत्तरं ज्योतिषं, दिव्यकटनगरं च विजिग्ये। बलात् स तेजस्वी द्वारपालं विजित्य, रामथहरहूणपश्चिमदिक्पतीन् च विजिग्ये। पाण्डवः सर्वान् स्वाज्ञया वशे कृत्वा, तत्र स्थित्वा वासुदेवाय सन्देशं प्राह भारत। स च, हे नृप, भयम् उत्सृज्य, तस्याज्ञां स्वीकृत्य, शकले आगत्य, मद्रान् पुटभेदनांश्च विजित्य। स्नेहेन बलवान् मातुलं शल्यं वशे कृत्वा, स च राजाधिराजः यथोचितं सम्मानितः। रणाधिपः स, बहून् रत्नान् प्राप्त्वा, समुद्रसागरतटप्रदेशेभ्यः क्रूरान् म्लेच्छान् विजित्य, पल्लववार्बरकीरातयवनशकादीन् स्ववशे कृत्वा, तेषां रत्नानि ग्राहयित्वा, नकुलः कुरुश्रेष्ठः, नानापथविद्, पुनर्यायात्। स सहस्रशः करान्, महद् धनं च, दुःखेनापि सम्पादितमिव, तस्य महात्मनः कोशे न्यवेशयत्। इन्द्रप्रस्थं प्राप्त्वा, स युधिष्ठिरं उपससर्प, मद्रीपुत्रः स तेजस्वी तद् धनं तस्मै न्यवेदयत्। एवं नकुलः वरुणरक्षितं प्रादेशं, पश्चिमदिग्भागं, वासुदेवेन पूर्वं विजितं, विजिग्ये, हे भारतश्रेष्ठ। धर्मराजस्य रक्षणात्, सत्यस्य प्रतिष्ठया, शत्रुक्षयात् च, जनाः स्वस्वकर्मसु प्रवृत्ताः। यथोचितं बलिनः करग्रहणात्, धर्मयुक्तराज्यपालनात् च, वर्षा सम्यग् अपतत्, भूमिः समृद्धा अभवत्। सर्वे कार्याणि समृद्धानि—पशुपालनं, कृष्युत्पादनं, व्यापारश्च—राज्ञः कर्मणा विशेषतः सम्पद्यन्ते स्म। चौरान् वा छद्मचारिणः, अन्योन्यं वा, राजानुग्रहेण, मिथ्यावाक्यं न श्रूयते स्म। अनावृष्टिः, अतिवृष्टिः, व्याधिः, अग्निः, मूर्च्छा च—एतानि किञ्चिदपि नाभवन्, युधिष्ठिरे धर्मनिष्ठे राज्यम् आलभते। राजानः केवलं स्वाभाविकं करदानेन, प्रियकर्मणि च, आगच्छन्ति स्म; अन्यस्मात् कारणात् न। धर्मेण च अर्थसंग्रहेण च, तस्य सम्पद् अपरिमिता, शतवर्षैरपि अक्षया। स्वस्य कोशस्य वित्तस्य च प्रमाणं ज्ञात्वा, कौन्तेयः राजा केवलं यज्ञे चित्तं न्यधात्। सर्वे सखायः पृथग् एकत्र च, ऊचुः—"महाबाहो, यज्ञस्य कालः अत्रैव स्थाप्यताम्।" एवं वदन्तेषु, हरिः पुरातनः मुनिः, वेदात्मा, ज्ञातृदृश्यः, तत्र आगतः। स चराचराणां श्रेष्ठः, कारणं संहारश्च, भूतभव्यवर्तमानेश्वरः, केशवः केशिनाशनः। स वृणीनां परिखा, संकटसमये त्राता, रिपुहन्ता, सेनायाः मुख्यं स्थाप्य, वाद्यदुन्दुभिसमन्वितः। नानाविधान् वित्तसंचयान् संहृत्य, माधवः पुरुषसिंहः, महता सैन्येन परिवृतः, युधिष्ठिराय तं निधिं उपानयत्। तद् अक्षयम् अधि निधीनां सागरसमं धननिधिं, रथरवसंपूर्णं, स पुरप्रवेशे निनदितम्। कृष्णेन कोशं पूर्णीकृत्य, शत्रूणां शोककारणं जातम्, यथा सूर्यः तमः जयति, वा वातः स्थैर्यं नाशयति; कृष्णे सति, भारतनगरं प्रमोदम् अवाप। स तं सम्यक् अभिवाद्य, यथाविधि पूज्य, युधिष्ठिरः तस्य कुशलप्रश्नं कृत्वा, सुखासीनं चकार। भीमेन अर्जुनेन च, सह भ्रातृभिः, व्यासमुख्यैः ऋत्विग्भिः साकं, युधिष्ठिरः कृष्णं संबोधितवान्। "त्वया, कृष्ण, मम कृत्स्ना पृथिवी वशे, त्वदनुग्रहेण च बहुधनं सम्प्राप्तम्, हे वृष्णिनन्दन। तस्मात्, देवकीपुत्र, एतद् धनं ब्राह्मणश्रेष्ठानां च, यज्ञाग्नेः च, यथायोग्यं दातुम् इच्छामि, हे माधव। तदर्थं, दशार्ह, त्वया सह, महाबाहुभिः भ्रातृभिः च, यज्ञं कर्तुम् इच्छामि; त्वं मे अनुमतिं दातुम् अर्हसि। तस्मात्, गोविन्द महाबाहो, त्वं यज्ञाय दीक्षां कुरु; यदि त्वं इच्छसि, दशार्ह, अहं पापात् विमुक्तः स्याम्। अथवा, प्रभो, त्वया सह भ्रातृभिः च, अनुमतिं दत्त्वा, यदि त्वया अनुमतः, कृष्ण, अहं परमं यज्ञं प्राप्नुयाम्।" एवं श्रुत्वा, कृष्णः तस्य अनेकगुणान् स्तुत्वा प्रत्युवाच—"त्वमेव, नृसिंह, महायज्ञस्य पात्रः; तं प्राप्नुहि, तदा अस्माकं कार्यं सिद्धं भविष्यति।